Smog a skóra
wróć do strony głównej
Smog jest mieszaniną pyłów zawieszonych, gazów oraz związków organicznych powstających przede wszystkim wskutek transportu drogowego, spalania paliw, działalności przemysłowej i procesów grzewczych. Do składników o największym znaczeniu dermatologicznym należą cząstki PM10 i PM2,5, cząstki ultradrobne, sadza, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, lotne związki organiczne, tlenki azotu, dwutlenek siarki, ozon troposferyczny i metale ciężkie. Skóra stanowi pierwszą barierę oddzielającą organizm od środowiska, jednak długotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze może zaburzać jej funkcję ochronną. Najważniejsze mechanizmy uszkodzenia obejmują stres oksydacyjny, peroksydację lipidów, aktywację receptora węglowodorów arylowych, przewlekły stan zapalny oraz osłabienie bariery naskórkowej. Skutkiem mogą być suchość, podrażnienie, nierówny koloryt, zaostrzenie dermatoz zapalnych i przyspieszenie zewnątrzpochodnego starzenia skóry.
Smog a skóra - jak zanieczyszczenia wnikają w skórę
Cząstki pyłu zawieszonego nie przenikają przez zdrową skórę w jednakowym stopniu. Większe cząstki PM10 osadzają się głównie na powierzchni naskórka, w mieszkach włosowych, ujściach gruczołów łojowych oraz nierównościach warstwy rogowej. PM2,5 i cząstki ultradrobne mają większą powierzchnię czynną w stosunku do masy i mogą przenosić zaadsorbowane metale, sadzę oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Ich penetrację ułatwiają uszkodzenie bariery naskórkowej, stan zapalny, mikrourazy i zwiększona aktywność mieszków włosowych. Gazy, takie jak ozon, nie muszą docierać do głębokich warstw skóry, aby wywołać efekt biologiczny. Reagują już z lipidami i przeciwutleniaczami na jej powierzchni.
Najważniejsze drogi oddziaływania smogu obejmują:
- drogę przeznaskórkową, szczególnie przy niedoborze ceramidów i zwiększonej przeznaskórkowej utracie wody;
- drogę mieszkową, w której mieszek włosowy działa jak rezerwuar cząstek;
- reakcje powierzchniowe, prowadzące do utleniania skwalenu i lipidów warstwy rogowej;
- mechanizm receptorowy, zwłaszcza aktywację receptora AhR przez wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne;
- działanie pośrednie, związane z ogólnoustrojowym stanem zapalnym rozwijającym się po inhalacji zanieczyszczeń.
Aktywacja AhR zmienia ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź ksenobiotyczną, zapalenie, różnicowanie keratynocytów i pigmentację. Jednocześnie reaktywne formy tlenu uszkadzają lipidy, białka, mitochondria oraz DNA komórek skóry. Nie oznacza to jednak, że wszystkie cząstki smogu swobodnie przechodzą przez nienaruszony naskórek. Istotna część szkód wynika z reakcji zachodzących na powierzchni skóry i uruchamianych przez nie sygnałów komórkowych.[1-4]
Smog a skóra - jakie zmiany wywołują
Konsekwencje ekspozycji zależą od składu i stężenia zanieczyszczeń, czasu narażenia, promieniowania UV, wieku, fototypu, miejsca zamieszkania oraz wyjściowego stanu bariery naskórkowej. Szczególnie podatne są osoby z atopowym zapaleniem skóry, trądzikiem, łojotokiem, trądzikiem różowatym i cerą wrażliwą.
Do zmian wiązanych z zanieczyszczeniem powietrza należą:
- zaburzenie bariery naskórkowej, zwiększona utrata wody, suchość, szorstkość i uczucie ściągnięcia;
- podrażnienie i zapalenie, objawiające się pieczeniem, świądem, rumieniem lub nadreaktywnością;
- utlenianie sebum, zwłaszcza skwalenu, które może sprzyjać zaskórnikom i zmianom trądzikowym;
- nasilenie dermatoz zapalnych, w tym atopowego zapalenia skóry, trądziku i prawdopodobnie łuszczycy;
- przyspieszenie starzenia zewnątrzpochodnego, obejmujące utratę elastyczności, zmarszczki i niejednorodną pigmentację;
- poszarzały, nierówny koloryt, wynikający z nagromadzenia zanieczyszczeń, zaburzeń rogowacenia i stresu oksydacyjnego.
Reaktywne formy tlenu aktywują czynniki transkrypcyjne NF-κB i AP-1 oraz kinazy MAPK. Prowadzi to do wzrostu uwalniania cytokin prozapalnych, między innymi IL-1, IL-6, IL-8 i TNF-α, a także metaloproteinaz macierzy, zwłaszcza MMP-1, MMP-2 i MMP-9. Enzymy te uczestniczą w degradacji kolagenu i innych składników macierzy zewnątrzkomórkowej.
Badania epidemiologiczne wykazują związki między zanieczyszczeniem powietrza a niektórymi chorobami skóry, lecz nie wszystkie dowodzą bezpośredniego związku przyczynowego. Najnowszy przegląd systematyczny wskazuje na znaczne zróżnicowanie wyników i ogólnie niską lub bardzo niską pewność części dowodów epidemiologicznych. Smog należy zatem traktować jako istotny element ekspozomu i możliwy czynnik nasilający, a nie jako samodzielną przyczynę każdej obserwowanej zmiany skórnej.
