Sucha skóra stóp
wróć do strony głównej
Sucha skóra stóp, określana medycznie jako kseroza skóry stóp, jest stanem obniżonego uwodnienia warstwy rogowej naskórka, często połączonym z niedoborem lipidów barierowych i nadmiernym rogowaceniem. Objawia się szorstkością, łuszczeniem, uczuciem ściągnięcia, świądem oraz skłonnością do powstawania bolesnych pęknięć. Szczególnie podatne są pięty, boczne krawędzie stóp i okolice przodostopia, czyli miejsca poddawane dużemu naciskowi podczas chodzenia. Suchość może wynikać z warunków środowiskowych i błędów pielęgnacyjnych, ale bywa również objawem choroby skóry, cukrzycy, niedoczynności tarczycy lub zaburzeń krążenia. Ustalenie przyczyny ma zasadnicze znaczenie dla wyboru skutecznego postępowania.
Sucha skóra stóp - przyczyny
Skóra podeszew stóp różni się budową od skóry większości obszarów ciała. Ma grubą warstwę rogową, liczne gruczoły potowe i pozbawiona jest mieszków włosowych oraz gruczołów łojowych. Jej bariera lipidowa pozostaje więc szczególnie zależna od prawidłowego rogowacenia, naturalnego czynnika nawilżającego oraz systematycznej pielęgnacji.
Do najczęstszych przyczyn suchości należą:
- zaburzenie bariery naskórkowej, prowadzące do zwiększonej przeznaskórkowej utraty wody;
- niedobór składników naturalnego czynnika nawilżającego, takich jak mocznik, aminokwasy, mleczany i kwas piroglutaminowy;
- długie kąpiele, gorąca woda, tradycyjne mydła i silne detergenty;
- suche, ogrzewane lub klimatyzowane powietrze;
- chodzenie boso oraz noszenie obuwia odsłaniającego pięty;
- przewlekły ucisk i tarcie związane z nieprawidłowym obuwiem, deformacją stopy, nadmierną masą ciała lub zaburzeniami chodu;
- intensywne ścieranie naskórka tarką, pumeksem albo preparatami keratolitycznymi;
- starzenie się skóry, któremu towarzyszy spadek zawartości lipidów, wolniejsza odnowa naskórka i słabsza zdolność wiązania wody;
- predyspozycje genetyczne, zwłaszcza zaburzenia funkcji filagryny i skłonność do rybiej łuski;
- przyjmowanie wybranych leków, między innymi retinoidów i części leków moczopędnych.
Na piętach suchość często współistnieje z hiperkeratozą, czyli nadmiernym pogrubieniem warstwy rogowej. Gruby, mało elastyczny naskórek pod wpływem obciążenia rozciąga się na boki, co sprzyja powstawaniu szczelin i głębokich rozpadlin.
Sucha skóra stóp - o czym może świadczyć
Uogólniona, przewlekła lub szybko narastająca suchość stóp może stanowić objaw zaburzenia dermatologicznego albo ogólnoustrojowego. Znaczenie diagnostyczne mają lokalizacja zmian, symetria, świąd, rumień, obecność pęknięć oraz stan paznokci i przestrzeni międzypalcowych.
Możliwe przyczyny medyczne obejmują:
- cukrzycę, szczególnie ze współistniejącą neuropatią autonomiczną, która ogranicza wydzielanie potu i nasila suchość skóry;
- niedoczynność tarczycy, w której skóra staje się sucha, chłodna, szorstka i skłonna do łuszczenia;
- atopowe zapalenie skóry, łuszczycę, wyprysk kontaktowy lub rybią łuskę;
- rogowacenie dłoniowo-podeszwowe, wrodzone albo nabyte;
- przewlekłą chorobę nerek i inne schorzenia metaboliczne;
- zaburzenia krążenia obwodowego;
- grzybicę stóp w odmianie mokasynowej, dającą rozlane, mączyste łuszczenie podeszew i bocznych powierzchni stóp;
- niedobory żywieniowe występujące w przebiegu niedożywienia lub zaburzeń wchłaniania.
Konsultacji medycznej wymagają zwłaszcza głębokie lub krwawiące rozpadliny, nasilony ból, wysięk, obrzęk, zaczerwienienie, miejscowe ocieplenie, nieprzyjemny zapach, zaburzenia czucia oraz wolne gojenie. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z cukrzycą, neuropatią, miażdżycą tętnic kończyn dolnych, obniżoną odpornością i przebytym owrzodzeniem stopy. U tych pacjentów nawet niewielkie pęknięcie może stać się wrotami zakażenia.
Sucha skóra stóp - pielęgnacja domowa
Podstawą pielęgnacji jest regularna odbudowa bariery naskórkowej oraz ograniczenie czynników zwiększających utratę wody. Rezultaty zależą przede wszystkim od systematyczności, ponieważ pojedyncza aplikacja emolientu daje efekt przejściowy.
