Łojotok

Łojotok definiuje się jako ilościowe zaburzenie wydzielania łoju skórnego przez gruczoły łojowe, bez koniecznego współistnienia stanu zapalnego. Sebum składa się głównie z triglicerydów, estrów woskowych, skwalenu oraz wolnych kwasów tłuszczowych i odgrywa istotną rolę w utrzymaniu bariery hydrolipidowej skóry.

Wyróżnia się dwa podstawowe typy łojotoku:

• łojotok tłusty – związany z nadprodukcją sebum, prowadzący do świecenia skóry, rozszerzenia ujść mieszków włosowych i przetłuszczania włosów,
• łojotok suchy – charakteryzujący się zmienionym składem sebum i zaburzoną keratynizacją, często współistniejący z nadmiernym złuszczaniem naskórka.

Łojotok ma charakter przewlekły lub nawrotowy i jego obraz kliniczny może ulegać modyfikacji w zależności od wieku, płci, stanu hormonalnego oraz pielęgnacji skóry.

Etiologia łojotoku jest wieloczynnikowa i obejmuje interakcje pomiędzy układem hormonalnym, nerwowym oraz czynnikami środowiskowymi. Kluczową rolę odgrywają androgeny, które stymulują aktywność gruczołów łojowych.

Do najważniejszych przyczyn i czynników predysponujących należą:

• zaburzenia hormonalne (okres dojrzewania, ciąża, menopauza, choroby endokrynologiczne),
• nadwrażliwość receptorów androgenowych w obrębie gruczołów łojowych,
• czynniki genetyczne – rodzinne predyspozycje do zwiększonej aktywności gruczołów,
• przewlekły stres i aktywacja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza,
• nieprawidłowa dieta, zwłaszcza bogata w produkty o wysokim indeksie glikemicznym i tłuszcze trans,
• nieodpowiednia pielęgnacja skóry, w tym agresywne detergenty i nadmierne odtłuszczanie,
• czynniki środowiskowe – wilgotność, temperatura, zanieczyszczenie powietrza.

Łojotok może również współistnieć z chorobami neurologicznymi oraz zaburzeniami immunologicznymi, co potwierdza jego złożone podłoże patofizjologiczne.

Obraz kliniczny łojotoku zależy od lokalizacji oraz stopnia nasilenia nadmiernej produkcji sebum. Objawy mają charakter funkcjonalny i estetyczny, jednak w niektórych przypadkach mogą prowadzić do powikłań dermatologicznych.

Najczęściej obserwowane objawy to:

• nadmierne świecenie skóry, szczególnie w obrębie twarzy,
• szybkie przetłuszczanie się włosów i skóry owłosionej głowy,
• rozszerzone ujścia mieszków włosowych,
• skłonność do powstawania zaskórników,
• uczucie lepkości skóry,
• w łojotoku suchym: złuszczanie naskórka i drobnopłatkowy łupież.

U części pacjentów łojotok stanowi podłoże do rozwoju:

• łojotokowego zapalenia skóry,
• trądziku pospolitego lub trądziku dorosłych,
• stanów zapalnych mieszków włosowych.

Postępowanie terapeutyczne w łojotoku ma charakter wieloetapowy i długofalowy. Celem leczenia jest normalizacja wydzielania sebum, poprawa funkcji bariery skórnej oraz ograniczenie czynników nasilających objawy.

Leczenie obejmuje:

• odpowiednią pielęgnację dermatologiczną – preparaty seboregulujące, niekomedogenne, o fizjologicznym pH,
• modyfikację stylu życia (redukcja stresu, racjonalna dieta),
• leczenie dermatologiczne w przypadku współistnienia chorób zapalnych skóry,
• w uzasadnionych przypadkach terapię ogólną ukierunkowaną na zaburzenia hormonalne lub metaboliczne.

Istotne jest unikanie nadmiernego odtłuszczania skóry, które paradoksalnie może prowadzić do wtórnej stymulacji gruczołów łojowych.

Uzupełnieniem klasycznego postępowania dermatologicznego są procedury medycyny estetycznej i kosmetologii medycznej, których celem jest regulacja pracy gruczołów łojowych oraz poprawa jakości skóry.

Do najczęściej stosowanych metod należą:

• zabiegi złuszczające oparte na kontrolowanej eksfoliacji naskórka,
• terapie normalizujące mikrokrążenie i metabolizm skóry,
• zabiegi wykorzystujące energię światła lub fal elektromagnetycznych w celu zmniejszenia aktywności gruczołów łojowych,
• procedury oczyszczające i detoksykujące skórę.

Dobór metody powinien być poprzedzony szczegółową oceną stanu skóry, wywiadem medycznym oraz analizą czynników nasilających łojotok. Terapia zabiegowa ma charakter wspomagający i nie zastępuje kompleksowego leczenia przyczynowego.