Rozstępy na brzuchu
wróć do strony głównej
Rozstępy na brzuchu, określane medycznie jako striae distensae, są linijnymi zmianami zanikowymi powstającymi wskutek zaburzenia struktury skóry właściwej. Najczęściej rozwijają się podczas ciąży, szybkiego wzrostu, znacznej zmiany masy ciała albo długotrwałej ekspozycji na glikokortykosteroidy. Nie są powierzchownymi „pęknięciami” naskórka, lecz rodzajem blizny związanej z dezorganizacją kolagenu, elastyny, fibryliny i innych składników macierzy zewnątrzkomórkowej. Początkowo mają zwykle barwę czerwoną lub fioletową, a następnie bledną i przyjmują postać perłowobiałych, lekko zapadniętych pasm. Rozstępy są zmianami łagodnymi i nie zagrażają zdrowiu, jednak mogą wpływać na samoocenę i jakość życia. Dostępne metody pozwalają zmniejszyć ich widoczność, ale nie gwarantują całkowitego odtworzenia prawidłowej skóry.
Rozstępy na brzuchu - jak wyglądają
Obraz rozstępów zależy przede wszystkim od czasu ich trwania. Wyróżnia się dwie podstawowe fazy:
- Rozstępy czerwone, różowe lub fioletowe (striae rubrae) są zmianami wczesnymi. Mają postać równoległych, czasem lekko wyniosłych pasm. Ich zabarwienie wynika ze zwiększonego unaczynienia oraz obecności procesu zapalnego.
- Rozstępy białe (striae albae) są zmianami dojrzałymi. Stają się jaśniejsze od otaczającej skóry, połyskujące, pomarszczone i zwykle nieznacznie zapadnięte. Przypominają cienkie blizny zanikowe.
Na brzuchu rozstępy układają się najczęściej promieniście wokół pępka albo poprzecznie w dolnej części powłok brzusznych. Mogą mieć długość od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów. Zwykle nie powodują bólu, chociaż w fazie powstawania mogą występować świąd, uczucie napięcia lub nadwrażliwość.
W badaniu histopatologicznym dojrzałych zmian stwierdza się ścieńczenie naskórka, spłaszczenie granicy skórno-naskórkowej oraz równoległe, nieprawidłowo ułożone włókna kolagenowe. Sieć włókien elastynowych jest przerwana i zdezorganizowana. Rozstępy zwykle rozpoznaje się na podstawie wyglądu. Konsultacji lekarskiej wymagają natomiast rozległe zmiany pojawiające się bez wyraźnej przyczyny, zwłaszcza gdy współistnieją osłabienie mięśni, łatwe siniaczenie, nadciśnienie lub zaburzenia metaboliczne.
Rozstępy na brzuchu - dlaczego powstają
Powstanie rozstępów jest wynikiem współdziałania obciążeń mechanicznych, czynników hormonalnych i indywidualnej podatności tkanki łącznej. Samo rozciąganie skóry nie wyjaśnia całego procesu, ponieważ przy podobnej zmianie obwodu ciała rozstępy nie pojawiają się u wszystkich osób.
Najważniejsze czynniki sprzyjające obejmują:
- szybkie zwiększenie obwodu brzucha, między innymi podczas ciąży lub znacznego przyrostu masy ciała;
- gwałtowne wahania masy ciała, które wielokrotnie zmieniają napięcie powłok;
- predyspozycję genetyczną, wpływającą na właściwości kolagenu, elastyny i fibryliny;
- zmiany hormonalne, zwłaszcza związane z glikokortykosteroidami, estrogenami i relaksyną;
- długotrwałe stosowanie kortykosteroidów, miejscowo lub ogólnie;
- hiperkortyzolemię, występującą między innymi w zespole Cushinga;
- rzadziej choroby tkanki łącznej, takie jak zespół Marfana.
W skórze objętej rozstępami dochodzi do osłabienia aktywności fibroblastów, czyli komórek wytwarzających składniki macierzy zewnątrzkomórkowej, oraz do zmiany ekspresji genów związanych z kolagenem i elastyną. Naprężenia mechaniczne działające na biologicznie podatną skórę prowadzą do nieprawidłowej przebudowy jej warstwy siateczkowatej.
