Łuszczyca pospolita

Łuszczyca pospolita (psoriasis vulgaris) jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry o podłożu immunologicznym, należącą do najczęstszych chorób dermatologicznych. Schorzenie to charakteryzuje się nadmiernym i przyspieszonym rogowaceniem naskórka, prowadzącym do powstawania dobrze odgraniczonych, zaczerwienionych ognisk pokrytych srebrzystobiałą łuską. Choroba może występować w każdym wieku, choć najczęściej pojawia się między 15. a 35. rokiem życia. Łuszczyca ma charakter ogólnoustrojowy – poza zmianami skórnymi może wiązać się z zaburzeniami metabolicznymi, chorobami sercowo-naczyniowymi oraz łuszczycowym zapaleniem stawów. Przebieg choroby jest indywidualny i często obejmuje okresy remisji oraz zaostrzeń wywoływanych różnymi czynnikami środowiskowymi.

Łuszczyca pospolita – leczenie

Leczenie łuszczycy pospolitej jest złożone i zależy od nasilenia choroby, lokalizacji zmian oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Celem terapii jest zmniejszenie stanu zapalnego, spowolnienie nadmiernego podziału komórek naskórka oraz wydłużenie okresów remisji.

Leczenie miejscowe

W łagodnych postaciach choroby stosuje się przede wszystkim preparaty aplikowane bezpośrednio na skórę:

kortykosteroidy miejscowe, zmniejszające stan zapalny,
analogi witaminy D3 (np. kalcypotriol),
retinoidy miejscowe,
preparaty keratolityczne zawierające kwas salicylowy lub mocznik,
emolienty poprawiające barierę ochronną skóry.

Fototerapia

W umiarkowanych postaciach choroby stosuje się terapię światłem ultrafioletowym, która hamuje nadmierną proliferację keratynocytów. Najczęściej wykorzystywane metody to:

UVB 311 nm (fototerapia wąskopasmowa),
PUVA – połączenie promieniowania UVA z lekami fotouczulającymi.

Leczenie ogólne

W ciężkich postaciach łuszczycy stosuje się leczenie systemowe, obejmujące:

metotreksat,
cyklosporynę,
retinoidy doustne,
leki biologiczne skierowane przeciw cytokinom zapalnym (np. inhibitory TNF-α, IL-17 lub IL-23).

Leki biologiczne należą obecnie do najbardziej zaawansowanych metod terapii, ponieważ działają na konkretne mechanizmy immunologiczne odpowiedzialne za rozwój choroby.

Wspomagające zabiegi dermatologiczne

W terapii łuszczycy stosuje się również procedury poprawiające kondycję skóry i wspomagające leczenie dermatologiczne, takie jak:

terapie laserowe i światłem,
zabiegi złuszczające o kontrolowanym działaniu,
specjalistyczne zabiegi dermatologiczne i kosmetologiczne poprawiające funkcję bariery naskórkowej.

Choć łuszczyca jest chorobą przewlekłą i obecnie nie istnieje metoda pozwalająca na jej całkowite wyleczenie, odpowiednio dobrana terapia umożliwia znaczną kontrolę objawów oraz poprawę jakości życia pacjentów.

Łuszczyca pospolita – objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem łuszczycy pospolitej są dobrze odgraniczone, rumieniowe ogniska zapalne pokryte srebrzystobiałą łuską. Zmiany te mogą mieć różną wielkość – od drobnych grudek do dużych blaszek zajmujących znaczne powierzchnie skóry.

Najczęstsze lokalizacje zmian to:

łokcie i kolana,
skóra owłosiona głowy,
okolica krzyżowo-lędźwiowa,
paznokcie,
tułów i kończyny.

Typowe objawy kliniczne obejmują:

rumień skóry, wynikający z rozszerzenia naczyń krwionośnych,
złuszczanie naskórka, tworzące charakterystyczną srebrzystą łuskę,
świąd skóry, który może mieć różne nasilenie,
pękanie skóry i bolesność zmian, szczególnie w miejscach narażonych na ucisk.

W dermatologii opisuje się także trzy klasyczne objawy diagnostyczne:

objaw świecy stearynowej – po zdrapaniu łuski powierzchnia zmiany przypomina krople stearyny,
objaw Auspitza – pojawienie się drobnych punktowych krwawień po usunięciu łuski,
objaw Koebnera – powstawanie zmian łuszczycowych w miejscu urazu skóry.

U części pacjentów choroba może obejmować także paznokcie, powodując ich pogrubienie, naparstkowanie (drobne wgłębienia) oraz oddzielanie się płytki od łożyska. W około 20–30% przypadków rozwija się również łuszczycowe zapalenie stawów, prowadzące do bólu, sztywności i obrzęku stawów.

Łuszczyca pospolita – przyczyny

Łuszczyca pospolita jest chorobą wieloczynnikową, w której kluczową rolę odgrywają predyspozycje genetyczne oraz zaburzenia odpowiedzi immunologicznej organizmu. U osób chorych dochodzi do nadmiernej aktywacji limfocytów T oraz zwiększonej produkcji cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α, interleukiny IL-17 czy IL-23. Prowadzi to do niekontrolowanej proliferacji keratynocytów – komórek budujących naskórek.

W prawidłowych warunkach cykl odnowy komórek skóry trwa około 28 dni, natomiast w łuszczycy skraca się nawet do 3–5 dni, co powoduje nagromadzenie niedojrzałych komórek i powstawanie charakterystycznej łuski.

Do najważniejszych czynników sprzyjających rozwojowi choroby należą:

uwarunkowania genetyczne – obecność określonych wariantów genów układu HLA (np. HLA-Cw6),
zaburzenia immunologiczne, prowadzące do przewlekłego stanu zapalnego skóry,
infekcje bakteryjne, zwłaszcza paciorkowcowe zakażenia gardła,
stres psychiczny, który może inicjować lub nasilać objawy,
urazy skóry (zjawisko Koebnera), w których zmiany łuszczycowe powstają w miejscu uszkodzenia,
niektóre leki, m.in. beta-blokery, lit, leki przeciwmalaryczne,
czynniki metaboliczne, takie jak otyłość czy insulinooporność.

Współczesne badania wskazują, że łuszczyca jest chorobą ogólnoustrojowego stanu zapalnego, a procesy immunologiczne zachodzące w skórze mogą wpływać również na funkcjonowanie innych narządów.

Łuszczyca pospolita – dieta

Produkty, których nadmiar może nasilać stan zapalny

wysoko przetworzona żywność,
nadmiar cukrów prostych,
tłuszcze trans i duże ilości tłuszczów nasyconych,
alkohol.

Istotne znaczenie ma również utrzymanie prawidłowej masy ciała, ponieważ otyłość sprzyja nasileniu procesów zapalnych i może pogarszać przebieg łuszczycy. U niektórych pacjentów obserwuje się także poprawę po ograniczeniu glutenu, szczególnie jeśli współistnieje nadwrażliwość na gluten lub celiakia.

Warto podkreślić, że dieta stanowi element wspomagający terapię, ale nie zastępuje leczenia dermatologicznego.