Senescencja komórkowa

Senescencja komórkowa została po raz pierwszy opisana w latach 60. XX wieku przez Leonarda Hayflicka, który wykazał, że komórki somatyczne posiadają ograniczoną liczbę podziałów. Po osiągnięciu tego limitu przechodzą w stan trwałego zahamowania proliferacji, określany mianem senescencji replikacyjnej.

Proces ten nie oznacza śmierci komórki. Komórki senescentne pozostają aktywne metabolicznie, zmieniają jednak swój fenotyp biologiczny. Charakterystyczne cechy obejmują:

• powiększenie objętości komórki,
• zaburzenia funkcji mitochondriów,
• zwiększoną produkcję wolnych rodników,
• przewlekłą aktywację szlaków zapalnych,
• wydzielanie czynników SASP (senescence-associated secretory phenotype).

Fenotyp SASP obejmuje m.in.:

• interleukiny prozapalne (IL-6, IL-1β),
• TNF-α,
• metaloproteinazy macierzy (MMP),
• czynniki wzrostu,
• chemokiny nasilające przewlekły stan zapalny.

W warunkach fizjologicznych senescencja pełni ważną funkcję ochronną. Ogranicza namnażanie komórek z uszkodzonym materiałem genetycznym, wspomaga gojenie tkanek i uczestniczy w procesach embriogenezy. Problem pojawia się wówczas, gdy organizm przestaje skutecznie usuwać komórki senescentne. Ich nagromadzenie prowadzi do przewlekłego mikrozapalenia oraz degeneracji tkanek.

Obecnie senescencja komórkowa uznawana jest za jeden z podstawowych filarów biologii starzenia (hallmarks of aging).

Skóra jest jednym z narządów najszybciej ujawniających skutki senescencji komórkowej. Proces ten obejmuje zarówno naskórek, jak i skórę właściwą oraz tkankę podskórną.

Największe znaczenie ma starzenie fibroblastów – komórek odpowiedzialnych za produkcję:

• kolagenu,
• elastyny,
• kwasu hialuronowego,
• składników macierzy zewnątrzkomórkowej.

Wraz z wiekiem fibroblasty tracą zdolność regeneracji, a jednocześnie zaczynają wydzielać enzymy degradujące istniejące włókna podporowe skóry.

Objawy skórne związane z senescencją

Do charakterystycznych efektów należą:

• utrata jędrności skóry,
• zmarszczki,
• ścieńczenie skóry,
• zaburzenia gojenia,
• utrata gęstości skóry,
• ziemisty koloryt,
• wiotkość tkanek,
• zwiększona podatność na przebarwienia.

Komórki senescentne nasilają również przewlekły stan zapalny skóry określany jako inflammaging – zapalenie związane z procesem starzenia. Mechanizm ten odgrywa istotną rolę w rozwoju:

• trądziku różowatego,
• przebarwień pozapalnych,
• nadreaktywności skóry,
• przewlekłego rumienia,
• zaburzeń regeneracji po ekspozycji UV.

Senescencja a medycyna estetyczna

Współczesna medycyna estetyczna coraz częściej koncentruje się nie wyłącznie na maskowaniu objawów starzenia, lecz na wpływie na biologiczne mechanizmy starzenia komórkowego.

Do terapii wspierających redukcję skutków senescencji należą m.in.:

• biostymulacja tkankowa,
• laseroterapia frakcyjna,
• radiofrekwencja mikroigłowa,
• terapie regeneracyjne,
• stymulatory kolagenu,
• mezoterapia regeneracyjna,
• procedury poprawiające funkcję mitochondriów i mikrokrążenie.

W ofercie Ambasady Urody wykorzystywane są m.in. nowoczesne procedury biostymulujące, zabiegi laserowe oraz technologie stymulujące przebudowę kolagenu, których celem jest poprawa jakości skóry i aktywacja procesów regeneracyjnych.

Całkowite zatrzymanie senescencji komórkowej pozostaje obecnie niemożliwe, ponieważ jest ona naturalnym elementem biologii organizmu. Współczesna medycyna dysponuje jednak strategiami, które mogą ograniczać tempo gromadzenia komórek senescentnych oraz zmniejszać ich negatywny wpływ na tkanki.

Największe znaczenie mają działania zmniejszające przewlekły stan zapalny i stres oksydacyjny.

Czynniki spowalniające senescencję

Najlepiej udokumentowane naukowo działania obejmują:

• codzienną fotoprotekcję,
• dietę przeciwzapalną,
• regularną aktywność fizyczną,
• odpowiednią ilość snu,
• redukcję przewlekłego stresu,
• ograniczenie cukrów prostych,
• unikanie palenia tytoniu,
• kontrolę gospodarki metabolicznej.

Substancje o potencjale senoterapeutycznym

Coraz większe zainteresowanie budzą tzw. senolityki i senomorfiki – substancje wpływające na komórki senescentne.

Do najlepiej poznanych należą:

• resweratrol,
• fisetyna,
• kwercetyna,
• metformina,
• rapamycyna,
• NAD+ i jego prekursory,
• polifenole roślinne.

Badania nad terapiami senolitycznymi pozostają jednak nadal na etapie intensywnego rozwoju i obecnie nie istnieją zatwierdzone klinicznie procedury pozwalające na selektywne usuwanie komórek senescentnych w celach anti-aging.

Znaczenie terapii regeneracyjnych

W dermatologii oraz medycynie estetycznej coraz większą rolę odgrywają procedury wspierające regenerację komórkową i odbudowę macierzy skóry. Szczególne znaczenie mają:

• zabiegi biostymulujące,
• procedury aktywujące fibroblasty,
• terapie laserowe,
• radiofrekwencja mikroigłowa,
• autologiczne terapie regeneracyjne,
• terapie poprawiające funkcję mitochondriów.

Podejście to wpisuje się w nowoczesny nurt medycyny longevity, którego celem staje się nie wyłącznie wydłużenie życia, lecz przede wszystkim utrzymanie sprawności biologicznej tkanek przez jak najdłuższy czas.