Szybkie lub nietypowe pojawienie się szerokich, intensywnie purpurowych rozstępów powinno skłaniać do diagnostyki lekarskiej. Mogą one być objawem nadmiaru kortyzolu albo następstwem niewłaściwego stosowania silnych preparatów steroidowych.
Rozstępy na brzuchu - kiedy pojawiają się w ciąży
Rozstępy ciążowe, czyli striae gravidarum, najczęściej ujawniają się pod koniec drugiego lub w trzecim trymestrze, gdy obwód brzucha zwiększa się najbardziej dynamicznie. Mogą jednak powstać wcześniej, a ich początek bywa poprzedzony świądem i uczuciem napięcia skóry. Zmiany dotyczą przede wszystkim brzucha, ale mogą również obejmować piersi, biodra, uda i pośladki.
Do czynników zwiększających prawdopodobieństwo ich wystąpienia zalicza się:
- młodszy wiek ciężarnej;
- rodzinne występowanie rozstępów;
- obecność rozstępów przed ciążą, na przykład po okresie dojrzewania;
- wyższy wskaźnik masy ciała przed ciążą;
- większy przyrost masy ciała w czasie ciąży;
- dużą masę urodzeniową dziecka;
- ciążę mnogą i większy obwód brzucha.
Rozstępy nie oznaczają nieprawidłowego przebiegu ciąży. Po porodzie ich barwa stopniowo blednie, lecz dojrzałe pasma zazwyczaj nie zanikają całkowicie. Zabiegów powodujących kontrolowane uszkodzenie skóry, laseroterapii, radiofrekwencji mikroigłowej, karboksyterapii i procedur iniekcyjnych nie wykonuje się w ciąży. Planowanie terapii zabiegowej należy odłożyć do okresu po porodzie, wygojeniu tkanek i ustabilizowaniu gospodarki hormonalnej. Bezpieczeństwo składników preparatów stosowanych podczas karmienia piersią powinno być oceniane indywidualnie przez lekarza.
Rozstępy na brzuchu - jak im zapobiegać
Nie istnieje metoda, która niezawodnie zapobiega rozstępom. Przegląd Cochrane obejmujący badania z udziałem 800 kobiet nie wykazał wysokiej jakości dowodów, aby kremy lub oleje z witaminą E, masłem kakaowym, oliwą, kwasem hialuronowym albo innymi składnikami skutecznie zapobiegały rozstępom ciążowym. Kosmetyki nawilżające mogą ograniczać suchość, świąd i dyskomfort, ale nie należy utożsamiać poprawy nawilżenia naskórka z ochroną głębokiej struktury skóry właściwej.
Racjonalna profilaktyka obejmuje:
- utrzymywanie możliwie stabilnej masy ciała poza okresem ciąży;
- przyrost masy ciała w ciąży zgodny z indywidualnymi zaleceniami położnika;
- pełnowartościową dietę pokrywającą zapotrzebowanie na białko, witaminy i składniki mineralne;
- regularne, delikatne nawilżanie skóry w celu poprawy komfortu;
- unikanie samodzielnego i przewlekłego stosowania silnych glikokortykosteroidów;
- kontrolowanie chorób endokrynologicznych i metabolicznych.
Nie ma przekonujących dowodów, że suplementacja kolagenu, intensywny masaż, suche szczotkowanie lub konkretne oleje zapobiegają powstawaniu rozstępów. Preparaty z retinoidami, w tym tretinoiną, są przeciwwskazane w ciąży. Fizjologicznego przyrostu masy ciała nie należy ograniczać wyłącznie z obawy przed rozstępami, ponieważ prawidłowe odżywienie matki i płodu ma pierwszeństwo przed celem estetycznym.
Rozstępy na brzuchu - jak zredukować stare, białe rozstępy
Białe rozstępy są dojrzałymi bliznami zanikowymi o niewielkim unaczynieniu i ograniczonej aktywności komórkowej. Ich leczenie jest trudniejsze niż terapia świeżych zmian. Celem postępowania jest zwężenie i spłycenie pasm, poprawa ich tekstury oraz zmniejszenie kontrastu względem otaczającej skóry. Całkowite usunięcie rozstępów bez wycięcia skóry zwykle nie jest możliwe.
