Naczyniaki

Z punktu widzenia patofizjologii naczyniak jest łagodnym guzem naczyniowym, który powstaje w wyniku:

• zwiększonej proliferacji komórek śródbłonka,
• zaburzeń regulacji angiogenezy (procesu tworzenia nowych naczyń),
• nadekspresji czynników wzrostu naczyń, m.in. VEGF (vascular endothelial growth factor).

Wyróżnia się dwa główne okresy rozwoju klasycznego naczyniaka niemowlęcego:

1. Faza proliferacyjna – szybki wzrost zmiany (najczęściej w pierwszych 6–12 miesiącach życia).
2. Faza inwolucji – stopniowe samoistne cofanie się zmiany (trwające kilka lat).

W praktyce klinicznej istotne jest odróżnienie:

• naczyniaków (vascular tumors) – wykazujących aktywną proliferację,   
• malformacji naczyniowych (vascular malformations) – będących trwałą wadą budowy naczyń.

U osób dorosłych często obserwuje się tzw. naczyniaki starcze (cherry angiomas), które mają związek z procesami starzenia, predyspozycją genetyczną oraz czynnikami hormonalnymi.

Naczyniaki w zdecydowanej większości nie stanowią zagrożenia onkologicznego. Problemem bywa jednak:

• szybki wzrost,
• lokalizacja (np. okolica oka, dróg oddechowych),
• krwawienie,
• względy estetyczne.

Obraz kliniczny naczyniaka zależy od jego typu, głębokości i lokalizacji. Najczęstsze cechy morfologiczne obejmują:

• barwę czerwoną, wiśniową lub sinofioletową,
• wyraźne odgraniczenie od otaczającej skóry,
• miękką, elastyczną konsystencję,
• blednięcie pod wpływem ucisku (objaw diaskopii).

W zależności od głębokości zmiany:

• naczyniaki powierzchowne – mają intensywnie czerwony kolor i wyniosłą, kopulastą powierzchnię (tzw. „truskawkowy” wygląd),
• naczyniaki głębokie – przybierają barwę sinawą, mogą być słabiej widoczne na powierzchni skóry,
• naczyniaki mieszane – łączą cechy obu postaci.

Typowe lokalizacje obejmują:

• twarz (policzki, powieki, czoło),
• szyję,
• owłosioną skórę głowy,
• tułów.

U dorosłych drobne naczyniaki starcze mają postać:

• małych (1–5 mm),
• kulistych,
• żywoczerwonych grudek.

Zmiany w obrębie narządów wewnętrznych (np. wątroby) zazwyczaj są bezobjawowe i wykrywane przypadkowo w badaniach obrazowych (USG, TK, MRI).

Objawy alarmowe wymagające diagnostyki specjalistycznej:

• gwałtowny wzrost zmiany,
• owrzodzenie,
• krwawienie,
• ból,
• zaburzenia funkcji narządu (np. zaburzenia widzenia).

Współczesna klasyfikacja (ISSVA – International Society for the Study of Vascular Anomalies) wyróżnia kilka typów guzów naczyniowych.

1. Naczyniak niemowlęcy (infantile hemangioma)

• Najczęstszy guz naczyniowy wieku dziecięcego.
• Pojawia się w pierwszych tygodniach życia.
• Wykazuje fazę proliferacji i późniejszej inwolucji.
• W większości przypadków ulega samoistnemu cofnięciu.

2. Naczyniak wrodzony (congenital hemangioma)

• Obecny od urodzenia.
• Nie wykazuje typowej fazy wzrostu po porodzie.
• Może ulegać regresji (RICH) lub utrzymywać się (NICH).

3. Naczyniak jamisty

• Zbudowany z poszerzonych przestrzeni naczyniowych.
• Często zlokalizowany głębiej w tkankach.
• Może występować w narządach wewnętrznych.

4. Naczyniak starczy (cherry angioma)

• Występuje u dorosłych.
• Związany z wiekiem i predyspozycją genetyczną.
• Ma charakter wyłącznie kosmetyczny.

5. Naczyniak wątroby

• Najczęstszy łagodny guz wątroby.
• Zwykle bezobjawowy.
• Leczenie wymagane jedynie w przypadku dużych zmian objawowych.

Od naczyniaków należy odróżnić:

• malformacje tętniczo-żylne,
• malformacje żylne,
• teleangiektazje,
• naczyniaki płaskie (tzw. „plamy port wine”).

Prawidłowa diagnoza wymaga często badania dermatoskopowego, ultrasonografii dopplerowskiej lub rezonansu magnetycznego.

Dobór specjalisty zależy od wieku pacjenta, lokalizacji i charakteru zmiany.

Najczęściej w diagnostyce i leczeniu uczestniczą:

• dermatolog – w przypadku zmian skórnych,
• chirurg ogólny lub chirurg dziecięcy – przy dużych lub powikłanych zmianach,
• chirurg naczyniowy / flebolog – przy zmianach głębokich i malformacjach,
• pediatra – w przypadku naczyniaków niemowlęcych,
• hepatolog / gastroenterolog – w przypadku naczyniaków wątroby.

Współczesne metody leczenia obejmują:

• farmakoterapię (np. propranolol w leczeniu naczyniaków niemowlęcych),
• laseroterapię (laser barwnikowy, laser Nd:YAG),
• elektrokoagulację,
• skleroterapię,
• leczenie chirurgiczne.

W przypadku zmian skórnych o znaczeniu estetycznym stosuje się m.in.:

• laserowe zamykanie naczyń,
• zabiegi z wykorzystaniem technologii wysokoenergetycznych,
• chirurgiczne usunięcie zmiany z badaniem histopatologicznym.

Każda zmiana naczyniowa o nietypowym obrazie, szybkim wzroście lub objawach powikłań powinna zostać oceniona przez lekarza w celu wykluczenia innych patologii oraz dobrania optymalnej metody postępowania.