Łuszcząca się skóra
wróć do strony głównej
Łuszcząca się skóra to objaw polegający na nadmiernym złuszczaniu warstwy rogowej naskórka (stratum corneum), widoczny jako odchodzące płatki, drobne łuski lub ogniska przesuszenia. Proces ten może mieć charakter fizjologiczny – jako element naturalnej odnowy naskórka – lub patologiczny, gdy towarzyszy zaburzeniom bariery skórnej, stanom zapalnym, infekcjom czy chorobom ogólnoustrojowym. Łuszczenie bywa zlokalizowane (np. twarz, dłonie, stopy) albo uogólnione i często współistnieje z rumieniem, świądem, pieczeniem czy pękaniem skóry. Ocena przyczyny ma kluczowe znaczenie, ponieważ leczenie objawowe bez identyfikacji tła problemu prowadzi do nawrotów.
Łuszcząca się skóra – przyczyny
Łuszczenie jest konsekwencją zaburzonej keratynizacji (procesu rogowacenia) oraz dysfunkcji bariery hydrolipidowej. Do najczęstszych przyczyn należą:
1. Czynniki środowiskowe i pielęgnacyjne
- niska wilgotność powietrza (sezon grzewczy),
- ekspozycja na wiatr i promieniowanie UV,
- nadmierne stosowanie detergentów i alkoholi,
- agresywne peelingi mechaniczne lub chemiczne,
- nieprawidłowo dobrane retinoidy.
2. Choroby dermatologiczne
- Atopowe zapalenie skóry (AZS) – defekt bariery naskórkowej i przewlekły stan zapalny,
- Łuszczyca – przyspieszona proliferacja keratynocytów,
- Łojotokowe zapalenie skóry – nadreaktywność na drożdżaki z rodzaju Malassezia,
- Rogowacenie przymieszkowe – nadmierne rogowacenie ujść mieszków włosowych,
- grzybice skóry gładkiej i owłosionej.
3. Czynniki ogólnoustrojowe
- niedoczynność tarczycy,
- niedobory witamin (A, D) i NNKT,
- cukrzyca,
- odwodnienie,
- działania niepożądane leków (np. retinoidy systemowe).
4. Procesy starzenia
- spadek zawartości ceramidów i NMF (naturalnego czynnika nawilżającego),
- zmniejszona aktywność gruczołów łojowych.
W praktyce klinicznej kluczowe jest różnicowanie łuszczenia z towarzyszącym rumieniem (podejrzenie zapalenia), pęknięciami (ciężka suchość), złuszczaniem płatowym po oparzeniach słonecznych oraz z erytrodermią – stanem wymagającym pilnej diagnostyki.
Łuszcząca się skóra – jak leczyć
Postępowanie terapeutyczne zależy od etiologii. W przypadku łagodnych zaburzeń bariery stosuje się leczenie przyczynowe i odbudowujące.
1. Odbudowa bariery hydrolipidowej
- emolienty z ceramidami, cholesterolem i kwasami tłuszczowymi,
- preparaty z mocznikiem (5–10%) – działanie keratolityczne i higroskopijne,
- kwas mlekowy i glukonolakton (PHA) w niskich stężeniach.
2. Leczenie stanów zapalnych
- miejscowe glikokortykosteroidy (krótkoterminowo),
- inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus),
- w łuszczycy: analogi witaminy D3, dziegcie, fototerapia.
3. Leczenie infekcji
- leki przeciwgrzybicze (miejscowe lub ogólne),
- antybiotyki przy nadkażeniu bakteryjnym.
4. Terapie specjalistyczne w medycynie estetycznej i dermatologii
W przypadku przewlekłej suchości, fotouszkodzeń i zaburzeń rogowacenia skuteczne mogą być:
- medyczne peelingi chemiczne (np. kwas mlekowy, salicylowy),
- mezoterapia z kwasem hialuronowym i aminokwasami,
- zabiegi biorewitalizujące,
- terapie regeneracyjne z wykorzystaniem radiofrekwencji mikroigłowej.
W warunkach klinicznych (np. w ofercie zabiegowej obejmującej peelingi medyczne, mezoterapię czy zabiegi regeneracyjne high-tech) terapia powinna być poprzedzona oceną typu skóry i wykluczeniem aktywnego stanu zapalnego.
Nieuzasadnione stosowanie silnych preparatów złuszczających przy aktywnym zapaleniu może pogłębić uszkodzenie bariery i nasilić objawy.
Łuszcząca się skóra – domowe sposoby
W przypadku łagodnego, przejściowego łuszczenia możliwe jest wdrożenie działań wspomagających, opartych na zasadach dermatologii prewencyjnej:
1. Prawidłowa higiena
- krótkie, letnie prysznice zamiast długich kąpieli,
- syndety zamiast klasycznych mydeł,
- osuszanie skóry przez delikatne przykładanie ręcznika (bez tarcia).
2. Intensywne nawilżanie
- aplikacja emolientu w ciągu 3 minut po kąpieli,
- stosowanie okluzji nocnej (np. krem + bawełniane rękawiczki przy suchości dłoni).
3. Dieta i nawodnienie
- odpowiednia podaż wody,
- kwasy omega-3,
- witamina D w okresie jesienno-zimowym (po oznaczeniu poziomu 25(OH)D).
4. Ochrona przed czynnikami zewnętrznymi
- kremy z filtrem SPF,
- ochrona dłoni przed detergentami.
Domowe metody nie zastępują leczenia chorób zapalnych skóry. Jeżeli łuszczeniu towarzyszy nasilony świąd, rumień, pęknięcia z wysiękiem lub objawy ogólne – konieczna jest konsultacja dermatologiczna.
