Trichotillomania

Trichotillomania (ang. hair-pulling disorder) została formalnie sklasyfikowana jako odrębna jednostka chorobowa w aktualnych klasyfikacjach psychiatrycznych. Jej istotą nie jest sama utrata włosów, lecz kompulsywne zachowanie, które:

• pojawia się mimo świadomości jego szkodliwości,
• przynosi krótkotrwałe uczucie ulgi lub redukcji napięcia,
• jest trudne lub niemożliwe do kontrolowania.

Z perspektywy neurobiologicznej zaburzenie wiąże się z dysregulacją układów odpowiedzialnych za:

• kontrolę impulsów,
• przetwarzanie nagrody,
• reakcję na stres.

U wielu pacjentów trichotillomania współistnieje z:

• zaburzeniami lękowymi,
• depresją,
• zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi,
• tikami lub innymi zachowaniami z grupy BFRB (body-focused repetitive behaviors).

Ważne jest rozróżnienie trichotillomanii od:

• łysienia plackowatego,
• telogenowego wypadania włosów,
• chorób zapalnych skóry głowy.

W tych przypadkach utrata włosów jest skutkiem procesu chorobowego, a nie zachowania kompulsywnego.

Obraz kliniczny trichotillomanii jest złożony i obejmuje zarówno objawy dermatologiczne, jak i psychiczne oraz behawioralne.
 

• nieregularne ogniska przerzedzenia lub całkowitego braku włosów,
• włosy o różnej długości w obrębie jednego obszaru,
• brak cech zapalenia typowych dla chorób skóry,
• uszkodzenie mieszków włosowych przy długotrwałym przebiegu,
• wtórne zmiany skórne: podrażnienia, nadżerki, blizny.
   

• powtarzalne wyrywanie włosów rękami lub narzędziami,
• rytuały poprzedzające czynność (np. poszukiwanie „idealnego” włosa),
• epizody automatyczne (bez pełnej świadomości) lub świadome,
• zachowania towarzyszące, takie jak skręcanie, gryzienie lub połykanie włosów.

• narastające napięcie przed wyrwaniem włosów,
• krótkotrwała ulga po wykonaniu czynności,
• wstyd, poczucie winy, obniżona samoocena,
• unikanie sytuacji społecznych,
• maskowanie objawów (fryzury, makijaż, akcesoria).

Nieleczona trichotillomania może prowadzić do trwałych uszkodzeń mieszków włosowych oraz poważnych konsekwencji psychospołecznych.

Leczenie trichotillomanii wymaga podejścia wielokierunkowego, ponieważ samo oddziaływanie na skórę i włosy nie usuwa przyczyny zaburzenia.
 

Podstawą leczenia jest psychoterapia, szczególnie:

• terapia poznawczo-behawioralna (CBT),
• trening odwracania nawyku (habit reversal training),
• techniki regulacji emocji i redukcji stresu.

Celem terapii jest:

• identyfikacja wyzwalaczy zachowania,
• nauka alternatywnych reakcji,
• poprawa kontroli impulsów.

W wybranych przypadkach, zwłaszcza przy współistnieniu innych zaburzeń psychicznych, stosuje się leczenie farmakologiczne pod kontrolą psychiatry. Farmakoterapia nie zastępuje psychoterapii, lecz może ją wspierać.
 

Rola dermatologa polega na:

• ocenie stanu skóry głowy i mieszków włosowych,
• zapobieganiu powikłaniom zapalnym,
• wspomaganiu regeneracji skóry.

Należy jasno podkreślić:

zabiegi dermatologiczne i estetyczne nie leczą przyczyny trichotillomanii, ale mogą poprawiać stan skóry i włosów w okresie remisji, wzmacniając efekt terapii psychologicznej.

Zabiegi stosowane u pacjentów z trichotillomanią mają charakter wspomagający i powinny być rozważane wyłącznie:

• po postawieniu prawidłowej diagnozy,
• przy równoległym leczeniu psychologicznym lub psychiatrycznym,
• w fazie ograniczonego lub opanowanego wyrywania włosów.

• poprawa mikrokrążenia skóry głowy,
• stymulacja mieszków włosowych,
• regeneracja uszkodzonej skóry,
• wsparcie odrostu włosów tam, gdzie nie doszło do trwałego zniszczenia mieszków.
   

• zabiegi stymulujące skórę głowy o działaniu regeneracyjnym i przeciwzapalnym,
• mezoterapia skóry głowy preparatami poprawiającymi kondycję mieszków włosowych,
• terapie wspierające mikrokrążenie i metabolizm komórkowy,
• procedury poprawiające jakość skóry w obszarach przerzedzeń.
   

• brak kontroli impulsu wyrywania włosów,
• aktywne uszkadzanie skóry,
• obecność blizn z trwałym zniszczeniem mieszków włosowych.

W praktyce klinicznej zabiegi te traktuje się jako element uzupełniający kompleksowe leczenie, a nie samodzielną metodę terapii. U części pacjentów poprawa wyglądu skóry i włosów może jednak działać motywująco, wzmacniając zaangażowanie w leczenie psychologiczne i utrzymanie remisji.