Drętwienie stóp
wróć do strony głównej
Drętwienie stóp to zaburzenie czucia opisywane jako utrata lub osłabienie wrażliwości na dotyk, mrowienie, pieczenie, kłucie albo wrażenie „chodzenia po watolinie”. W medycynie takie odczucia określa się mianem parestezji. Objaw może wynikać z krótkotrwałego ucisku nerwu, lecz bywa również pierwszym sygnałem polineuropatii, ucisku korzeni nerwowych, choroby metabolicznej albo zaburzeń ukrwienia kończyn. Znaczenie diagnostyczne mają przede wszystkim czas trwania, symetria zmian, obszar zaburzonego czucia oraz współistnienie bólu, osłabienia mięśni, zaburzeń równowagi, obrzęku lub zmiany temperatury skóry. Nagłe drętwienie jednej kończyny, zwłaszcza połączone z niedowładem, wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Drętwienie stóp - skąd się bierze
Prawidłowe czucie w stopach zależy od sprawnego przewodzenia impulsów przez receptory skóry, włókna nerwów obwodowych, korzenie nerwowe, rdzeń kręgowy i mózg. Zaburzenie na dowolnym poziomie tej drogi może wywołać drętwienie.
Krótkotrwałe parestezje często powstają wskutek ucisku nerwu podczas siedzenia ze skrzyżowanymi nogami, kucania albo pozostawania długo w jednej pozycji. Objaw zwykle ustępuje po zmianie ułożenia ciała. Nawracające lub utrwalone dolegliwości wymagają szerszej diagnostyki.
Najważniejsze mechanizmy obejmują:
- uszkodzenie nerwów obwodowych, czyli neuropatię, najczęściej związaną z cukrzycą, przewlekłym spożywaniem alkoholu, chorobą nerek, niedoborem witaminy B12 lub działaniem leków i toksyn;
- ucisk nerwu, na przykład w zespole kanału stępu, neuropatii nerwu strzałkowego albo w obrębie przodostopia;
- podrażnienie korzenia nerwowego, zwykle w przebiegu dyskopatii, zwężenia kanału kręgowego lub zmian zwyrodnieniowych odcinka lędźwiowo-krzyżowego;
- zaburzenia krążenia tętniczego, ograniczające dopływ tlenu do nerwów i mięśni;
- choroby ośrodkowego układu nerwowego, między innymi udar mózgu, stwardnienie rozsiane i choroby rdzenia kręgowego;
- zaburzenia metaboliczne i hormonalne, takie jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek oraz zaburzenia elektrolitowe.
Rozmieszczenie objawów pomaga wskazać ich źródło. Symetryczne drętwienie rozpoczynające się od palców i rozszerzające ku górze odpowiada typowemu obrazowi polineuropatii długościowo zależnej. Dolegliwości jednostronne lub ograniczone do konkretnego fragmentu stopy częściej sugerują miejscowy ucisk nerwu albo radikulopatię.
Drętwienie stóp - o czym może świadczyć
Jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłego drętwienia obu stóp jest dystalna symetryczna polineuropatia cukrzycowa. Długotrwała hiperglikemia uszkadza drobne naczynia odżywiające nerwy oraz bezpośrednio zaburza metabolizm włókien nerwowych. Początkowo pojawiają się mrowienie, pieczenie i nadwrażliwość, a później osłabienie czucia bólu, temperatury i dotyku. Utrata czucia ochronnego zwiększa ryzyko niezauważonych urazów, owrzodzeń i zespołu stopy cukrzycowej.
Drętwienie może również wskazywać na:
- niedobór witaminy B12, szczególnie u osób z zaburzeniami wchłaniania, po operacjach bariatrycznych oraz podczas długotrwałego stosowania metforminy lub leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego;
- neuropatię alkoholową albo toksyczną, w tym uszkodzenie nerwów po wybranych chemioterapiach;
- chorobę tętnic obwodowych, gdy występują chłodne stopy, osłabione tętno, ból podczas chodzenia lub trudno gojące się rany;
- dyskopatię lędźwiową, jeżeli zaburzenie czucia promieniuje od pleców lub pośladka wzdłuż kończyny;
- zespół kanału stępu, powodujący pieczenie i mrowienie podeszwy oraz palców;
- neuropatie zapalne, autoimmunologiczne lub dziedziczne;
- zaburzenia mikrokrążenia związane z obrzękiem, który może zwiększać ciśnienie tkankowe i nasilać ucisk na drobne gałęzie nerwowe.
Dokładnego rozpoznania wymaga także pieczenie stóp przy prawidłowym wyniku standardowej elektroneurografii. Taki obraz może odpowiadać neuropatii cienkich włókien, obejmującej włókna odpowiedzialne za odczuwanie bólu i temperatury.
Drętwienie stóp - kiedy jest objawem choroby
Ryzyko choroby wzrasta, gdy drętwienie utrzymuje się przez wiele dni, regularnie powraca, stopniowo obejmuje większy obszar albo współistnieje z osłabieniem mięśni i zaburzeniami chodu. Konsultacji lekarskiej wymagają również nocne pieczenie stóp, utrata czucia temperatury, częste potykanie się oraz rany powstające bez wyraźnego bólu.
