Brodawki podeszwowe
wróć do strony głównej
Brodawki podeszwowe, określane również jako kurzajki stóp lub brodawki wirusowe, są łagodnymi zmianami naskórkowymi wywołanymi zakażeniem określonymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego, czyli HPV. Rozwijają się najczęściej na podeszwach stóp, zwłaszcza w miejscach narażonych na ucisk i mikrourazy. Nacisk ciężaru ciała powoduje wzrost zmiany w głąb naskórka, dlatego brodawka może przypominać odcisk i wywoływać ból podczas chodzenia. Występuje jako pojedyncza grudka albo skupisko licznych, zlewających się zmian nazywanych brodawkami mozaikowymi. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym i dermatoskopowym. Sposób terapii dobiera się do liczby, wielkości, lokalizacji i czasu utrzymywania się zmian, a także do wieku, odporności oraz stanu naczyń i czucia w obrębie stóp.
Brodawki podeszwowe - skąd się biorą
Bezpośrednią przyczyną brodawek podeszwowych jest zakażenie keratynocytów, czyli komórek naskórka, skórnymi typami HPV. Ze zmianami na stopach najczęściej wiążą się typy HPV 1, 2, 4, 27 i 57. Wirus dociera do głębszych warstw naskórka przez drobne uszkodzenia bariery skórnej, a następnie wykorzystuje proces dojrzewania keratynocytów do namnażania swojego materiału genetycznego.
Do zakażenia i klinicznego rozwoju brodawek predysponują:
- mikrourazy powstające podczas chodzenia, biegania i uprawiania sportu,
- maceracja, czyli rozmiękczenie naskórka pod wpływem wilgoci,
- nadmierna potliwość stóp,
- chodzenie boso po wilgotnych powierzchniach wspólnego użytku,
- korzystanie ze wspólnych ręczników, obuwia lub przyborów do pielęgnacji,
- nawykowe skubanie albo drapanie skóry,
- atopowe zapalenie skóry i inne zaburzenia bariery naskórkowej,
- obniżona sprawność odporności komórkowej,
- leczenie immunosupresyjne oraz niektóre choroby przewlekłe.
Po wniknięciu HPV może przez pewien czas pozostawać w naskórku bez widocznych objawów. Pojawienie się brodawki zależy od miejscowej odporności przeciwwirusowej. U części osób układ immunologiczny stopniowo eliminuje zakażone komórki, co prowadzi do samoistnego ustąpienia zmiany. U innych brodawki utrzymują się przez wiele miesięcy, nawracają albo rozsiewają się na kolejne okolice stopy.
Brodawki podeszwowe mają charakter łagodny. Typy HPV odpowiedzialne za typowe kurzajki stóp należą do grupy skórnych typów wirusa i różnią się od typów wysokiego ryzyka związanych z nowotworami okolicy anogenitalnej.
Brodawki podeszwowe - jak wyglądają
Typowa brodawka podeszwowa ma postać wyraźnie odgraniczonej, szorstkiej grudki lub płaskiej płytki pokrytej warstwą zrogowaciałego naskórka. Jej powierzchnia może być żółtawa, szarawa, brunatna albo zbliżona barwą do otaczającej skóry. Na skutek ucisku zmiana wzrasta częściowo do wnętrza naskórka, co sprzyja powstawaniu bólu podczas stania i chodzenia.
Po delikatnym usunięciu powierzchownego zrogowacenia mogą uwidocznić się czerwone, brunatne lub czarne punkty. Są to zakrzepłe albo krwawiące naczynia włosowate, a nie „korzenie” brodawki. Charakterystyczne pozostaje także przerwanie naturalnych linii papilarnych skóry.
Wyróżnia się dwa częste obrazy kliniczne:
- brodawka głęboka typu myrmecia – zwykle pojedyncza, dobrze odgraniczona i bolesna, często umiejscowiona na pięcie lub pod głowami kości śródstopia;
- brodawki mozaikowe – liczne, powierzchowne zmiany zlewające się w rozległą płytkę, zajmującą niekiedy znaczną część podeszwy.
Brodawkę warto różnicować z odciskiem, modzelem, porokeratozą, ciałem obcym, zmianami grzybiczymi i rzadkimi nowotworami o brodawkowatej powierzchni. W odcisku linie skórne zazwyczaj przebiegają przez zmianę, a ból nasila bezpośredni ucisk od góry. Brodawka częściej boli podczas bocznego uciśnięcia, chociaż sama próba uciskowa ma znaczenie pomocnicze.
