Egzema na dłoniach

Obraz kliniczny egzemy dłoni jest zróżnicowany i zależny od fazy choroby oraz jej typu. Wyróżnia się postacie ostre, podostre i przewlekłe.

Najczęstsze objawy:

• rumień (zaczerwienienie skóry),
• świąd o różnym nasileniu (często dominujący objaw),
• pęcherzyki surowicze (szczególnie w wyprysku potnicowym),
• nadżerki i wysięk w fazie ostrej,
• złuszczanie, zgrubienie i pęknięcia skóry w przebiegu przewlekłym,
• bolesne rozpadliny, predysponujące do nadkażeń.

Lokalizacja zmian:

• grzbiety dłoni,
• opuszki palców,
• przestrzenie międzypalcowe,
• okolice paznokci (często z wtórnymi zmianami płytki).

W postaciach przewlekłych dochodzi do lichenizacji (pogrubienia skóry z nasilonym rysunkiem), co jest konsekwencją długotrwałego stanu zapalnego i drapania.

Egzema dłoni nie jest jednorodną jednostką chorobową. Jej rozwój wynika z interakcji czynników endogennych i egzogennych, prowadzących do dysfunkcji bariery naskórkowej i aktywacji odpowiedzi zapalnej.

Najważniejsze przyczyny i czynniki ryzyka:

• kontakt z substancjami drażniącymi (detergenty, środki dezynfekujące, rozpuszczalniki, cement),
• alergeny kontaktowe (nikiel, chrom, kobalt, substancje zapachowe, konserwanty),
• atopia (osobnicza lub rodzinna skłonność do atopowego zapalenia skóry),
• częste mycie rąk i praca „na mokro”,
• czynniki zawodowe (ochrona zdrowia, kosmetologia, fryzjerstwo, budownictwo),
• zaburzenia bariery hydrolipidowej skóry,
• stres i czynniki neuroimmunologiczne (czynnik zaostrzający).

Wyróżnia się m.in.:

• wyprysk kontaktowy drażniący,
• wyprysk kontaktowy alergiczny,
• wyprysk atopowy dłoni,
• wyprysk potnicowy (dyshydrotyczny).

Precyzyjne ustalenie przyczyny ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia.

Leczenie egzemy dłoni jest procesem wieloetapowym, wymagającym indywidualnego podejścia i często długotrwałej terapii podtrzymującej. Celem jest wygaszenie stanu zapalnego, odbudowa bariery naskórkowej oraz zapobieganie nawrotom.

Podstawowe elementy postępowania:

1. Eliminacja czynników sprawczych

• unikanie alergenów i substancji drażniących,
• stosowanie rękawic ochronnych (z zachowaniem zasad ich prawidłowego użycia),
• modyfikacja warunków pracy.

2. Leczenie miejscowe

• glikokortykosteroidy miejscowe (krótkie cykle, dobrane do lokalizacji i nasilenia zmian),
• inhibitory kalcyneuryny
• preparaty o działaniu przeciwzapalnym i regenerującym.

3. Intensywna pielęgnacja emoliencyjna

• regularne stosowanie preparatów odbudowujących barierę lipidową,
• unikanie mydeł i klasycznych środków myjących,
• wybór dermokosmetyków o potwierdzonej tolerancji.

4. Leczenie ogólne (w ciężkich przypadkach)

• leki przeciwhistaminowe (objawowo),
• fototerapia,
• leczenie immunomodulujące – wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Skuteczność terapii zależy od systematyczności, właściwego doboru preparatów oraz edukacji pacjenta.

Postępowanie terapeutyczne powinno być zindywidualizowane i oparte na rozpoznaniu klinicznym oraz – w razie potrzeby – wynikach testów płatkowych.

Etapy leczenia:

• faza ostra
  • szybkie wygaszenie stanu zapalnego,
  • ograniczenie wysięku i świądu,
  • ochrona przed nadkażeniami bakteryjnymi,
• faza przewlekła
  • redukcja hiperkeratozy i pęknięć,
  • poprawa elastyczności skóry,
  • długoterminowa odbudowa bariery naskórkowej,
• profilaktyka nawrotów
  • stała pielęgnacja emoliencyjna,
  • unikanie ekspozycji zawodowej i domowej,
  • okresowe kontrole dermatologiczne.

W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie ma połączenie leczenia farmakologicznego z właściwą pielęgnacją skóry oraz modyfikacją stylu życia. Pominięcie któregokolwiek z tych elementów istotnie obniża skuteczność terapii i sprzyja nawrotom choroby.

Egzema na dłoniach, choć nie jest chorobą zagrażającą życiu, stanowi istotny problem medyczny i funkcjonalny, wymagający rzetelnej diagnostyki i konsekwentnego, opartego na wiedzy naukowej leczenia.