Leukonychia
wróć do strony głównej
Leukonychia to określenie białych przebarwień płytki paznokciowej, które mogą przyjmować postać drobnych plamek, poprzecznych lub podłużnych pasm, a niekiedy obejmować całą powierzchnię paznokcia. Choć dla wielu osób jest jedynie problemem estetycznym, w dermatologii stanowi istotny objaw diagnostyczny, ponieważ może wynikać zarówno z miejscowego uszkodzenia aparatu paznokciowego, jak i być sygnałem chorób ogólnoustrojowych.
Najczęściej leukonychia jest skutkiem mikrourazów macierzy paznokcia i nie wiąże się z poważnymi zaburzeniami zdrowotnymi. Istnieją jednak sytuacje, w których charakterystyczne wybielenie paznokci wymaga dokładnej diagnostyki internistycznej, hepatologicznej lub nefrologicznej.
Prawidłowe rozpoznanie rodzaju leukonychii ma kluczowe znaczenie, ponieważ nie każda biała zmiana znajduje się w samej płytce paznokcia. Część zmian powstaje w łożysku paznokcia lub jest wynikiem optycznego zaburzenia przechodzenia światła przez tkanki. Z tego względu ocena dermatologiczna obejmuje nie tylko wygląd paznokcia, ale również wywiad medyczny, dermatoskopię oraz analizę współistniejących objawów.
Leukonychia - czym jest
Leukonychia (z greckiego leukos – biały, onyx – paznokieć) oznacza białe zabarwienie paznokcia spowodowane zaburzeniem jego budowy lub zmianami zachodzącymi w obrębie łożyska paznokcia. Nie jest samodzielną chorobą, lecz objawem o wielu możliwych przyczynach.
W dermatologii wyróżnia się przede wszystkim:
- leukonychię prawdziwą (leukonychia vera) – zmiany powstają w macierzy paznokcia i są obecne w samej płytce,
- leukonychię pozorną (apparent leukonychia) – biały kolor wynika ze zmian w obrębie łożyska paznokcia,
- pseudoleukonychię – białe zabarwienie jest efektem zmian powierzchniowych, np. infekcji grzybiczej lub uszkodzeń zewnętrznych.
Mechanizm powstawania leukonychii prawdziwej związany jest z nieprawidłowym rogowaceniem komórek tworzących płytkę paznokcia.
Podczas tego procesu:
- dochodzi do zaburzenia dojrzewania keratynocytów,
- w płytce pozostają mikroskopijne jądra komórkowe (parakeratoza),
- między komórkami pojawiają się drobne przestrzenie wypełnione powietrzem,
- światło ulega rozproszeniu zamiast przenikać przez przezroczystą płytkę,
- paznokieć przyjmuje biały kolor.
Ponieważ paznokcie rosną średnio około 2–3 mm miesięcznie na dłoniach oraz około 1 mm miesięcznie na stopach, większość zmian przesuwa się wraz ze wzrostem płytki i z czasem zostaje obcięta.
Sama obecność leukonychii nie świadczy o ciężkiej chorobie. O znaczeniu klinicznym decydują przede wszystkim wygląd zmian, liczba zajętych paznokci, wiek pacjenta oraz współistniejące objawy ogólnoustrojowe.
Leukonychia - białe plamki, paski, całkowicie białe paznokcie - rodzaje
Leukonychia może przyjmować kilka charakterystycznych postaci, które różnią się mechanizmem powstawania oraz znaczeniem diagnostycznym.
Leukonychia punctata (punktowa)
Jest najczęściej spotykaną postacią.
Charakteryzuje się:
- niewielkimi białymi plamkami,
- pojedynczymi lub licznymi punktami,
- stopniowym przesuwaniem się ku wolnemu brzegowi paznokcia.
Najczęściej jest następstwem drobnych urazów macierzy paznokcia.
Do mikrourazów dochodzi m.in. podczas:
- manicure,
- obgryzania paznokci,
- intensywnego uderzania paznokciami,
- wykonywania prac manualnych.
Ta postać praktycznie zawsze ma łagodny charakter.
Leukonychia striata (pasmowata)
Objawia się białymi poprzecznymi lub podłużnymi liniami.
Może pojawiać się po:
- urazach,
- ciężkich infekcjach,
- chemioterapii,
- okresowym zahamowaniu pracy macierzy paznokcia.
Szczególnym rodzajem są linie Meesa oraz linie Muehrckego, które mają odmienne znaczenie kliniczne i pomagają w diagnostyce chorób ogólnoustrojowych.
Leukonychia partialis
Obejmuje znaczną część płytki paznokciowej.
Zmiany mogą dotyczyć:
- połowy paznokcia,
- jego części dystalnej,
- części proksymalnej.
Może występować zarówno w chorobach miejscowych, jak i ogólnoustrojowych.
Leukonychia totalis
Cała płytka paznokciowa staje się mlecznobiała.