Dermatoskopia uwidacznia przerwanie dermatoglifów oraz liczne czerwone lub czarne struktury naczyniowe. Zmiany nietypowe, krwawiące, owrzodziałe, szybko powiększające się lub oporne na prawidłowo prowadzoną terapię wymagają oceny dermatologicznej. W uzasadnionych przypadkach wykonuje się biopsję i badanie histopatologiczne.
Brodawki podeszwowe - czy są zaraźliwe
Brodawki podeszwowe są zmianami zakaźnymi. HPV przenosi się przez bezpośredni kontakt ze zmienionym naskórkiem, a także pośrednio za pośrednictwem zanieczyszczonych powierzchni i przedmiotów. Wilgotne środowisko sprzyja rozmiękczeniu warstwy rogowej, natomiast drobne pęknięcia skóry tworzą drogę wnikania wirusa.
Do transmisji może dochodzić między innymi:
- pod wspólnymi prysznicami, na basenach i w szatniach,
- podczas używania wspólnych ręczników, pilników, tarek lub obuwia,
- w wyniku kontaktu zdrowej skóry z powierzchnią brodawki,
- poprzez autoinokulację, czyli przeniesienie wirusa na inną okolicę własnego ciała,
- podczas mechanicznego uszkadzania zmiany i rozsiewania zakażonych komórek naskórka.
Sama ekspozycja na HPV nie zawsze prowadzi do powstania brodawki. Znaczenie mają stan bariery skórnej, intensywność kontaktu, wilgotność środowiska oraz odpowiedź immunologiczna gospodarza.
Profilaktyka obejmuje osuszanie przestrzeni międzypalcowych, używanie klapek w obiektach wspólnych, zakrywanie zmiany wodoodpornym opatrunkiem podczas korzystania z basenu oraz stosowanie własnych przyborów higienicznych. Narzędzia mające kontakt z brodawką powinny być jednorazowe albo poddawane właściwej dezynfekcji i sterylizacji.
Brodawki podeszwowe - czego nie robić
Samodzielne, agresywne manipulowanie przy brodawce zwiększa ryzyko urazu, rozsiewu HPV, zakażenia bakteryjnego i powstania blizny. Szczególnie niekorzystne jest wycinanie zmiany nożyczkami, cążkami, żyletką lub innym niesterylnym narzędziem. Krwawienie oznacza uszkodzenie żywej, unaczynionej tkanki i może sprzyjać przenoszeniu zakażonych komórek.
W codziennym postępowaniu należy unikać:
- zdrapywania, nakłuwania i wyrywania brodawki,
- obgryzania skóry lub paznokci po dotykaniu zmiany,
- używania tego samego pilnika do skóry zdrowej i chorobowo zmienionej,
- chodzenia boso w przestrzeniach wspólnych,
- pożyczania obuwia, skarpet, ręczników i przyborów do pedicure,
- stosowania żrących preparatów na skórę zdrową,
- zakrywania wilgotnej stopy szczelnym materiałem przez długi czas,
- wykonywania kosmetycznego pedicure na aktywnej zmianie bez wcześniejszej diagnozy.
Preparaty keratolityczne wymagają szczególnej ostrożności u osób z cukrzycą, neuropatią, zaburzeniami krążenia, skłonnością do trudno gojących się ran oraz obniżoną odpornością. W takich sytuacjach terapię powinien zaplanować lekarz lub doświadczony specjalista podologii współpracujący z lekarzem.
Sprawnej konsultacji wymagają: silny ból, zaczerwienienie, obrzęk, wysięk, owrzodzenie, samoistne krwawienie, gwałtowny wzrost zmiany, zaburzenia czucia w stopie oraz wątpliwości dotyczące rozpoznania.
Brodawki podeszwowe - jak usunąć
Celem terapii jest usunięcie komórek naskórka zakażonych HPV przy możliwie małym uszkodzeniu zdrowej skóry. Żadna metoda nie gwarantuje wyleczenia po pojedynczej procedurze, ponieważ skuteczność zależy także od odpowiedzi immunologicznej. Możliwe są nawroty oraz pojawienie się nowych zmian wskutek ponownej ekspozycji lub obecności subklinicznego zakażenia.
