Przepuklina okołopępkowa
wróć do strony głównej
Przepuklina okołopępkowa to rodzaj przepukliny brzusznej powstającej w wyniku osłabienia powłok w obrębie kresy białej, w bezpośrednim sąsiedztwie pępka. Dochodzi do przemieszczenia zawartości jamy brzusznej – najczęściej fragmentu sieci większej lub pętli jelita – przez ubytek w powięzi. Zmiana ta może występować zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, jednak u osób dorosłych ma zwykle charakter nabyty i wiąże się ze wzrostem ciśnienia śródbrzusznego oraz osłabieniem struktur tkankowych. Nieleczona przepuklina okołopępkowa może prowadzić do powikłań, w tym uwięźnięcia lub niedokrwienia jelita, dlatego wymaga właściwej diagnostyki i kwalifikacji do leczenia chirurgicznego.
Przepuklina okołopępkowa – przyczyny i czynniki ryzyka
Patogeneza przepukliny okołopępkowej opiera się na współistnieniu dwóch elementów: strukturalnego osłabienia powłok brzusznych oraz zwiększonego ciśnienia śródbrzusznego.
Do najważniejszych czynników ryzyka należą:
- otyłość – przewlekłe przeciążenie powłok brzusznych i zaburzenia metabolizmu kolagenu,
- ciąża (szczególnie wielokrotna) – rozciągnięcie kresy białej i rozejście mięśni prostych brzucha (diastasis recti),
- wodobrzusze w przebiegu marskości wątroby,
- przewlekły kaszel (np. POChP),
- przewlekłe zaparcia i nasilone parcie podczas defekacji,
- praca fizyczna związana z dźwiganiem,
- przebyte operacje w obrębie jamy brzusznej.
Istotną rolę odgrywają również zaburzenia jakości tkanki łącznej, w tym nieprawidłowa synteza kolagenu typu I i III. U części pacjentów obserwuje się predyspozycje genetyczne do powstawania przepuklin, co tłumaczy ich występowanie nawet przy braku wyraźnych czynników mechanicznych.
Przepuklina okołopępkowa – objawy
Objawy zależą od wielkości ubytku oraz zawartości worka przepuklinowego. Najczęściej występuje:
- uwypuklenie w okolicy pępka, powiększające się podczas kaszlu, kichania i wysiłku,
- uczucie rozpierania lub ciągnięcia w obrębie pępka,
- ból o umiarkowanym nasileniu, zwykle nasilający się pod koniec dnia.
W początkowym stadium przepuklina bywa odprowadzalna – w pozycji leżącej zawartość worka cofa się do jamy brzusznej. Wraz z postępem choroby może dojść do utrwalenia zmiany.
Objawy alarmowe sugerujące uwięźnięcie lub zadzierzgnięcie (strangulację) obejmują:
- nagły, silny ból brzucha,
- bolesne, twarde uwypuklenie niepodlegające odprowadzeniu,
- nudności, wymioty, zatrzymanie gazów i stolca,
- objawy niedrożności jelit.
Stan ten wymaga pilnej interwencji chirurgicznej ze względu na ryzyko niedokrwienia i martwicy jelita.
Przepuklina okołopępkowa – diagnostyka
Rozpoznanie w większości przypadków opiera się na badaniu klinicznym. Chirurg stwierdza obecność ubytku w powięzi oraz wyczuwalne wrota przepukliny.
Badania obrazowe stosuje się w sytuacjach wątpliwych lub przed planowanym leczeniem operacyjnym:
- USG powłok brzusznych – pozwala ocenić wielkość ubytku i zawartość worka przepuklinowego,
- tomografia komputerowa (TK) – zalecana w przypadku dużych przepuklin, otyłości lub podejrzenia powikłań,
- w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny (MRI).
Klasyfikacja przepuklin pierwotnych ściany brzucha według European Hernia Society (EHS) uwzględnia lokalizację (m.in. okolica pępkowa) oraz wielkość ubytku:
- małe (<2 cm),
- średnie (2–4 cm),
- duże (>4 cm).
Klasyfikacja ta ma znaczenie przy planowaniu techniki operacyjnej i ocenie ryzyka nawrotu.
Przepuklina okołopępkowa – leczenie
U dorosłych nie istnieje skuteczne leczenie zachowawcze, które prowadziłoby do trwałego zamknięcia ubytku. Pasy przepuklinowe mogą jedynie czasowo zmniejszyć dolegliwości, ale nie eliminują przyczyny choroby.
Standardem postępowania jest leczenie operacyjne. Wybór metody zależy od:
- wielkości przepukliny,
- współistnienia otyłości,
- obecności rozejścia mięśni prostych brzucha,
- chorób współistniejących.
W małych przepuklinach (<1–2 cm) możliwe jest zszycie ubytku własnymi tkankami (herniorafia). Jednak u dorosłych preferuje się wzmocnienie powłok siatką syntetyczną, ponieważ znacząco zmniejsza to odsetek nawrotów.
Przygotowanie do zabiegu obejmuje:
- redukcję masy ciała u pacjentów z otyłością,
- wyrównanie cukrzycy,
- zaprzestanie palenia tytoniu,
- leczenie przewlekłego kaszlu.
Racjonalne podejście do modyfikacji czynników ryzyka zmniejsza częstość powikłań pooperacyjnych i poprawia wyniki leczenia.
Przepuklina okołopępkowa – operacja
Celem operacji jest odprowadzenie zawartości worka przepuklinowego oraz trwałe zamknięcie wrót przepukliny.
Stosowane techniki:
1. Metoda otwarta
- nacięcie skóry w okolicy pępka,
- odpreparowanie worka przepuklinowego,
- zamknięcie ubytku z użyciem siatki (techniki onlay, sublay).
2. Metoda laparoskopowa
- wprowadzenie narzędzi przez troakary,
- umieszczenie siatki wewnątrzotrzewnowo (IPOM),
- mniejsze uszkodzenie tkanek i potencjalnie szybsza rekonwalescencja.
Znieczulenie może być ogólne lub przewodowe, w zależności od rozległości zabiegu. W niepowikłanych przypadkach operacja wykonywana jest w trybie planowym, często jako chirurgia jednego dnia.
Możliwe powikłania obejmują:
- krwiak lub surowiczak,
- zakażenie rany,
- przewlekły ból pooperacyjny,
- nawrót przepukliny (częściej przy braku użycia siatki).
Powrót do pełnej aktywności fizycznej zalecany jest zwykle po 4–6 tygodniach. Rokowanie po prawidłowo przeprowadzonej operacji jest bardzo dobre, a ryzyko poważnych powikłań znacząco mniejsze niż w przypadku nieleczonej przepukliny.
