Hydroksyapatyt wapnia
wróć do strony głównej
Hydroksyapatyt wapnia, oznaczany skrótem CaHA, jest biokompatybilnym i biodegradowalnym materiałem stosowanym w medycynie estetycznej jako wypełniacz oraz biostymulator tkankowy. Preparaty iniekcyjne zawierają syntetyczne mikrosfery CaHA zawieszone w nośniku żelowym, najczęściej na bazie karboksymetylocelulozy. Po podaniu zapewniają czasowe podparcie tkanek, a następnie inicjują kontrolowaną przebudowę macierzy zewnątrzkomórkowej skóry. W zależności od stężenia, stopnia rozcieńczenia, głębokości iniekcji i leczonego obszaru hydroksyapatyt wapnia może służyć do modelowania konturów twarzy, uzupełniania ubytków objętościowych albo poprawy jędrności i jakości skóry. Ostateczny rezultat zależy również od anatomii, wieku, metabolizmu i wyjściowego stanu tkanek pacjenta.
Hydroksyapatyt wapnia - co to
Hydroksyapatyt wapnia jest nieorganicznym związkiem o wzorze chemicznym Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂. Naturalny hydroksyapatyt stanowi główny składnik mineralny kości i zębów, natomiast w preparatach medycznych wykorzystuje się jego syntetyczną, wysoko oczyszczoną postać. Podobieństwo chemiczne nie oznacza jednak, że materiał wstrzyknięty do skóry przekształca się w kość. W tkankach miękkich mikrosfery CaHA tworzą czasową matrycę, wokół której zachodzi przebudowa tkanki łącznej, a następnie są stopniowo rozkładane.
Preparat ma zwykle budowę dwufazową:
- mikrosfery hydroksyapatytu wapnia odpowiadają za działanie biostymulujące;
- żelowy nośnik ułatwia podanie produktu i zapewnia bezpośrednie, lecz przejściowe podparcie tkanek;
- w wybranych produktach może znajdować się lidokaina, czyli środek miejscowo znieczulający.
Nierozcieńczony lub słabo rozcieńczony CaHA ma właściwości wolumetryczne i może być używany w głębszych warstwach do odbudowy podparcia oraz modelowania konturów. Postać rozcieńczona albo hiperrozczeńczona ma mniejszy potencjał zwiększania objętości, dlatego wykorzystuje się ją przede wszystkim do rozległej biostymulacji skóry twarzy i ciała. Dobór postaci preparatu nie jest arbitralny. Powinien wynikać z badania klinicznego, grubości skóry, lokalizacji struktur naczyniowych i zamierzonego efektu.
CaHA nie jest materiałem trwałym. Żel nośnikowy ulega resorpcji wcześniej, natomiast mikrosfery są stopniowo degradowane do jonów wapnia i fosforanowych, metabolizowanych w naturalnych szlakach organizmu. Nie wymaga się rutynowego wykonywania prób alergicznych, jednak nie oznacza to całkowitego braku ryzyka związanego z iniekcją.
Hydroksyapatyt wapnia - jak działa na skórę
Działanie hydroksyapatytu wapnia jest dwufazowe. Bezpośrednio po podaniu nośnik żelowy oraz właściwości reologiczne preparatu powodują mechaniczne podparcie tkanek. Może to poprawić projekcję leczonej okolicy, zarys linii żuchwy albo głębokość fałdu skórnego. Część początkowej zmiany wynika jednak także z obrzęku pozabiegowego, dlatego efektu nie należy oceniać wyłącznie bezpośrednio po iniekcji.
Druga faza ma charakter biologiczny. Mikrosfery CaHA oddziałują z komórkami tkanki łącznej i wywołują ograniczoną, kontrolowaną odpowiedź naprawczą. Badania histologiczne, immunohistochemiczne oraz przegląd systematyczny wskazują, że wokół materiału może dochodzić do:
- aktywacji i proliferacji fibroblastów;
- zwiększenia syntezy kolagenu, zwłaszcza typu I i III;
- powstawania oraz reorganizacji włókien elastynowych;
- zwiększenia wytwarzania proteoglikanów, czyli składników macierzy zewnątrzkomórkowej wiążących wodę;
- poprawy uporządkowania i właściwości mechanicznych tkanki łącznej;
- neowaskularyzacji, czyli tworzenia drobnych naczyń wspierających metabolizm przebudowywanej tkanki.