Pilnej pomocy medycznej wymagają:
- nagłe drętwienie jednej strony ciała wraz z opadaniem kącika ust, zaburzeniem mowy, widzenia lub równowagi, ponieważ taki zespół objawów może wskazywać na udar mózgu;
- gwałtowne drętwienie zimnej, bladej i bolesnej stopy z osłabieniem albo zanikiem tętna, charakterystyczne dla ostrego niedokrwienia kończyny;
- narastające drętwienie obu nóg z osłabieniem mięśni, dusznością lub trudnością w połykaniu, spotykane między innymi w ostrych neuropatiach zapalnych;
- zaburzenie czucia w okolicy krocza połączone z zatrzymaniem moczu, nietrzymaniem moczu albo stolca, wskazujące na możliwy zespół ogona końskiego;
- drętwienie po urazie kręgosłupa, miednicy lub kończyny;
- szybko narastające osłabienie stopy, zwłaszcza opadanie jej przedniej części podczas chodzenia.
U osoby z cukrzycą każda rana, pęcherz, zaczerwienienie, obrzęk lub zmiana koloru stopy zasługuje na szybką ocenę. Osłabione czucie może maskować rozwijające się uszkodzenie tkanek oraz zakażenie.
Drętwienie stóp - jakie badania wykonać
Diagnostykę rozpoczyna szczegółowy wywiad dotyczący początku dolegliwości, ich rozmieszczenia, chorób przewlekłych, sposobu żywienia, spożycia alkoholu, przebytych infekcji, stosowanych leków, pracy zawodowej oraz ekspozycji na substancje toksyczne. Badanie neurologiczne obejmuje ocenę siły mięśni, odruchów, chodu, równowagi oraz czucia dotyku, bólu, temperatury i wibracji. Monofilament o nacisku dziesięciu gramów służy głównie do wykrywania utraty czucia ochronnego.
Najczęściej rozważa się:
- morfologię krwi;
- glikemię na czczo i hemoglobinę glikowaną;
- stężenie witaminy B12, a w wybranych sytuacjach kwasu metylomalonowego;
- hormon tyreotropowy;
- kreatyninę, parametry wątrobowe i elektrolity;
- elektroforezę białek surowicy z immunofiksacją przy podejrzeniu polineuropatii;
- badania folianów, witaminy B6, miedzi, markerów zapalnych, infekcyjnych lub autoimmunologicznych według obrazu klinicznego.
Elektroneurografia mierzy przewodzenie impulsów w nerwach, a elektromiografia ocenia czynność elektryczną mięśni. Badania te pomagają określić lokalizację, rozległość i mechanizm uszkodzenia. Rezonans magnetyczny kręgosłupa wykonuje się przy objawach ucisku korzeni lub rdzenia. Podejrzenie zaburzeń tętniczych uzasadnia pomiar wskaźnika kostka-ramię i ultrasonografię dopplerowską. Neuropatię cienkich włókien można potwierdzać za pomocą biopsji skóry oceniającej gęstość śródnaskórkowych włókien nerwowych lub specjalistycznych testów czucia i funkcji autonomicznej.
Drętwienie stóp - jak sobie pomóc
Skuteczne postępowanie wynika z przyczyny objawu. W cukrzycy kluczowe znaczenie ma długofalowa kontrola glikemii i czynników sercowo-naczyniowych. Niedobory wymagają uzupełnienia właściwego składnika, ucisk korzenia nerwowego leczenia zachowawczego lub zabiegowego, a choroby tętnic ukierunkowanej terapii naczyniowej. Ból neuropatyczny leczy się odmiennie od bólu zapalnego, dlatego dobór farmakoterapii powinien należeć do lekarza.
Codzienna profilaktyka obejmuje:
- oglądanie podeszw i przestrzeni między palcami;
- wygodne obuwie z odpowiednią szerokością i amortyzacją;
- regularną, dostosowaną aktywność ruchową;
- zmianę pozycji podczas długiego siedzenia;
- ochronę stóp przed urazami i skrajną temperaturą;
- profesjonalną pielęgnację paznokci oraz zrogowaceń przy utracie czucia ochronnego;
- ograniczenie alkoholu i zaprzestanie palenia.
W Ambasadzie Urody dostępne są zabiegi wspierające komfort kończyn przy współistniejącym obrzęku, zastoju limfatycznym lub nadmiernym napięciu tkanek: manualny drenaż limfatyczny ciała, presoterapia, endermologia LPG, Icoone Med, terapia INDIBA na ciało, aromaterapeutyczny masaż drenujący oraz detoksykujący masaż bambusami. Procedury te mogą usprawniać odpływ płynu tkankowego, zmniejszać obrzęk i poprawiać ruchomość tkanek. Ich rola pozostaje wspomagająca, ponieważ regeneracja uszkodzonych nerwów i leczenie niedokrwienia wymagają terapii przyczynowej.
Refleksologia stóp może służyć relaksacji i łagodzeniu subiektywnego napięcia. Aktualne dowody naukowe wskazują ograniczoną wartość tej metody w rozpoznawaniu i leczeniu chorób powodujących drętwienie. Kwalifikację do zabiegów drenujących powinno poprzedzać wykluczenie ostrej zakrzepicy, niedokrwienia kończyny, aktywnego zakażenia oraz niewyrównanej niewydolności serca.