Do metod stosowanych w leczeniu brodawek podeszwowych należą:
- kwas salicylowy – działa keratolitycznie, stopniowo rozluźniając połączenia między komórkami warstwy rogowej; regularna aplikacja wymaga ochrony zdrowej skóry i okresowego, bezpiecznego opracowania hiperkeratozy;
- inne kontrolowane terapie kwasowe – powodują chemiczne złuszczanie zakażonego naskórka; rodzaj preparatu i stężenie dobiera specjalista;
- krioterapia ciekłym azotem – prowadzi do zamrożenia i martwicy zakażonej tkanki oraz może pobudzać miejscową odpowiedź immunologiczną;
- elektrokoagulacja – wykorzystuje energię elektryczną do termicznego zniszczenia zmiany;
- laseroterapia – może działać ablacyjnie albo selektywnie uszkadzać naczynia odżywiające brodawkę;
- łyżeczkowanie lub zabiegowe usunięcie zmiany – stosowane w wybranych przypadkach, z uwzględnieniem ryzyka bólu i blizny w miejscu obciążanym podczas chodu;
- leczenie doogniskowe – obejmuje między innymi bleomycynę lub metody immunoterapeutyczne, wykorzystywane przez lekarzy przede wszystkim w zmianach opornych i nawrotowych;
- kontrolowana hipertermia – polega na powtarzanym ogrzewaniu zmiany według ściśle określonego protokołu.
Przed leczeniem należy potwierdzić rozpoznanie. Mechaniczne opracowanie zrogowacenia może odsłonić brodawkę i ułatwić działanie preparatu, lecz samo usunięcie warstwy rogowej zwykle stanowi etap terapii, a nie pełne leczenie zakażenia. Dobór metody uwzględnia ból, czas gojenia, ryzyko bliznowacenia, lokalizację w strefie obciążenia oraz wcześniejsze próby terapeutyczne.
Zabiegi podologiczne na brodawki podeszwowe
W Ambasadzie Urody terapia brodawek stóp rozpoczyna się od specjalistycznej oceny podologicznej. Podolog analizuje wygląd, lokalizację, głębokość i liczbę zmian oraz różnicuje je przede wszystkim z odciskiem i modzelem. Przy obrazie nietypowym właściwym etapem jest konsultacja dermatologiczna i ewentualna diagnostyka histopatologiczna.
Do zabiegów dostępnych w Ambasadzie Urody, bezpośrednio związanych z brodawkami podeszwowymi, należą:
- elektrokoagulacja brodawek stóp – energia elektryczna wywołuje kontrolowany efekt termiczny w obrębie patologicznej tkanki; po zabiegu powstaje miejsce wymagające ochrony i prawidłowego gojenia;
- terapia kwasami organicznymi – polega na precyzyjnej aplikacji preparatu powodującego kontrolowane złuszczanie zakażonego naskórka; sprawdza się między innymi w zmianach powierzchownych, mnogich lub rozległych;
- terapia łączona – elektrokoagulacja i preparaty kwasowe mogą być stosowane etapowo, jeżeli przemawia za tym charakter zmiany i reakcja skóry;
- specjalistyczne opracowanie zrogowacenia – usuwa nadmiar warstwy rogowej osłaniającej brodawkę, ułatwia ocenę jej granic i zwiększa dostęp terapii do zmienionej tkanki;
- opatrunek podologiczny – zabezpiecza miejsce po procedurze, ogranicza tarcie i kontakt z zanieczyszczeniami oraz wspiera prawidłowe gojenie;
- wizyty kontrolne i profilaktyka nawrotów – służą ocenie odpowiedzi na terapię, ponownemu opracowaniu zmiany oraz dostosowaniu pielęgnacji domowej.
Leczenie brodawek mozaikowych, głębokich i wieloogniskowych zwykle wymaga serii wizyt. O zakończeniu terapii świadczy odzyskanie prawidłowej struktury skóry, powrót ciągłości linii papilarnych oraz brak charakterystycznych struktur naczyniowych. Samo spłaszczenie powierzchni może oznaczać jedynie zmniejszenie warstwy rogowej, dlatego ocenę efektu powinien przeprowadzić specjalista.