W konsekwencji skóra może stopniowo uzyskiwać większą gęstość, sprężystość i odporność mechaniczną. Klinicznie obserwuje się poprawę napięcia, ograniczenie wiotkości oraz wygładzenie drobnych nierówności. CaHA nie działa jednak jak kosmetyk nawilżający i nie zwiększa bezpośrednio zawartości wody w skórze w taki sposób jak kwas hialuronowy. Poprawa wyglądu wynika przede wszystkim z przebudowy strukturalnej.
Siła dowodów nie jest jednakowa dla wszystkich zastosowań. Najlepiej udokumentowane są korekcja wybranych ubytków objętości twarzy i grzbietów dłoni. Dane dotyczące rozcieńczonego CaHA stosowanego na szyję, dekolt, ramiona, brzuch, uda, kolana czy pośladki są obiecujące, ale część zaleceń opiera się na badaniach obserwacyjnych i konsensusach ekspertów. W przeglądzie systematycznym z 2023 roku potwierdzono korzystny wpływ CaHA na produkcję kolagenu i elastyny, jednocześnie wskazując na ograniczenia metodologiczne wielu badań.
Hydroksyapatyt wapnia a kwas hialuronowy
Hydroksyapatyt wapnia i usieciowany kwas hialuronowy należą do wypełniaczy tkankowych, ale różnią się składem, dominującym mechanizmem działania oraz możliwościami postępowania w przypadku niepożądanego efektu.
Cecha | Hydroksyapatyt wapnia | Kwas hialuronowy |
Dominujące działanie | Podparcie tkanek i biostymulacja kolagenu | Uzupełnienie objętości i wiązanie wody |
Początek efektu | Częściowo natychmiastowy, następnie narastający | Zwykle natychmiastowy |
Przebudowa skóry | Wyraźne działanie biostymulujące | Zależne od preparatu, zwykle mniej dominujące |
Typowe zastosowanie | Konturowanie głębszych struktur, poprawa jędrności skóry | Precyzyjna wolumetria, modelowanie i wypełnianie |
Odwracalność | Brak swoistego enzymu rozpuszczającego CaHA | Możliwość rozkładu hialuronidazą |
Zastosowanie powierzchowne | Ograniczone ze względu na ryzyko grudek i widoczności produktu | Możliwe dla odpowiednio dobranych preparatów |
Orientacyjna trwałość | Najczęściej około 12-18 miesięcy | Zwykle około 6-18 miesięcy, zależnie od produktu i okolicy |
Kwas hialuronowy jest zwykle preferowany, gdy potrzebna jest bardzo precyzyjna korekcja objętości, możliwość stopniowania efektu albo jego enzymatycznego odwrócenia. Hydroksyapatyt wapnia znajduje zastosowanie, gdy głównym celem jest poprawa podparcia, konturu i jakości skóry bez intensywnego zwiększania jej uwodnienia. Rozcieńczony CaHA może działać niemal wyłącznie biostymulująco.
W randomizowanym badaniu dotyczącym fałdów nosowo-wargowych CaHA zapewniał trwalszą korekcję niż analizowane wówczas preparaty kwasu hialuronowego, ale wyników tego badania nie należy automatycznie przenosić na wszystkie współczesne produkty ani okolice anatomiczne [2]. Dostępne są również preparaty hybrydowe łączące HA i CaHA. Mają one zapewniać natychmiastową wolumetrię z późniejszą biostymulacją, jednak stanowią odrębną kategorię produktów i nie są prostą mieszaniną wykonywaną samodzielnie podczas zabiegu.
Istotna różnica dotyczy leczenia powikłań. Hialuronidaza rozkłada kwas hialuronowy, ale nie rozpuszcza mikrosfer CaHA. Z tego względu kwalifikacja, dobór płaszczyzny podania i znajomość anatomii naczyniowej mają przy hydroksyapatycie wapnia szczególne znaczenie.
Hydroksyapatyt wapnia - jak długo utrzymuje się efekt
Rezultat zabiegu nie ma jednej, jednakowej dla wszystkich pacjentów trwałości. Efekt mechanicznego podparcia jest widoczny wcześnie, natomiast przebudowa kolagenu rozwija się przez kolejne tygodnie i miesiące. W większości badań klinicznych poprawę obserwowano przez około 12 miesięcy, a w części publikacji i praktyce klinicznej przez 12-18 miesięcy. Niektóre rezultaty mogą pozostawać dostrzegalne dłużej, jednak nie należy gwarantować konkretnego okresu utrzymywania się efektu.
