Pieprzyki

Pieprzyk jest ogniskowym rozrostem melanocytów – komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny, czyli barwnika nadającego kolor skórze, włosom i tęczówkom. W prawidłowej skórze melanocyty rozmieszczone są równomiernie w warstwie podstawnej naskórka. W znamionach dochodzi do ich skupienia w postaci gniazd komórkowych.

Z punktu widzenia histopatologii wyróżnia się trzy główne lokalizacje melanocytów w obrębie skóry:

• Znamiona naskórkowe (junctionalne) – komórki zlokalizowane na granicy naskórka i skóry właściwej.
• Znamiona skórne (śródskórne) – melanocyty obecne wyłącznie w skórze właściwej.
• Znamiona złożone – obejmujące obie powyższe warstwy.  

Typowe cechy kliniczne łagodnego pieprzyka obejmują:

• symetryczny kształt,
• jednolity kolor (brązowy, jasnobrązowy, beżowy),
• gładkie, wyraźne granice,   
• średnicę zwykle <6 mm,
• stabilność w czasie.

Ocena znamion powinna odbywać się zgodnie z zasadą ABCDE (Asymmetry, Border, Color, Diameter, Evolution), która pomaga wczesnie wykryć cechy mogące sugerować rozwój czerniaka.

Znamiona barwnikowe klasyfikuje się według kryteriów klinicznych, histologicznych oraz momentu pojawienia się.

1. Ze względu na czas powstania:

• Znamiona wrodzone – obecne od urodzenia; mogą być małe, średnie lub olbrzymie (gigantyczne). Duże znamiona wrodzone wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju czerniaka.
• Znamiona nabyte – pojawiają się w dzieciństwie i młodości; ich liczba wzrasta pod wpływem UV.

2. Ze względu na obraz kliniczny:

• Znamiona barwnikowe typowe – regularne, symetryczne.
• Znamiona atypowe (dysplastyczne) – nieregularne, o niejednolitym zabarwieniu, często >6 mm; wymagają szczególnej obserwacji.
• Znamię Spitz – zwykle różowe lub czerwonawe, częściej u dzieci; może klinicznie przypominać czerniaka.
• Znamię błękitne – sinawoniebieskie, wynikające z głębokiego położenia melanocytów w skórze właściwej.

3. Zmiany imitujące pieprzyki:

Nie każda zmiana barwnikowa jest znamieniem melanocytowym. Różnicowanie obejmuje m.in.:

• brodawki łojotokowe,
• włókniaki miękkie,
• naczyniaki,
• rogowacenie słoneczne,
• czerniaka złośliwego.

Każda nowa, szybko rosnąca, zmieniająca się zmiana skórna wymaga diagnostyki dermatologicznej, najlepiej z wykorzystaniem dermatoskopii cyfrowej lub wideodermatoskopii.

Usuwanie pieprzyków jest wskazane w kilku sytuacjach:

• podejrzenie transformacji nowotworowej,
• obecność cech atypii w badaniu dermatoskopowym,
• drażnienie mechaniczne (np. przez odzież),
• względy estetyczne,
• uraz zmiany.

Podstawową i rekomendowaną metodą usuwania znamion barwnikowych jest chirurgiczne wycięcie z marginesem zdrowej tkanki, z obowiązkowym badaniem histopatologicznym. Jest to jedyna metoda pozwalająca na pełną ocenę mikroskopową i wykluczenie czerniaka.

W wybranych przypadkach łagodnych zmian możliwe są również inne techniki:

• laseroterapia (laser CO₂) – stosowana głównie do zmian o potwierdzonym łagodnym charakterze,
• radiochirurgia (fala radiowa) – precyzyjne usunięcie niewielkich zmian skórnych,
• elektrokoagulacja – rzadziej stosowana w przypadku znamion barwnikowych.

W praktyce klinicznej kluczowe jest, aby każda zmiana barwnikowa przeznaczona do usunięcia została wcześniej oceniona dermatoskopowo przez lekarza. Usuwanie pieprzyków bez wcześniejszej diagnostyki zwiększa ryzyko przeoczenia wczesnego stadium czerniaka.

W warunkach nowoczesnej kliniki dermatologicznej wykonywane są:

• dermatoskopia manualna i cyfrowa,
• chirurgiczne wycinanie zmian skórnych z badaniem histopatologicznym,
• usuwanie wybranych zmian łagodnych metodą laserową lub radiochirurgiczną.

Regularna kontrola znamion (raz w roku, a u osób z grupy ryzyka częściej) stanowi podstawowy element profilaktyki czerniaka.