Melasma

Melasma to hiperpigmentacja skóry o charakterze plamistym, wynikająca z nadprodukcji melaniny oraz jej nieprawidłowego odkładania się w skórze. W zależności od głębokości depozytów barwnika wyróżnia się:

• melasmę naskórkową – zlokalizowaną głównie w warstwie podstawnej naskórka,
• melasmę skórną – z obecnością melaniny w skórze właściwej (melanofagi),
• melasmę mieszaną – najczęściej spotykaną klinicznie.

Cechy charakterystyczne melasmy:

• symetryczne rozmieszczenie zmian,
• brak cech zapalenia,
• nieregularne, zatarte granice,
• nasilanie się przebarwień pod wpływem promieniowania słonecznego.

Melasma różni się od innych przebarwień (np. plam soczewicowatych czy przebarwień pozapalnych) mechanizmem powstawania, głębokością zmian oraz odpowiedzią na leczenie, co ma kluczowe znaczenie przy doborze terapii.

Przyczyny melasmy są złożone i wieloczynnikowe, a jej rozwój wynika z interakcji czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Do najważniejszych należą:
 

• ciąża (tzw. ostuda ciężarnych),
• doustna antykoncepcja hormonalna,
• hormonalna terapia zastępcza,
• zaburzenia endokrynologiczne.
   

• ekspozycja na promieniowanie UVB i UVA,
• wpływ światła niebieskiego (HEV),
• brak lub niewłaściwa fotoprotekcja.
   

• dodatni wywiad rodzinny,
• częstsze występowanie u fototypów III–V według Fitzpatricka.
   

• uszkodzenie bariery naskórkowej,
• przewlekłe podrażnienia skóry,
• stosowanie drażniących kosmetyków lub procedur,
• stres oksydacyjny.

Współcześnie melasma postrzegana jest nie tylko jako zaburzenie melanogenezy, ale również jako schorzenie związane z dysfunkcją naczyń skórnych, fibroblastów oraz procesów zapalnych o niskim nasileniu, co tłumaczy jej oporność na leczenie.

Całkowite i trwałe usunięcie melasmy jest trudne, jednak możliwe jest znaczące rozjaśnienie zmian oraz ograniczenie nawrotów. Kluczowe znaczenie ma podejście długofalowe i wielokierunkowe.

Podstawowe zasady postępowania:

• bezwzględna fotoprotekcja przez cały rok (SPF, ochrona przed światłem widzialnym),
• unikanie nadmiernej ekspozycji słonecznej,
• odbudowa i ochrona bariery naskórkowej,
• eliminacja czynników wyzwalających (jeśli możliwe).

Skuteczność terapii zależy od:

• typu melasmy (naskórkowa vs. skórna),
• czasu trwania zmian,
• regularności terapii,
• przestrzegania zasad ochrony przeciwsłonecznej.

Należy podkreślić, że brak fotoprotekcji niweczy nawet najbardziej zaawansowane leczenie, a melasma ma tendencję do nawrotów, szczególnie przy ponownej ekspozycji na UV lub czynniki hormonalne.

Leczenie melasmy wymaga indywidualnego planu terapeutycznego i często terapii skojarzonej. Postępowanie obejmuje metody miejscowe, zabiegowe oraz działania profilaktyczne.

Stosowane strategie terapeutyczne:

• regulacja aktywności melanocytów,
• hamowanie syntezy melaniny,
• przyspieszenie odnowy naskórka,
• poprawa funkcji bariery skórnej,
• redukcja komponenty naczyniowej i zapalnej.

W praktyce klinicznej leczenie melasmy jest procesem długotrwałym i etapowym. Efekty pojawiają się stopniowo, a celem terapii nie jest jednorazowe „usunięcie przebarwień”, lecz kontrola choroby i utrzymanie stabilnej poprawy. Niewłaściwie dobrane lub zbyt agresywne procedury mogą prowadzić do nasilenia zmian lub przebarwień pozapalnych, dlatego leczenie powinno być prowadzone w sposób kontrolowany.

Zabiegi stosowane w leczeniu melasmy mają na celu rozjaśnienie istniejących przebarwień, regulację melanogenezy oraz poprawę jakości skóry, przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka podrażnień.

Do procedur wykorzystywanych w terapii melasmy należą m.in.:

• zabiegi laserowe i świetlne o kontrolowanym działaniu – ukierunkowane na nadmiar barwnika oraz komponentę naczyniową,
• procedury wykorzystujące energię cieplną o niskim ryzyku zapalenia,
• zabiegi wspomagające regenerację skóry i barierę naskórkową,
• terapie łączone, prowadzone etapowo i z zachowaniem przerw regeneracyjnych.

W leczeniu melasmy kluczowe znaczenie ma:

• właściwa kwalifikacja pacjenta,
• ocena głębokości przebarwień,
• dobór procedur o udokumentowanym profilu bezpieczeństwa,
• ścisłe przestrzeganie zaleceń pozabiegowych, zwłaszcza dotyczących ochrony przeciwsłonecznej.

Melasma pozostaje jednym z najbardziej wymagających zaburzeń pigmentacyjnych w dermatologii, dlatego skuteczne leczenie opiera się na wiedzy patofizjologicznej, doświadczeniu klinicznym oraz konsekwentnym, długoterminowym podejściu terapeutycznym.