Niedoczynność tarczycy
wróć do strony głównej
Niedoczynność tarczycy to przewlekły zespół objawów wynikający z niedostatecznej produkcji hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) – lub z upośledzonego działania tych hormonów na poziomie tkanek. Hormony tarczycy pełnią kluczową rolę w regulacji metabolizmu komórkowego, termogenezy, pracy układu sercowo-naczyniowego, nerwowego oraz w utrzymaniu prawidłowej struktury skóry, włosów i paznokci. Ich niedobór prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych w całym organizmie. Choroba może mieć charakter pierwotny (związany bezpośrednio z tarczycą), wtórny lub trzeciorzędowy (wynikający z zaburzeń osi podwzgórze–przysadka–tarczyca) i często rozwija się stopniowo, przez co bywa długo nierozpoznana.
Niedoczynność tarczycy – objawy
Objawy niedoczynności tarczycy są zróżnicowane i często niespecyficzne, co sprzyja ich bagatelizowaniu lub przypisywaniu innym schorzeniom. Ich nasilenie zależy od stopnia niedoboru hormonów, czasu trwania choroby oraz wieku pacjenta.
Najczęstsze objawy ogólnoustrojowe obejmują:
- przewlekłe zmęczenie i senność, nieadekwatne do trybu życia,
- uczucie chłodu, nietolerancję niskich temperatur,
- przyrost masy ciała, zwykle umiarkowany, wynikający z obniżonego tempa metabolizmu,
- spowolnienie psychoruchowe, pogorszenie koncentracji i pamięci,
- obniżenie nastroju, objawy depresyjne,
- zaparcia związane ze spowolnieniem perystaltyki jelit,
- bradykardię i obniżenie pojemności minutowej serca.
U kobiet często obserwuje się:
- zaburzenia miesiączkowania,
- problemy z płodnością,
- zwiększone ryzyko poronień.
U osób starszych objawy mogą być skąpe lub maskowane przez inne choroby przewlekłe, natomiast u dzieci i młodzieży niedoczynność tarczycy prowadzi do zaburzeń wzrostu i rozwoju somatycznego oraz opóźnienia dojrzewania płciowego.
Niedoczynność tarczycy – wpływ na skórę
Skóra jest jednym z narządów szczególnie wrażliwych na niedobór hormonów tarczycy, ponieważ regulują one proliferację keratynocytów, syntezę lipidów naskórkowych oraz funkcjonowanie gruczołów skóry.
Typowe zmiany skórne obejmują:
- suchość skóry (xerosis cutis) – skóra staje się szorstka, matowa, skłonna do pękania,
- bladość lub żółtawy odcień skóry, wynikający z gromadzenia karotenoidów,
- obrzęk śluzowaty – charakterystyczne, niepittingowe obrzęki twarzy, powiek i kończyn, spowodowane odkładaniem glikozaminoglikanów w skórze właściwej,
- ochłodzenie skóry i zmniejszone ukrwienie obwodowe,
- zwiększoną skłonność do podrażnień i nadwrażliwości.
Zmiany dotyczą również przydatków skóry:
- włosy stają się cienkie, suche, łamliwe, mogą nadmiernie wypadać (szczególnie zewnętrzne części brwi),
- paznokcie są kruche, wolno rosnące, z tendencją do rozdwajania.
Długotrwała, nieleczona niedoczynność tarczycy prowadzi do pogorszenia zdolności regeneracyjnych skóry, wolniejszego gojenia ran oraz nasilenia objawów starzenia się skóry, takich jak utrata elastyczności i wiotkość.
Niedoczynność tarczycy – leczenie
Leczenie niedoczynności tarczycy polega na uzupełnianiu niedoboru hormonów tarczycy i ma charakter długoterminowy, często dożywotni. Celem terapii jest przywrócenie prawidłowego stężenia hormonów we krwi oraz normalizacja funkcji metabolicznych organizmu.
Podstawowe zasady leczenia obejmują:
- indywidualny dobór dawki preparatu hormonalnego,
- regularne monitorowanie parametrów laboratoryjnych,
- ocenę klinicznej odpowiedzi pacjenta na leczenie.
Kontrola terapii opiera się głównie na oznaczeniach:
- stężenia TSH,
- wolnych frakcji hormonów tarczycy,
- w wybranych przypadkach – przeciwciał przeciwtarczycowych.
W początkowej fazie leczenia dawki są zwykle mniejsze i stopniowo zwiększane, zwłaszcza u osób starszych oraz pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi. Prawidłowo prowadzona terapia prowadzi do stopniowego ustępowania objawów ogólnych i poprawy funkcjonowania narządów, jednak zmiany skórne i zaburzenia struktury włosów mogą wymagać dłuższego czasu na regenerację.
Istotnym elementem postępowania jest także:
- edukacja pacjenta w zakresie regularności leczenia,
- unikanie czynników zaburzających wchłanianie hormonów (np. niektórych suplementów i leków),
- okresowa ocena zapotrzebowania na hormony w sytuacjach szczególnych, takich jak ciąża, zmiany masy ciała czy choroby współistniejące.
Należy jasno podkreślić, że nieleczona lub niewłaściwie leczona niedoczynność tarczycy prowadzi do postępujących zaburzeń metabolicznych i ogólnoustrojowych. Racjonalne, konsekwentne leczenie pozwala jednak na pełną kontrolę choroby i utrzymanie dobrej jakości życia.