Zalecany schemat pielęgnacji obejmuje:
- mycie stóp w letniej wodzie przy użyciu łagodnego preparatu o fizjologicznym pH;
- dokładne, delikatne osuszanie skóry, zwłaszcza przestrzeni między palcami;
- nakładanie preparatu nawilżająco-natłuszczającego bezpośrednio po umyciu;
- ponowną aplikację kremu wieczorem, a przy nasilonej suchości także rano;
- stosowanie miękkich, przewiewnych skarpet i dobrze dopasowanego obuwia;
- ograniczenie tarcia pięt oraz rozkładanie przeciążeń za pomocą właściwego obuwia, odciążeń lub indywidualnie dobranych ortez;
- codzienną obserwację skóry u osób z cukrzycą i zaburzeniami czucia.
Warstwę rogową można wygładzać bardzo delikatnie po kąpieli, z zachowaniem ciągłości naskórka. Intensywne ścieranie pobudza reakcję obronną skóry i sprzyja szybszemu narastaniu hiperkeratozy. Ostrza, żyletki i silne preparaty złuszczające zwiększają ryzyko urazu.
Krem warto aplikować na podeszwę, pięty i boczne powierzchnie stóp. Przestrzenie międzypalcowe powinny pozostać suche, ponieważ utrzymująca się tam wilgoć sprzyja maceracji i zakażeniom grzybiczym. Przy głębokich pęknięciach, zapaleniu lub podejrzeniu infekcji zakres pielęgnacji ustala dermatolog albo podolog.
Sucha skóra stóp - jak nawilżyć
Skuteczny preparat powinien łączyć substancje wiążące wodę, składniki uzupełniające lipidy oraz związki ograniczające parowanie. Takie połączenie działa na kilka elementów bariery naskórkowej jednocześnie.
Najważniejsze grupy składników to:
- humektanty, między innymi mocznik, gliceryna, mleczany i kwas mlekowy, które zwiększają zawartość wody w warstwie rogowej;
- emolienty, takie jak ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe i masło shea, wygładzające powierzchnię skóry i uzupełniające jej lipidy;
- substancje okluzyjne, przede wszystkim wazelina i parafina, tworzące warstwę ograniczającą przeznaskórkową utratę wody;
- składniki regenerujące, na przykład dekspantenol, wspierające odnowę bariery naskórkowej.
Mocznik należy do najlepiej przebadanych składników stosowanych w kserozie stóp. W niższych stężeniach działa głównie nawilżająco, natomiast wraz ze wzrostem stężenia nasila się jego działanie keratolityczne, czyli zmiękczające i rozluźniające nadmiernie zrogowaciały naskórek. Przy suchej, szorstkiej skórze często wykorzystuje się preparaty zawierające około dziesięciu procent mocznika. Wyższe stężenia znajdują zastosowanie w hiperkeratozie po ocenie grubości naskórka i stanu skóry.
Preparaty z kwasem salicylowym lub alfa-hydroksykwasami sprawdzają się przy zrogowaceniach, lecz wymagają ostrożnego dawkowania. Świeże pęknięcia, nadżerki i stan zapalny sprzyjają pieczeniu po zastosowaniu mocznika lub kwasów. W takich warunkach pierwszeństwo mają preparaty barierowe i regenerujące oraz profesjonalna ocena zmiany.
Zabiegi podologiczne na suchą skórę stóp
Wybór procedury zależy od stopnia suchości, grubości hiperkeratozy, obecności modzeli, pęknięć oraz chorób współistniejących. W Ambasadzie Urody dostępne są zabiegi odpowiadające różnym stopniom zaawansowania problemu:
- konsultacja podologiczna, obejmująca ocenę skóry, paznokci, obuwia, obciążeń mechanicznych i czynników zdrowotnych oraz opracowanie planu pielęgnacji;
- podstawowy zabieg podologiczny, przeznaczony do specjalistycznego opracowania problematycznej skóry i paznokci;
- pedicure leczniczy podstawowy, stosowany przy przesuszeniu, powierzchownych zrogowaceniach, łagodnej hiperkeratozie i modzelach;
- pedicure leczniczy rozszerzony, odpowiedni przy licznych lub rozległych modzelach, pogrubieniu naskórka i pierwszych pęknięciach pięt;
- specjalistyczne opracowanie pękających pięt, polegające na kontrolowanej redukcji zrogowacenia, zabezpieczeniu szczelin i dobraniu preparatów regenerujących;
- usuwanie modzeli, które zmniejsza miejscowy ucisk, poprawia elastyczność skóry i ogranicza ryzyko powstawania rozpadlin;
- pedicure diabetologiczny, prowadzony w sposób atraumatyczny u osób z cukrzycą, z uwzględnieniem neuropatii, angiopatii i podwyższonego ryzyka zakażeń;
- pedicure kwasowy, przeznaczony dla przesuszonej i zrogowaciałej skóry stóp bez aktywnych zmian chorobowych;
- pedicure kosmetyczny oraz Pedicure SPA, wspierające nawilżenie, wygładzenie i profilaktykę przy łagodnej suchości zdrowej skóry.
Podolog usuwa wyłącznie taką ilość zrogowacenia, która pozwala przywrócić elastyczność skóry przy zachowaniu jej funkcji ochronnej. Uzupełnieniem zabiegu jest właściwy preparat domowy, korekta obuwia oraz odciążenie miejsc nadmiernego nacisku. Głębokie pęknięcia, stan zapalny, zakażenie lub choroba ogólnoustrojowa wymagają współpracy podologa z dermatologiem, diabetologiem albo chirurgiem naczyniowym.