Na trwałość wpływają przede wszystkim:
- ilość, właściwości i stopień rozcieńczenia preparatu;
- głębokość oraz technika podania;
- okolica anatomiczna i jej ruchomość;
- wyjściowy stopień wiotkości lub utraty objętości;
- wiek, metabolizm i zdolność tkanek do syntezy kolagenu;
- palenie tytoniu, promieniowanie UV i ogólny stan zdrowia;
- liczba sesji oraz odstępy pomiędzy nimi;
- równoległe wykonywanie innych procedur wpływających na przebudowę tkanek.
W randomizowanym badaniu grzbietów dłoni poprawa kliniczna była na ogół utrzymana przez 12 miesięcy. Przeglądy dotyczące zastosowań twarzowych najczęściej wskazują przedział około 12-18 miesięcy, ale podkreślają zróżnicowanie protokołów i jakości dowodów. Ocena kontrolna powinna uwzględniać zarówno wygląd, jak i badanie palpacyjne tkanek. Decyzji o kolejnym podaniu nie należy opierać wyłącznie na upływie określonego czasu.
Zabiegi z hydroksyapatytem wapnia
W ofercie Ambasady Urody znajdują się zabiegi wykonywane preparatami Radiesse oraz Crystalys. Radiesse jest preparatem CaHA o właściwościach wolumetrycznych i biostymulujących. Crystalys również zawiera mikrosfery hydroksyapatytu wapnia w nośniku żelowym i jest przeznaczony do modelowania głębszych tkanek oraz stymulowania przebudowy kolagenowej. Produkty nie powinny być traktowane jako automatycznie wymienne, ponieważ mogą różnić się składem, parametrami reologicznymi i wskazaniami producenta.
Dostępne zastosowania obejmują:
- twarz: policzki, kości policzkowe, bruzdy nosowo-wargowe, linie marionetkowe, okolica brody oraz linia żuchwy;
- terapię całej twarzy: łączącą odbudowę podparcia środkowego i dolnego piętra twarzy z poprawą konturu;
- szyję i dekolt: zastosowanie rozcieńczonego lub hiperrozczeńczonego preparatu w celu poprawy napięcia i jakości skóry;
- dłonie: uzupełnienie utraty objętości grzbietów dłoni, ograniczenie widoczności ścięgien i naczyń oraz poprawę jakości skóry;
- biust i górną część piersi: poprawę napięcia skóry i wyglądu dekoltu, bez zastępowania chirurgicznego podniesienia piersi ani implantu;
- ramiona: terapię wiotkiej skóry, szczególnie na ich przyśrodkowej powierzchni;
- brzuch: poprawę jakości skóry po ciąży, starzeniu lub redukcji masy ciała;
- uda i okolice kolan: zagęszczanie oraz ujędrnianie skóry;
- pośladki: poprawę jakości, napięcia i subtelne modelowanie powierzchownych tkanek.
Rozcieńczony CaHA nie służy do znacznego powiększania piersi ani pośladków. Nie usuwa również nadmiaru skóry i nie zastępuje operacji w przypadku zaawansowanej wiotkości. Zakres zastosowania musi pozostawać zgodny z instrukcją konkretnego wyrobu.
Typowe krótkotrwałe działania niepożądane obejmują ból, tkliwość, obrzęk, zaczerwienienie, siniaki i przejściową nierówność. Możliwe są także grudki, guzki, stwardnienie, przewlekły stan zapalny, infekcja lub asymetria. Rzadkim, lecz najpoważniejszym powikłaniem wypełniaczy jest niezamierzone podanie donaczyniowe, mogące prowadzić do niedokrwienia i martwicy skóry, zaburzeń widzenia, a wyjątkowo do utraty wzroku.
Do najważniejszych przeciwwskazań lub przyczyn odroczenia procedury należą aktywna infekcja i stan zapalny w miejscu podania, ciąża lub karmienie piersią z powodu braku wystarczających danych, zaburzenia krzepnięcia, niewyrównane choroby ogólnoustrojowe, nadwrażliwość na składniki preparatu oraz nierealistyczne oczekiwania. Kwalifikacja powinna obejmować wywiad dotyczący chorób autoimmunologicznych, skłonności do zaburzonego bliznowacenia, przyjmowanych leków, wcześniejszych wypełniaczy i przebytych zabiegów. Iniekcję powinien wykonywać lekarz znający anatomię danej okolicy oraz procedury rozpoznawania i leczenia powikłań.
