Pryszcze z białym czubkiem
wróć do strony głównej
Pryszcze z białym czubkiem to potoczne określenie zmian zapalnych skóry, w których obrębie mieszka włosowego i gruczołu łojowego dochodzi do nagromadzenia ropy, widocznej jako biała lub żółtawa kopuła na powierzchni skóry. W dermatologii odpowiadają one najczęściej krostom (pustulae) w przebiegu trądziku pospolitego, rzadziej zapalenia mieszków włosowych lub innych dermatoz zapalnych. Powstają na skutek zablokowania ujścia gruczołu łojowego, nadprodukcji sebum oraz namnażania bakterii Cutibacterium acnes. Choć zmiany te mają zwykle charakter przejściowy, nieprawidłowe postępowanie może prowadzić do powstawania przebarwień pozapalnych i trwałych blizn.
Pryszcze z białym czubkiem – jak wyglądają
Klinicznie pryszcze z białym czubkiem to:
- wyniosłe ponad powierzchnię skóry grudki,
- z centralnie położonym, białym lub żółtawym punktem (nagromadzona treść ropna),
- otoczone rumieniem (zaczerwienieniem),
- często bolesne przy ucisku.
Najczęściej lokalizują się w obrębie:
- twarzy (strefa T – czoło, nos, broda),
- pleców i klatki piersiowej,
- linii żuchwy i szyi.
W obrazie histopatologicznym stwierdza się:
- poszerzony, zatkany mieszek włosowy,
- obecność neutrofili i komórek zapalnych,
- treść ropną składającą się z bakterii, leukocytów i rozpadu tkanek.
Warto odróżnić:
- zaskórniki zamknięte (whiteheads) – bez cech zapalenia,
- krosty zapalne (pustule) – z wyraźnym procesem zapalnym,
- guzki i torbiele – zmiany głębsze, o większym ryzyku bliznowacenia.
Różnicowanie obejmuje również zapalenie mieszków włosowych, opryszczkę, prosaki oraz zmiany grzybicze.
Pryszcze z białym czubkiem – czy wyduszać?
Z punktu widzenia dermatologii mechaniczne wyciskanie zmian zapalnych nie jest zalecane. Powody są jednoznaczne:
- zwiększenie ryzyka rozsiewu bakterii do sąsiednich mieszków,
- pogłębienie stanu zapalnego,
- uszkodzenie skóry właściwej,
- powstawanie blizn zanikowych i przerostowych,
- przebarwienia pozapalne (PIH – post-inflammatory hyperpigmentation).
Szczególnie niebezpieczne jest manipulowanie zmianami w tzw. „trójkącie śmierci” twarzy (okolica nosa i górnej wargi), gdzie istnieje anatomiczne połączenie żylne z zatoką jamistą.
Jeśli zmiana jest dojrzała (widoczna treść ropna, cienka pokrywa naskórkowa), jej ewakuacja powinna odbywać się:
- w warunkach aseptycznych,
- przez przeszkolonego specjalistę,
- z zachowaniem zasad dezynfekcji i kontroli stanu zapalnego.
Nieumiejętne wyciskanie nie skraca czasu gojenia – przeciwnie, często go wydłuża.
Pryszcze z białym czubkiem – leczenie
Leczenie zależy od nasilenia zmian i ich przyczyny. W terapii stosuje się podejście etapowe:
1. Leczenie miejscowe
Najczęściej rekomendowane substancje aktywne:
- retinoidy miejscowe (adapalen, tretinoina) – normalizują keratynizację i zapobiegają tworzeniu mikrozaskórników,
- nadtlenek benzoilu – działa bakteriobójczo wobec Cutibacterium acnes,
- kwas azelainowy – przeciwzapalny i przeciwbakteryjny,
- antybiotyki miejscowe (klindamycyna, erytromycyna) – stosowane krótkoterminowo.
2. Leczenie ogólne
W przypadku licznych zmian zapalnych rozważa się:
- antybiotykoterapię doustną (tetracykliny),
- leczenie hormonalne u kobiet (antykoncepcja antyandrogenowa),
- izotretynoinę doustną w ciężkich postaciach trądziku.
3. Terapie zabiegowe
W kontrolowaniu zmian zapalnych oraz redukcji ryzyka blizn zastosowanie mają:
- peelingi medyczne (kwas salicylowy, pirogronowy, azelainowy),
- oczyszczanie manualne wykonywane w warunkach gabinetowych,
- terapie światłem LED o działaniu przeciwbakteryjnym,
- laseroterapia redukująca stan zapalny,
- radiofrekwencja mikroigłowa w przypadku zmian z tendencją do bliznowacenia.
W praktyce klinicznej istotne jest:
- systematyczne leczenie przyczynowe,
- regulacja pielęgnacji domowej (unikanie komedogennych kosmetyków),
- ochrona przeciwsłoneczna (SPF 30–50),
- dieta o niskim indeksie glikemicznym.
Postępowanie wspomagające
- delikatne oczyszczanie skóry 1–2 razy dziennie,
- unikanie alkoholu w tonikach,
- redukcja stresu (kortyzol nasila łojotok),
- kontrola zaburzeń hormonalnych.
Wczesne wdrożenie terapii znacząco zmniejsza ryzyko powikłań estetycznych, które w medycynie estetycznej należą do najtrudniejszych do korekty.
