Krosty w jamie ustnej

Krosty w jamie ustnej to potoczne określenie różnorodnych zmian patologicznych pojawiających się na błonie śluzowej policzków, języka, podniebienia, dziąseł lub warg. Mogą przyjmować postać pęcherzyków, nadżerek, owrzodzeń, grudek lub zmian ropnych. Ich etiologia jest zróżnicowana – od niegroźnych aft pourazowych, przez infekcje wirusowe i bakteryjne, po manifestacje chorób ogólnoustrojowych, w tym autoimmunologicznych. Ze względu na bogate unaczynienie i unerwienie jamy ustnej zmiany te często są bolesne i utrudniają jedzenie, mówienie oraz higienę. Ocena kliniczna powinna uwzględniać czas trwania, lokalizację, charakter zmiany oraz obecność objawów ogólnych.

Krosty w jamie ustnej – przyczyny

Przyczyny powstawania zmian w jamie ustnej można podzielić na kilka głównych grup etiologicznych:

1. Przyczyny miejscowe (urazowe i mechaniczne)

mikrourazy spowodowane aparatem ortodontycznym lub ostrą krawędzią zęba,
przypadkowe przygryzienie błony śluzowej,
oparzenia termiczne i chemiczne,
podrażnienie protezą zębową.

Najczęściej prowadzą do powstania nadżerki lub afty pourazowej.

2. Infekcje wirusowe

wirus opryszczki typu 1 (HSV-1) – powoduje bolesne pęcherzyki przechodzące w nadżerki,
wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV),
wirusy Coxsackie (choroba dłoni, stóp i jamy ustnej).

Zmiany wirusowe często mają charakter pęcherzykowy i towarzyszy im stan podgorączkowy.

3. Infekcje grzybicze

Najczęściej wywołane przez Candida albicans. Występują u:

osób z obniżoną odpornością,
pacjentów przyjmujących antybiotyki,
diabetyków,
osób stosujących sterydy wziewne.

Obraz kliniczny to białe naloty z rumieniowym podłożem (pleśniawki).

4. Choroby autoimmunologiczne

liszaj płaski jamy ustnej,
pemfigoid błon śluzowych,
pęcherzyca zwykła,
afty nawracające o podłożu immunologicznym.

Zmiany są przewlekłe, bolesne i wymagają diagnostyki specjalistycznej.

5. Niedobory i choroby ogólnoustrojowe

Krosty i owrzodzenia mogą być objawem:

niedoboru witaminy B12,
niedoboru żelaza,
niedoboru kwasu foliowego,
chorób zapalnych jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna),
celiakii.

6. Zmiany nowotworowe

Przewlekłe, niegojące się owrzodzenie (>3 tygodnie), twarde, niebolesne, może sugerować proces nowotworowy i wymaga pilnej diagnostyki.

Krosty w jamie ustnej – jak leczyć

Leczenie zależy od przyczyny i powinno być poprzedzone prawidłową diagnozą. Postępowanie obejmuje:

1. Leczenie miejscowe

preparaty znieczulające (lidokaina),
żele ochronne z kwasem hialuronowym,
płukanki z chlorheksydyną,
preparaty przeciwzapalne (benzydamina).

W przypadku aft i nadżerek stosuje się preparaty przyspieszające epitelializację.

2. Leczenie przeciwwirusowe

W opryszczce:

acyklowir miejscowo lub doustnie,
walacyklowir w cięższych przypadkach.

Najskuteczniejsze przy wdrożeniu w ciągu 24–48 godzin od wystąpienia objawów.

3. Leczenie przeciwgrzybicze

nystatyna,
mikonazol,
flukonazol (ogólnie w cięższych przypadkach).

Konieczne jest jednoczesne usunięcie czynnika predysponującego.

4. Leczenie ogólne w chorobach autoimmunologicznych

kortykosteroidy miejscowe lub ogólne,
leki immunosupresyjne (w wybranych przypadkach).

5. Uzupełnienie niedoborów

W przypadku potwierdzonego deficytu:

suplementacja witaminy B12,
preparaty żelaza,
kwas foliowy.

6. Postępowanie wspomagające

unikanie potraw ostrych i kwaśnych,
delikatna higiena jamy ustnej,
stosowanie szczoteczki z miękkim włosiem,
odpowiednie nawodnienie.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Pilna konsultacja stomatologiczna lub lekarska jest wskazana, gdy:

zmiana utrzymuje się powyżej 2–3 tygodni,
towarzyszy jej powiększenie węzłów chłonnych,
występuje trudność w połykaniu,
pojawia się nawracający charakter zmian,
zmiana jest twarda i niebolesna.

W praktyce klinicznej diagnostyka może obejmować badania laboratoryjne, wymaz mikrobiologiczny, a w przypadku podejrzenia zmian nowotworowych – biopsję.