Onychogryfoza
wróć do strony głównej
Onychogryfoza, nazywana także szponowatością paznokci, jest przewlekłą deformacją aparatu paznokciowego, w której płytka staje się nadmiernie gruba, twarda, wydłużona i silnie zakrzywiona. Zmiana najczęściej obejmuje paznokieć palucha stopy, choć może występować również na pozostałych palcach. Charakterystyczny kształt przypomina róg barani, szpon lub spiralnie skręconą płytkę. Zaburzenie rozwija się wskutek nieprawidłowego wzrostu keratyny paznokciowej, zwykle pod wpływem przewlekłego ucisku, powtarzalnych urazów, deformacji stopy, ograniczonej pielęgnacji albo chorób pogarszających ukrwienie i unerwienie kończyn. Onychogryfoza stanowi problem funkcjonalny i zdrowotny: może powodować ból, utrudniać chodzenie, uszkadzać skórę sąsiednich palców oraz sprzyjać stanom zapalnym. Postępowanie obejmuje ocenę przyczyny, specjalistyczne opracowanie płytki i regularną profilaktykę nawrotów.
Onychogryfoza - co to
Onychogryfoza jest zaawansowaną postacią dystrofii paznokcia, czyli zaburzenia jego budowy i wzrostu. Dochodzi w niej do znacznego pogrubienia płytki, nagromadzenia mas rogowych pod paznokciem oraz nierównomiernej aktywności macierzy, będącej strukturą odpowiedzialną za wytwarzanie płytki paznokciowej. Gdy jedna część macierzy produkuje keratynę szybciej niż druga, paznokieć zaczyna odchylać się od osi palca i stopniowo zakrzywiać.
Najczęściej zajęty jest paznokieć palucha. Jego tempo wzrostu jest wolne, dlatego pełny obraz deformacji narasta miesiącami lub latami. Onychogryfozę obserwuje się przede wszystkim u osób starszych, pacjentów z ograniczoną sprawnością ruchową oraz osób mających trudność z samodzielnym skracaniem paznokci. Zmiana może jednak rozwinąć się w każdym wieku, zwłaszcza po urazie macierzy albo przy długotrwałym przeciążeniu palca.
W piśmiennictwie wyróżnia się postać:
- nabytą, związaną między innymi z urazami, uciskiem obuwia, deformacjami stopy, chorobami skóry lub zaburzeniami krążenia;
- wrodzoną lub rozwojową, występującą znacznie rzadziej i ujawniającą się już w dzieciństwie;
- częściową, określaną jako hemionychogryfoza, w której deformacja obejmuje fragment płytki i może towarzyszyć wrodzonemu nieprawidłowemu ustawieniu paznokcia palucha.
Onychogryfoza stanowi opis morfologiczny paznokcia, a nie rozpoznanie przyczyny. Ustalenie mechanizmu powstania zmiany ma zasadnicze znaczenie dla wyboru leczenia.
Onychogryfoza - jak wygląda
Początkowym objawem jest stopniowe pogrubienie paznokcia. Płytka traci przejrzystość, staje się twardsza i coraz trudniejsza do skracania. W miarę rozwoju deformacji pojawiają się kolejne cechy kliniczne:
- znaczne zwiększenie grubości i długości paznokcia;
- żółtawe, brunatne, szare lub żółtobrązowe zabarwienie;
- nieprzezroczysta, matowa powierzchnia;
- poprzeczne i podłużne bruzdy;
- nierównomierne warstwy keratyny;
- zakrzywienie płytki ku dołowi lub na bok;
- spiralny, rogowy albo szponowaty kształt;
- hiperkeratoza podpaznokciowa, czyli nagromadzenie zrogowaciałych mas pod płytką;
- częściowe oddzielenie paznokcia od łożyska, określane jako onycholiza;
- rogowacenie wałów paznokciowych i skóry sąsiednich palców.
Zaawansowana płytka może uciskać łożysko, wały paznokciowe lub sąsiedni palec. Skutkiem bywają ból, otarcia, odciski, miejscowy stan zapalny i trudność w zakładaniu obuwia. Zmieniony rozkład nacisku podczas chodzenia może również pogarszać stabilność chodu, szczególnie u seniorów.
