Mieszki włosów
wróć do strony głównej
Mieszki włosów (folliculi pili) to wyspecjalizowane struktury anatomiczne skóry odpowiedzialne za produkcję i cykliczny wzrost włosa. Stanowią one złożony mini-narząd, obejmujący nie tylko cebulkę włosa, lecz także pochewki nabłonkowe, brodawkę skórną, gruczoł łojowy oraz przyczep mięśnia przywłośnego. Każdy mieszek włosowy funkcjonuje w dynamicznym cyklu biologicznym, obejmującym fazę wzrostu (anagen), regresji (katagen) i spoczynku (telogen). Prawidłowa struktura i aktywność mieszków włosowych decydują o gęstości, grubości oraz jakości owłosienia. Zaburzenia ich funkcji prowadzą do szeregu problemów dermatologicznych, w tym łysienia, stanów zapalnych i zmian bliznowaciejących.
Mieszki włosów – czym są
Mieszek włosowy jest wpukleniem naskórka w głąb skóry właściwej, a w niektórych lokalizacjach nawet do tkanki podskórnej. Jego budowa jest złożona i obejmuje:
- Cebulkę włosa – dolną, rozszerzoną część mieszka, zawierającą macierz włosa (komórki intensywnie proliferujące).
- Brodawkę skórną – strukturę łącznotkankową bogatą w naczynia krwionośne i czynniki wzrostowe (m.in. VEGF, FGF), kluczową dla regulacji cyklu włosowego.
- Pochewkę wewnętrzną i zewnętrzną – warstwy nabłonkowe stabilizujące rosnący włos.
- Gruczoł łojowy – produkujący sebum, które chroni łodygę włosa i skórę.
- Mięsień przywłośny (arrector pili) – odpowiadający za tzw. „gęsią skórkę”.
Cykl życia włosa przebiega etapami:
- Anagen (faza wzrostu) – trwa od 2 do 7 lat na skórze głowy; około 85–90% włosów znajduje się w tej fazie.
- Katagen (faza przejściowa) – krótka faza inwolucji (ok. 2–3 tygodnie).
- Telogen (faza spoczynku) – trwa ok. 2–4 miesięcy; po jej zakończeniu włos wypada, a cykl rozpoczyna się ponownie.
Aktywność mieszka włosowego regulowana jest przez czynniki hormonalne (androgeny, estrogeny, hormony tarczycy), immunologiczne oraz genetyczne. Szczególne znaczenie w patofizjologii łysienia androgenowego ma dihydrotestosteron (DHT), który prowadzi do miniaturyzacji mieszka włosowego i skrócenia fazy anagenu.
Mieszki włosów – choroby
Patologie mieszków włosowych obejmują zarówno łagodne stany zapalne, jak i przewlekłe choroby prowadzące do trwałej utraty włosów. Do najczęstszych należą:
1. Zapalenie mieszka włosowego (folliculitis)
- Etiologia bakteryjna (najczęściej Staphylococcus aureus), grzybicza lub mechaniczna.
- Objawy: krosty, rumień, bolesność w obrębie ujścia mieszka.
- Czynniki ryzyka: golenie, depilacja, nadmierna potliwość.
2. Czyrak (furunculus)
- Głębokie zapalenie mieszka z martwicą tkanek.
- Wymaga leczenia miejscowego lub ogólnego (antybiotykoterapia).
3. Trądzik (acne vulgaris)
- Jednostka zapalna obejmująca jednostkę włosowo-łojową.
- Patogeneza: nadprodukcja sebum, hiperkeratynizacja, kolonizacja Cutibacterium acnes, reakcja zapalna.
4. Łysienie bliznowaciejące
- Proces autoimmunologiczny lub zapalny prowadzący do destrukcji mieszka i jego nieodwracalnego zaniku.
- Przykłady: liszaj płaski mieszkowy, toczeń rumieniowaty skórny.
Wczesna diagnostyka (dermatoskopia, trichoskopia, biopsja skóry) ma kluczowe znaczenie w różnicowaniu schorzeń i zapobieganiu trwałej utracie owłosienia.
Mieszki włosów – wypadanie włosów
Wypadanie włosów (effluvium) jest objawem, a nie jednostką chorobową. Może wynikać z zaburzeń cyklu mieszka włosowego, jego miniaturyzacji lub uszkodzenia zapalnego.
Najczęstsze przyczyny:
- Łysienie androgenowe (AGA) – uwarunkowane genetycznie, zależne od DHT.
- Telogenowe wypadanie włosów (telogen effluvium) – nagły wzrost liczby włosów w fazie telogenu, często po:
- stresie operacyjnym,
- infekcjach,
- porodzie,
- niedoborach żelaza, cynku, witaminy D.
- Łysienie plackowate (alopecia areata) – choroba autoimmunologiczna.
- Zaburzenia hormonalne (tarczyca, hiperprolaktynemia).
- Leki (retinoidy, cytostatyki, antykoagulanty).
Mechanizmy prowadzące do utraty włosów:
- Skrócenie fazy anagenu.
- Miniaturyzacja mieszka.
- Zahamowanie proliferacji komórek macierzy.
- Włóknienie okołomieszkowe.
Postępowanie terapeutyczne
Współczesna medycyna estetyczna i dermatologia oferują metody wspierające funkcję mieszków włosowych:
- Mezoterapia igłowa skóry głowy (koktajle odżywcze, osocze bogatopłytkowe).
- Terapie autologiczne (PRP, fibryna bogatopłytkowa).
- Karboksyterapia skóry głowy – poprawa mikrokrążenia.
- Zabiegi z wykorzystaniem światła LED i technologii regeneracyjnych.
- INDIBA® MED – terapia radiofrekwencji 448 kHz wspomagająca metabolizm komórkowy i ukrwienie tkanek.
W przypadku łysienia androgenowego standardem leczenia pozostają preparaty miejscowe (minoksydyl) oraz – u wybranych pacjentów – terapia ogólnoustrojowa (finasteryd, dutasteryd).
Skuteczność terapii zależy od:
- czasu trwania problemu,
- aktywności mieszka włosowego,
- obecności procesów zapalnych lub bliznowacenia,
- indywidualnej predyspozycji genetycznej.
Im wcześniej wdrożone leczenie, tym większa szansa na zahamowanie procesu i poprawę gęstości włosów.