Najlepiej uzasadnione biologicznie są metody wywołujące kontrolowane mikrouszkodzenia i wtórną przebudowę kolagenu:
- lasery frakcyjne ablacyjne i nieablacyjne tworzą mikroskopijne strefy uszkodzenia termicznego, pomiędzy którymi pozostaje nieuszkodzona skóra ułatwiająca gojenie;
- laser hybrydowy łączy działanie ablacyjne i nieablacyjne;
- mikronakłuwanie medyczne pobudza kaskadę gojenia, aktywność fibroblastów oraz syntezę kolagenu;
- radiofrekwencja mikroigłowa łączy uraz mechaniczny z kontrolowanym podgrzaniem skóry właściwej;
- terapie skojarzone oddziałują na różne elementy zmiany, ale muszą uwzględniać odpowiednie odstępy potrzebne do regeneracji.
Metaanaliza z 2024 roku wskazuje, że mikronakłuwanie może zapewniać poprawę porównywalną z laseroterapią, jednak badania różnią się protokołami, skalami oceny i okresem obserwacji. Żadna metoda nie stanowi obecnie powszechnie uznanego „złotego standardu”. Rezultaty zależą od wieku i głębokości zmian, fototypu, zdolności regeneracyjnych, parametrów urządzenia oraz liczby sesji. Efekt rozwija się stopniowo przez kilka miesięcy. W przypadku bardzo wiotkiej, nadmiarowej skóry brzucha po ciąży lub dużej redukcji masy ciała jedyną metodą usuwającą fragment skóry wraz z rozstępami może być abdominoplastyka, która nie usuwa jednak zmian położonych poza zakresem wycięcia.
Rozstępy na brzuchu - jaki zabieg wybrać
Wybór procedury powinien poprzedzać wywiad medyczny i ocena fazy rozstępów, ich głębokości, powierzchni, fototypu skóry, tendencji do przebarwień oraz współistniejącej wiotkości. W ofercie Ambasady Urody znajdują się następujące metody odnoszące się do rozstępów i blizn na ciele:
- laser frakcyjny ablacyjny, nieablacyjny oraz laser hybrydowy: przeznaczone przede wszystkim do intensywnej przebudowy utrwalonych zmian; metoda ablacyjna zwykle wiąże się z dłuższym gojeniem;
- radiofrekwencja mikroigłowa 3D DeAge EX: działa termicznie w skórze właściwej i może być rozważana przy głębszych rozstępach oraz wiotkości;
- Mikroplazma Pixel RF: oddziałuje również na powierzchnię skóry, dlatego może być wybierana przy nierównej teksturze i zaburzeniach kolorytu;
- Dermapen 4.0, czyli mezoterapia mikroigłowa: mechanicznie inicjuje proces gojenia i przebudowy kolagenu;
- mezoterapia igłowa na ciało, w tym terapia kolagenowa lub tropokolagenowa, aminokwasowa i nukleotydowa: pełni głównie funkcję biostymulującą i wspomagającą poprawę jakości skóry;
- karboksyterapia: polega na śródskórnym lub podskórnym podawaniu medycznego dwutlenku węgla; może wspierać mikrokrążenie i remodeling tkanek;
- mikrodermabrazja: działa głównie powierzchniowo, dlatego przy białych rozstępach ma znaczenie pomocnicze, a nie podstawowe;
- sonoforeza kolagenowa: metoda nieinwazyjna, ukierunkowana głównie na pielęgnację i poprawę kondycji powierzchni skóry;
- BeautyTek: bioelektryczna terapia wspomagająca.
Przy starych, głębokich rozstępach najbardziej racjonalnym punktem wyjścia są zwykle laser frakcyjny, radiofrekwencja mikroigłowa albo mikronakłuwanie medyczne. Mezoterapia, karboksyterapia, mikrodermabrazja, sonoforeza i BeautyTek mogą pełnić funkcję uzupełniającą. Procedury nie powinny być mechanicznie łączone podczas jednej wizyty. Zbyt duża intensywność terapii może przedłużyć stan zapalny oraz zwiększyć ryzyko przebarwień, infekcji i bliznowacenia. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z ciemniejszym fototypem, aktywnymi chorobami skóry, zaburzeniami gojenia, skłonnością do bliznowców, niewyrównaną cukrzycą lub przyjmujące leki wpływające na krzepnięcie.
