Trądzik tarczycowy
wróć do strony głównej
Trądzik tarczycowy to określenie kliniczne odnoszące się do zmian trądzikowych, które pojawiają się lub ulegają nasileniu w przebiegu zaburzeń czynności tarczycy. Nie stanowi odrębnej jednostki chorobowej w klasyfikacjach dermatologicznych, lecz jest manifestacją skórną dysregulacji hormonalnej obejmującej oś podwzgórze–przysadka–tarczyca. Hormony tarczycy (T3 – trójjodotyronina oraz T4 – tyroksyna) wpływają na proliferację keratynocytów, aktywność gruczołów łojowych, angiogenezę oraz procesy immunologiczne w obrębie skóry. Ich niedobór lub nadmiar prowadzi do zaburzeń rogowacenia ujść mieszków włosowych, zmian w składzie łoju i nasilenia odpowiedzi zapalnej, co klinicznie może przypominać trądzik hormonalny. W praktyce najczęściej współistnieje z chorobą Hashimoto lub chorobą Gravesa-Basedowa.
Trądzik tarczycowy – przyczyny
Mechanizm powstawania zmian skórnych w zaburzeniach tarczycy jest wieloczynnikowy i obejmuje zarówno wpływ bezpośredni hormonów tarczycy na skórę, jak i pośredni – poprzez interakcję z innymi układami hormonalnymi.
1. Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza)
W niedoczynności dochodzi do:
- spowolnienia metabolizmu komórkowego,
- zmniejszenia proliferacji keratynocytów,
- zaburzeń złuszczania naskórka,
- gromadzenia mukopolisacharydów w skórze właściwej,
- upośledzenia mikrokrążenia.
Skóra staje się sucha, pogrubiała i mniej elastyczna, a zalegający łój sprzyja powstawaniu zaskórników zamkniętych i zmian zapalnych. Dodatkowo przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu (low-grade inflammation) zwiększa produkcję cytokin prozapalnych.
Najczęstsze tło: autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto).
2. Nadczynność tarczycy (hipertyreoza)
W nadczynności obserwuje się:
- wzrost aktywności gruczołów łojowych,
- zwiększoną potliwość,
- przyspieszony obrót komórkowy naskórka,
- wzmożoną reaktywność naczyń.
Nadmiar łoju oraz zmiany w mikrobiomie skóry sprzyjają kolonizacji Cutibacterium acnes i nasileniu reakcji zapalnej.
3. Zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–tarczyca (HPT axis)
- wahania TSH wpływające pośrednio na gospodarkę androgenową,
- współistniejące zaburzenia hormonalne (np. hiperprolaktynemia).
4. Czynniki autoimmunologiczne
W chorobach autoimmunologicznych tarczycy obserwuje się podwyższony poziom cytokin prozapalnych, co może nasilać reakcje zapalne w obrębie mieszków włosowych.
W praktyce klinicznej trądzik tarczycowy często współwystępuje z:
- przewlekłym zmęczeniem,
- wahaniami masy ciała,
- zaburzeniami miesiączkowania,
- wypadaniem włosów.
To właśnie obecność objawów ogólnoustrojowych powinna skłaniać do diagnostyki laboratoryjnej (TSH, FT3, FT4, przeciwciała anty-TPO, anty-TG).
Trądzik tarczycowy – jak wygląda
Obraz kliniczny nie jest jednoznaczny i może różnić się w zależności od dominującego zaburzenia hormonalnego.
Typowe cechy zmian skórnych:
- grudki i krosty zapalne,
- zaskórniki zamknięte,
- zmiany o przewlekłym, nawracającym charakterze,
- lokalizacja: dolna część twarzy (linia żuchwy, broda), szyja, plecy.
Objawy towarzyszące sugerujące tło endokrynologiczne
W niedoczynności tarczycy:
- sucha, chłodna skóra,
- obrzęk twarzy,
- przerzedzenie brwi (zwłaszcza bocznej 1/3),
- łamliwość włosów.
W nadczynności tarczycy częściej obserwuje się:
- łojotok,
- rozszerzone pory,
- rumień twarzy,
- nadpotliwość.
Charakterystyczne jest to, że zmiany są oporne na klasyczne leczenie dermatologiczne, jeśli nie zostanie wyrównana funkcja tarczycy. Samo stosowanie retinoidów czy antybiotyków nie eliminuje przyczyny.
Trądzik tarczycowy – leczenie
Leczenie powinno być prowadzone równolegle przez dermatologa i endokrynologa.
1. Diagnostyka
Podstawowe badania obejmują:
- TSH,
- FT3,
- FT4,
- anty-TPO,
- anty-TG.
W wybranych przypadkach:
- SHBG,
- testosteron wolny,
- prolaktyna,
- USG tarczycy.
Bez potwierdzenia i stabilizacji gospodarki hormonalnej leczenie skóry ma charakter wyłącznie objawowy.
2. Leczenie przyczynowe
W niedoczynności – suplementacja lewotyroksyny i normalizacja TSH.
W nadczynności – leczenie tyreostatyczne, jod radioaktywny lub leczenie operacyjne (w zależności od wskazań).
Poprawa stanu skóry zwykle następuje w ciągu kilku miesięcy od ustabilizowania parametrów hormonalnych.
3. Leczenie dermatologiczne
Dobierane indywidualnie:
- retinoidy miejscowe (normalizacja rogowacenia),
- kwas azelainowy (działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne),
- antybiotyki miejscowe lub doustne w okresie zaostrzeń,
- w wybranych przypadkach – izotretynoinę (po wykluczeniu przeciwwskazań).
Kluczowe jest:
- odbudowanie bariery hydrolipidowej,
- unikanie agresywnych terapii złuszczających przy skórze suchej i wrażliwej,
- indywidualizacja pielęgnacji.
4. Terapie wspomagające
Po ustabilizowaniu funkcji tarczycy można wdrożyć zabiegi poprawiające jakość skóry i redukujące zmiany potrądzikowe:
- peelingi medyczne,
- mezoterapia regeneracyjna z wykorzystaniem osocza bogatopłytkowego lub czynników wzrostu,
- radiofrekwencja mikroigłowa w przypadku blizn potrądzikowych,
- terapie biostymulujące wspierające przebudowę kolagenu.
Procedury te powinny być wykonywane wyłącznie po wykluczeniu aktywnej, niewyrównanej choroby tarczycy.
