Wągry

Wągier (zaskórnik otwarty, comedones aperti) jest efektem:

• nadmiernej produkcji łoju (sebum) przez gruczoły łojowe,
• hiperkeratynizacji – nadmiernego rogowacenia w obrębie ujścia mieszka włosowego,
• zaburzenia złuszczania korneocytów (komórek warstwy rogowej naskórka),
• kolonizacji przez Cutibacterium acnes (dawniej Propionibacterium acnes).

Proces patofizjologiczny obejmuje tworzenie czopu rogowo-łojowego, który rozszerza ujście mieszka. Kontakt z powietrzem powoduje utlenienie zawartych w nim lipidów i melaniny – stąd charakterystyczna czarna barwa.
 

W odróżnieniu od:

• zaskórników zamkniętych (whiteheads) – wągry mają otwarte ujście,
• grudek i krost – nie towarzyszy im aktywny stan zapalny (chyba że dojdzie do wtórnego nadkażenia).

Czynniki sprzyjające powstawaniu wągrów:

• predyspozycja genetyczna,
• zmiany hormonalne (okres dojrzewania, hiperandrogenizm),
• kosmetyki komedogenne,
• niewłaściwa pielęgnacja (nadmierne przesuszanie skóry),
• dieta o wysokim indeksie glikemicznym (pośredni wpływ przez IGF-1).

Wągry są zmianą przewlekłą i mają tendencję do nawrotów, jeśli nie zostanie uregulowany proces rogowacenia.

Skuteczne usuwanie wągrów powinno obejmować zarówno leczenie przyczynowe (regulacja rogowacenia i sebum), jak i usuwanie już istniejących czopów rogowych.

1. Leczenie dermatologiczne i farmakologiczne

Najwyższą skuteczność wykazują:

• Retinoidy miejscowe (adapalen, tretynoina) – normalizują rogowacenie i działają komedolitycznie.
• Kwas salicylowy (BHA) – penetruje ujścia mieszków, rozpuszcza czopy łojowe.
• Kwas azelainowy – działa przeciwzapalnie i keratolitycznie.
• Nadtlenek benzoilu – ogranicza kolonizację bakterii.

W leczeniu opornych przypadków stosuje się retinoidy doustne (izotretynoina) – wyłącznie pod kontrolą lekarza.

2. Zabiegi gabinetowe

W przypadku utrwalonych zmian skuteczne są procedury:

• Peelingi medyczne (np. kwas salicylowy, pirogronowy, retinolowy) – działanie keratolityczne i seboregulujące.
• Oczyszczanie manualne prowadzone w warunkach medycznych – z zachowaniem zasad aseptyki.
• Oczyszczanie high-tech (np. hydrodermabrazja, peeling kawitacyjny w protokołach medycznych).
• Laseroterapia i światło IPL – w przypadku współistniejącego trądziku zapalnego.
• Radiofrekwencja mikroigłowa – przy współistniejących bliznach potrądzikowych.

W Ambasadzie Urody w Warszawie zastosowanie mają m.in. profesjonalne peelingi medyczne, terapie regulujące pracę gruczołów łojowych oraz zabiegi oczyszczania high-tech dostosowane do skóry łojotokowej i mieszanej.

Kluczowe jest, aby zabiegi były elementem zaplanowanej terapii, a nie jednorazową interwencją.

Wyciskanie wągrów jest jednym z najczęstszych błędów pielęgnacyjnych. Choć mechaniczne usunięcie czopu przynosi natychmiastowy efekt wizualny, może prowadzić do:

• uszkodzenia ściany mieszka włosowego,
• wprowadzenia bakterii w głąb skóry,
• rozwoju stanu zapalnego (grudki, krosty),
• przebarwień pozapalnych,
• blizn zanikowych.

Szczególnie niebezpieczne jest manipulowanie zmianami w obrębie tzw. „trójkąta śmierci” (okolica nosa i górnej wargi), gdzie istnieje bogate unaczynienie żylne.

Jeżeli ekstrakcja jest konieczna, powinna być przeprowadzona:

• w warunkach sterylnych,
• po odpowiednim przygotowaniu skóry,
• przez wykwalifikowanego specjalistę.

Samodzielne, agresywne uciskanie skóry zwiększa ryzyko trwałych powikłań estetycznych, które później wymagają terapii laserowej lub stymulacji kolagenu.

Domowe metody mogą wspomagać terapię, ale nie zastępują leczenia przyczynowego.

Skuteczne i bezpieczne metody wspomagające:

• Regularne stosowanie kwasu salicylowego (1–2%).
• Retinol o niskim stężeniu (0,1–0,3%) – przy dobrej tolerancji.
• Delikatne peelingi enzymatyczne.
• Kosmetyki niekomedogenne (oznaczenie „non-comedogenic”).

Metody o ograniczonej skuteczności lub ryzykowne:

• plastry na wągry – usuwają powierzchowną część czopu,
• soda oczyszczona – może uszkadzać barierę hydrolipidową,
• pasta do zębów – brak podstaw naukowych,
• nadmierne parówki – nasilają teleangiektazje i łojotok.

Najczęstszy błąd: intensywne wysuszanie skóry. Paradoksalnie prowadzi to do reaktywnego wzrostu produkcji sebum i pogorszenia problemu.

Skóra z tendencją do wągrów wymaga:

• regularności,
• umiarkowanej eksfoliacji,
• odbudowy bariery naskórkowej,
• ochrony przeciwsłonecznej (SPF 30–50).

W praktyce klinicznej najlepsze efekty przynosi połączenie terapii domowej z okresowymi zabiegami medycznymi.