Smog a skóra - dlaczego nasilają przebarwienia
Zanieczyszczenia mogą pobudzać melanogenezę, czyli wytwarzanie melaniny przez melanocyty, kilkoma współdziałającymi drogami. Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne aktywują receptor AhR, którego sygnalizacja wpływa na aktywność tyrozynazy oraz innych białek regulujących syntezę barwnika. Stres oksydacyjny i cytokiny zapalne dodatkowo zwiększają reaktywność melanocytów. Jeżeli ekspozycji na smog towarzyszy promieniowanie UVA, światło widzialne lub wysoka temperatura, mechanizmy pigmentacyjne mogą się wzajemnie nasilać.
Zanieczyszczenia sprzyjają przebarwieniom poprzez:
- bezpośrednią aktywację szlaków AhR i melanogenezy;
- powstawanie reaktywnych form tlenu;
- indukowanie miejscowego, przewlekłego stanu zapalnego;
- uszkodzenie bariery i zwiększenie podatności skóry na promieniowanie;
- nasilanie przebarwień pozapalnych po trądziku, wyprysku lub podrażnieniu;
- oksydacyjne zużywanie naturalnych przeciwutleniaczy skóry.
Badania populacyjne wykazały związek między długotrwałą ekspozycją na zanieczyszczenia komunikacyjne a większą liczbą plam soczewicowatych na twarzy u kobiet pochodzenia europejskiego i azjatyckiego. Obserwacja ta nie oznacza, że każda plama barwnikowa jest spowodowana smogiem. W rozwoju przebarwień nadal kluczową rolę odgrywają promieniowanie słoneczne, predyspozycja genetyczna, hormony, stan zapalny, leki i fototyp skóry.
Nowe, szybko powiększające się, asymetryczne lub wielobarwne zmiany nie powinny być automatycznie uznawane za przebarwienia środowiskowe. Wymagają oceny dermatologicznej i, zależnie od obrazu klinicznego, badania dermatoskopowego.[6-8]
Smog a skóra - jak chronić skórę w mieście
Podstawą profilaktyki jest ograniczenie łącznego obciążenia skóry zanieczyszczeniami i promieniowaniem. Wieczorne mycie powinno usuwać pyły, pozostałości filtrów oraz nadmiar utlenionego sebum, ale nie może naruszać bariery naskórkowej. Zaleca się łagodny preparat myjący o fizjologicznym pH, bez intensywnego tarcia i agresywnych detergentów. Podwójne oczyszczanie nie jest konieczne u każdej osoby. Jego zasadność zależy od rodzaju stosowanych kosmetyków i tolerancji skóry.
Codzienna ochrona powinna obejmować:
- krem przeciwsłoneczny o szerokim spektrum, co najmniej SPF 30, a przy przebarwieniach najczęściej SPF 50+;
- w przypadku melasmy preparat barwiony z tlenkami żelaza, ograniczający oddziaływanie światła widzialnego;
- emolienty zawierające ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe lub substancje humektantowe;
- odpowiednio dobrane antyoksydanty, np. witaminę C, witaminę E, kwas ferulowy, niacynamid lub polifenole;
- unikanie nadmiernego złuszczania i łączenia wielu drażniących substancji aktywnych;
- sprawdzanie jakości powietrza i ograniczanie intensywnej aktywności przy ruchliwych ulicach podczas wysokich stężeń pyłu.
Zabiegi gabinetowe nie „detoksykują” organizmu i nie zastępują fotoprotekcji, ale mogą wspierać oczyszczanie, odbudowę bariery, redukcję przebarwień i poprawę struktury skóry. W ofercie Ambasady Urody do problemów wiązanych ze smogiem odnoszą się:
- oczyszczanie i regeneracja: HydraFacial, także z Britenol Booster i LED, DermaClear, hydradermabrazja, Geneo X, peeling kawitacyjny, mikrodermabrazja oraz oczyszczanie manualne;
- pielęgnacja antyoksydacyjna i barierowa: infuzja tlenowa Intraceuticals, w tym wariant z Vitamin C Booster, tlenoterapia, Cryolift 3.0, terapie LED oraz odpowiednio dobrane zabiegi DermaQuest, Environ i Mesoestetic;
- terapie przebarwień: Alma DyeVL PRO, ClearLift, fotoodmładzanie Alma DyeVL PRO, Icon Cynosure MaxG, Dermapen 4.0 z peelingiem i koktajlem aktywnym, mezoterapia mikroigłowa Nanopore, nanozabieg rozjaśniający z mikronakłuciami, rozjaśniający Skinbooster i mezokoktajle redukujące przebarwienia;
- kontrolowane złuszczanie: Ferulac Valencia Peel z Retises 10% Forte, Orange Peel, Nanopeel lub Yellow Peel, Mandelac, LactiPeel, Perfect Peel, Perfect Peel z Derma Plus Booster oraz Retises CT Nanopeel.
Dobór procedury powinien być poprzedzony rozpoznaniem rodzaju przebarwień, oceną fototypu, aktywnego stanu zapalnego, ciągłości bariery oraz przeciwwskazań. Przy skórze podrażnionej pierwszeństwo ma odbudowa bariery. Procedury laserowe, IPL, mikronakłuwanie i silniejsze peelingi wymagają ścisłej fotoprotekcji, ponieważ niewłaściwie zastosowane mogą same wywołać przebarwienia pozapalne.