Do możliwych powikłań należą wrastanie brzegu paznokcia, zanokcica, wtórna infekcja grzybicza lub bakteryjna, owrzodzenie tkanek oraz przewlekłe uszkodzenie łożyska. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z cukrzycą, neuropatią obwodową, miażdżycą tętnic kończyn dolnych i przewlekłą niewydolnością żylną. U tych pacjentów nawet niewielkie uszkodzenie skóry może goić się dłużej i prowadzić do poważniejszych powikłań.
Onychogryfoza - przyczyny
Rozwój onychogryfozy zwykle wynika ze współdziałania kilku czynników. Podstawowy mechanizm obejmuje przewlekłe uszkadzanie aparatu paznokciowego, zaburzenie kierunku wzrostu płytki oraz narastające zaleganie keratyny.
Najważniejsze przyczyny i czynniki sprzyjające to:
- wieloletni ucisk palców przez zbyt krótkie, wąskie albo źle dopasowane obuwie;
- powtarzające się mikrourazy podczas chodzenia, biegania lub pracy;
- pojedynczy silny uraz macierzy paznokcia;
- paluch koślawy, palce młotkowate i inne deformacje zmieniające rozkład obciążeń;
- ograniczona możliwość samodzielnego skracania paznokci;
- podeszły wiek i wolniejsze tempo fizjologicznej odnowy struktur paznokciowych;
- przewlekłe zaburzenia krążenia obwodowego;
- niewydolność żylna, obrzęki kończyn i zmiany troficzne skóry;
- neuropatia obwodowa, zwłaszcza związana z cukrzycą;
- łuszczyca, rybia łuska i inne choroby przebiegające z zaburzeniami rogowacenia;
- przewlekłe stany zapalne aparatu paznokciowego;
- grzybica paznokci współistniejąca z deformacją.
Zakażenie grzybicze może przypominać onychogryfozę albo występować równocześnie z nią. Sam wygląd płytki daje ograniczone podstawy do rozpoznania grzybicy. O kwalifikacji do leczenia przeciwgrzybiczego powinien decydować wynik badania mykologicznego oraz ocena lekarza.
U osób młodych, zwłaszcza przy zmianie dotyczącej pojedynczego paznokcia, znaczenie mają urazy, wrodzone zaburzenia ustawienia płytki oraz nieprawidłowości kostne paliczka. Gwałtowna deformacja, krwawienie, owrzodzenie, ciemne zabarwienie albo niszczenie otaczających tkanek wymagają pilnej diagnostyki dermatologicznej w celu oceny zmian zapalnych, infekcyjnych i rozrostowych.
Onychogryfoza - leczenie
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym paznokcia, skóry stóp, wałów paznokciowych oraz układu ruchu. Specjalista ocenia grubość i krzywiznę płytki, kierunek jej wzrostu, stopień hiperkeratozy podpaznokciowej, bolesność, obecność onycholizy i cechy stanu zapalnego. Ważnym elementem jest wywiad dotyczący urazów, obuwia, czasu rozwoju zmiany, chorób przewlekłych i przyjmowanych leków.
Ocena powinna uwzględniać również:
- ustawienie palców i biomechanikę stopy;
- stan skóry między palcami i na podeszwach;
- obecność obrzęków oraz zmian żylnych;
- czucie powierzchowne u osób zagrożonych neuropatią;
- ukrwienie kończyny, w tym temperaturę, zabarwienie skóry i tętno obwodowe;
- możliwość samodzielnej pielęgnacji stóp.
Najważniejszym badaniem dodatkowym przy podejrzeniu grzybicy jest pobranie materiału z płytki oraz mas podpaznokciowych. Stosuje się badanie mikroskopowe, posiew, metody histochemiczne lub badania molekularne. Potwierdzenie czynnika zakaźnego pozwala dobrać celowane leczenie i ogranicza stosowanie terapii przeciwgrzybiczej do medycznie uzasadnionych przypadków.