Może mieć charakter:
- wrodzony,
- rodzinny,
- nabyty.
Nabyta leukonychia totalis należy do rzadkich objawów i wymaga pogłębionej diagnostyki.
Leukonychia pozorna
W tej postaci sama płytka pozostaje prawidłowa.
Białe zabarwienie wynika ze zmian zachodzących pod paznokciem.
Do najbardziej znanych należą:
- paznokcie Terry’ego,
- paznokcie Lindsaya,
- linie Muehrckego.
Ich obecność może wskazywać na choroby wątroby, nerek, niewydolność krążenia lub zaburzenia gospodarki białkowej.
Prawidłowe rozróżnienie rodzaju leukonychii często wymaga badania dermatoskopowego oraz oceny sposobu zanikania zmiany po uciśnięciu płytki.
Leukonychia - mit o niedoborze wapnia - co naprawdę ją powoduje
Jednym z najbardziej rozpowszechnionych mitów dotyczących paznokci jest przekonanie, że białe plamki oznaczają niedobór wapnia.
Współczesna dermatologia jednoznacznie pokazuje, że u większości osób takie powiązanie nie istnieje.
Najczęstszymi przyczynami leukonychii są:
- mikrourazy macierzy paznokcia,
- manicure mechaniczny lub hybrydowy wykonywany z uszkodzeniem wału paznokciowego,
- obgryzanie paznokci,
- częste uderzenia płytki,
- przewlekłe drażnienie mechaniczne,
- kontakt z substancjami chemicznymi,
- stosowanie agresywnych rozpuszczalników.
Rzadziej leukonychia może być związana z:
- niedoborem cynku,
- ciężkim niedoborem białka,
- niektórymi zaburzeniami metabolicznymi,
- zatruciami metalami ciężkimi,
- działaniem leków cytostatycznych,
- chorobami genetycznymi.
Wbrew obiegowym opiniom:
- niedobór wapnia praktycznie nie powoduje typowych białych plamek na paznokciach,
- rutynowe przyjmowanie preparatów wapnia nie eliminuje leukonychii,
- suplementacja bez rozpoznania rzeczywistej przyczyny nie przynosi efektów.
Jeżeli zmiany pojawiają się pojedynczo i przesuwają wraz ze wzrostem paznokcia, zwykle nie wymagają leczenia. Najważniejsze jest ograniczenie urazów oraz właściwa pielęgnacja aparatu paznokciowego.
Leukonychia - kiedy białe paznokcie są objawem choroby wewnętrznej
Chociaż większość przypadków leukonychii ma charakter łagodny, niektóre rodzaje zmian mogą stanowić cenny objaw chorób ogólnoustrojowych.
Szczególną uwagę zwracają sytuacje, gdy:
- zmianom ulegają wszystkie paznokcie,
- wybielenie pojawia się nagle,
- leukonychia współistnieje z osłabieniem, utratą masy ciała lub obrzękami,
- zmiany nie przesuwają się wraz ze wzrostem paznokcia,
- występują równocześnie inne nieprawidłowości skóry, włosów lub błon śluzowych.
Białe paznokcie mogą towarzyszyć m.in.:
- marskości wątroby,
- przewlekłej niewydolności nerek,
- zespołowi nerczycowemu,
- ciężkiej hipoalbuminemii,
- niewydolności serca,
- cukrzycy,
- chorobom przewodu pokarmowego z zaburzeniami wchłaniania,
- chorobom autoimmunologicznym,
- niektórym zespołom genetycznym.
Szczególne znaczenie diagnostyczne mają:
- paznokcie Terry’ego – niemal całkowicie białe z wąskim różowym pasem przy wolnym brzegu, często obserwowane w marskości wątroby, niewydolności serca i cukrzycy,
- paznokcie Lindsaya (half-and-half nails) – górna część paznokcia jest biała, a dalsza brunatnoczerwona; charakterystyczne dla przewlekłej choroby nerek,
- linie Muehrckego – poprzeczne białe pasma związane z obniżonym stężeniem albumin we krwi.
Diagnostyka leukonychii obejmuje przede wszystkim dokładny wywiad, badanie dermatologiczne oraz ocenę dermatoskopową paznokci. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zlecić badania laboratoryjne, obejmujące morfologię, parametry funkcji wątroby i nerek, stężenie albumin, poziom cynku oraz ocenę gospodarki metabolicznej.
Większość białych plamek na paznokciach okazuje się całkowicie niegroźna i ustępuje wraz ze wzrostem płytki. Jeżeli jednak zmiany są rozległe, obejmują wiele paznokci lub towarzyszą im objawy ogólne, warto potraktować je jako sygnał wymagający profesjonalnej diagnostyki. W dermatologii wygląd paznokci często dostarcza cennych informacji o stanie zdrowia całego organizmu i bywa jednym z pierwszych widocznych objawów rozwijającej się choroby.