W diagnostyce różnicowej uwzględnia się grzybicę paznokci, pourazową onychodystrofię, łuszczycę paznokci, pachyonychię, wrodzone zaburzenie ustawienia paznokcia palucha, onycholizę, liszaj płaski oraz zmiany nowotworowe aparatu paznokciowego. Przy nietypowym obrazie lekarz może zlecić dermatoskopię, radiografię palca albo biopsję. Badanie histopatologiczne w onychogryfozie może wykazać chaotyczne ułożenie keratynocytów, parakeratozę i szczeliny w obrębie płytki.
Zabiegi podologiczne przy onychogryfozie
Podstawą leczenia zachowawczego jest regularne, kontrolowane skracanie i ścieńczanie płytki paznokciowej. Zabieg wykonuje się za pomocą specjalistycznych cęgów, frezów oraz narzędzi podologicznych. Opracowanie zmniejsza masę paznokcia, ogranicza ucisk na łożysko i wały paznokciowe, ułatwia dopasowanie obuwia oraz poprawia komfort chodzenia. Tempo odrastania i stopień uszkodzenia macierzy decydują o częstotliwości kolejnych wizyt.
W przypadku onychogryfozy zastosowanie mogą znaleźć dostępne w Ambasadzie Urody procedury podologiczne:
- podstawowy zabieg podologiczny, obejmujący profesjonalne opracowanie paznokci i zmian rogowaciejących;
- rozszerzony zabieg podologiczny, przeznaczony dla licznych, rozległych lub silnie zaawansowanych zmian, w tym bardzo zgrubiałych i zniekształconych paznokci;
- oczyszczenie paznokcia zmienionego chorobowo, polegające na usunięciu patologicznych mas rogowych i redukcji grubości płytki;
- terapia onycholizy, gdy deformacji towarzyszy oddzielenie płytki od łożyska; obejmuje oczyszczenie, podcięcie odseparowanego fragmentu i zabezpieczenie obszaru;
- podcięcie wrastającego paznokcia, gdy zakrzywiona płytka drażni wał paznokciowy;
- korekcja wrastającego paznokcia klamrą ortonyksyjną, dobierana przy współistniejącym wrastaniu oraz zachowanej możliwości korygowania toru wzrostu;
- rekonstrukcja paznokcia, rozważana po opanowaniu aktywnej patologii, przy odpowiednim stanie łożyska i wyraźnym wskazaniu ochronnym lub funkcjonalnym;
- dobór odciążeń, ortez lub opatrunków zabezpieczających miejsca narażone na ucisk.
Postępowanie domowe obejmuje codzienną obserwację skóry, osuszanie przestrzeni międzypalcowych, stosowanie preparatów zaleconych przez specjalistę oraz dobór obuwia z odpowiednią długością i szerokim przodem. Samodzielne wycinanie bardzo twardej płytki ostrymi narzędziami wiąże się z ryzykiem urazu łożyska, krwawienia i zakażenia, szczególnie przy cukrzycy lub zaburzeniach krążenia.
Przy potwierdzonej grzybicy lekarz dobiera leczenie miejscowe albo ogólne zależnie od liczby zajętych paznokci, stopnia uszkodzenia płytki i stanu pacjenta. Zmiany wynikające z przeciążeń wymagają także modyfikacji obuwia, oceny deformacji palców i, w uzasadnionych przypadkach, konsultacji ortopedycznej lub fizjoterapeutycznej.
W zaawansowanej, bolesnej albo nawrotowej onychogryfozie lekarz może rozważyć częściowe lub całkowite usunięcie płytki. Sama awulsja paznokcia pozwala czasowo odsłonić łożysko, lecz zachowana, trwale uszkodzona macierz może ponownie wytworzyć zdeformowaną płytkę. Zabieg połączony z częściowym lub całkowitym zniszczeniem macierzy ogranicza ryzyko nawrotu, a zarazem prowadzi do trwałego zwężenia albo utraty paznokcia. Wybór metody zależy od ukrwienia palca, chorób współistniejących, poziomu bólu oraz spodziewanej korzyści funkcjonalnej.
