Zrosty powięziowe
wróć do strony głównej
Zrosty powięziowe to potoczne określenie zmian, w których dochodzi do zmniejszenia przesuwalności pomiędzy warstwami powięzi, mięśni, tkanki podskórnej lub blizny. Mogą im towarzyszyć włóknienie, miejscowe pogrubienie macierzy zewnątrzkomórkowej oraz zaburzenie ślizgu tkanek podczas ruchu. Zjawiska te obserwuje się między innymi po urazach, operacjach, oparzeniach, unieruchomieniu i przewlekłych przeciążeniach. Należy jednak podkreślić, że „zrost powięziowy” nie jest jednolitą, ściśle zdefiniowaną jednostką chorobową. Termin bywa używany w odniesieniu do różnych nieprawidłowości, od odwracalnego wzrostu sztywności tkanek po utrwalone włóknienie bliznowate. Rozpoznanie wymaga zatem oceny objawów, historii choroby i funkcji narządu ruchu, a nie jedynie stwierdzenia bolesnego lub twardego miejsca.
Zrosty powięziowe - co to jest
Powięź jest przestrzenną siecią tkanki łącznej zawierającą przede wszystkim włókna kolagenowe i elastynowe, fibroblasty, substancję podstawową oraz liczne zakończenia nerwowe. Otacza mięśnie, naczynia i nerwy, łączy sąsiednie struktury oraz umożliwia przenoszenie sił i ślizganie się warstw tkanek względem siebie.
W prawidłowych warunkach pomiędzy warstwami powięzi występuje luźna tkanka łączna zawierająca między innymi kwas hialuronowy, który uczestniczy w utrzymaniu właściwości poślizgowych. W obrębie tkanek mogą rozwinąć się dwa częściowo odmienne procesy:
- densyfikacja, czyli wzrost lepkości i pogorszenie ślizgu w luźnej tkance łącznej, bez koniecznego zwiększenia liczby włókien kolagenowych;
- włóknienie, czyli nadmierne odkładanie i przebudowa kolagenu prowadzące do utrwalenia oraz usztywnienia tkanki.
Zmiany pooperacyjne mogą obejmować skórę, tkankę podskórną, powięź i mięśnie. Trzeba je odróżnić od zrostów wewnątrzotrzewnowych, czyli pasm włóknistych łączących narządy jamy brzusznej między sobą lub ze ścianą brzucha. Zrosty wewnątrz jamy brzusznej mogą powodować niedrożność jelit, przewlekły ból albo problemy z płodnością i nie powinny być utożsamiane z powierzchownym ograniczeniem ruchomości blizny.
Zrosty powięziowe - jak je rozpoznać
Nie istnieje pojedynczy test kliniczny, który pozwalałby wiarygodnie potwierdzić każdy przypadek nazywany zrostem powięziowym. Rozpoznanie funkcjonalne opiera się na zestawieniu wywiadu z badaniem skóry, blizny, tkanek miękkich, stawów oraz wzorca ruchu.
Najczęściej zgłaszane lub stwierdzane nieprawidłowości obejmują:
- miejscowe uczucie ciągnięcia, sztywności albo „przyklejenia” tkanek;
- ból pojawiający się podczas rozciągania, ucisku lub określonego ruchu;
- ograniczoną przesuwalność skóry i blizny względem głębszych warstw;
- zmniejszenie czynnego lub biernego zakresu ruchu;
- zmienioną sprężystość i pogrubienie tkanek;
- przeczulicę, drętwienie lub pieczenie w sąsiedztwie blizny;
- kompensacyjny wzrost napięcia mięśniowego i zmianę sposobu wykonywania ruchu.
Badanie palpacyjne może wskazać obszar o zmienionej ruchomości, ale jest zależne od doświadczenia badającego i nie pozwala samodzielnie określić budowy histologicznej tkanki. W wybranych przypadkach pomocne jest USG narządu ruchu, umożliwiające ocenę ciągłości, grubości i ruchu warstw podczas badania dynamicznego. Elastografia ultrasonograficzna może dodatkowo oszacować sztywność, lecz nie stanowi rutynowego, samodzielnego testu potwierdzającego „zrost powięziowy”.
Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają między innymi narastający obrzęk, zaczerwienienie i gorączka, świeży uraz, nagła utrata siły lub czucia, podejrzenie zakrzepicy, silny ból brzucha, wymioty, zatrzymanie gazów i stolca albo niezamierzona utrata masy ciała.
Zrosty powięziowe - dlaczego powstają po urazie i operacji
Uszkodzenie tkanek uruchamia fizjologiczną odpowiedź naprawczą obejmującą hemostazę, zapalenie, proliferację komórek oraz przebudowę blizny. Fibroblasty wytwarzają składniki macierzy zewnątrzkomórkowej, a część z nich różnicuje się w kurczliwe miofibroblasty. Kolagen początkowo odkładany jest w sposób względnie chaotyczny, po czym przez wiele miesięcy ulega reorganizacji zgodnie z działającymi obciążeniami.
Do nadmiernego lub niekorzystnie zorganizowanego włóknienia mogą przyczyniać się:
- rozległość i głębokość uszkodzenia;
- przedłużony stan zapalny, zakażenie lub krwiak;
- niedokrwienie i niedotlenienie tkanek;
- wielokrotne operacje w tej samej okolicy;
- długotrwałe unieruchomienie albo przeciwnie, zbyt wczesne przeciążanie rany;
- nieprawidłowe napięcie mechaniczne działające na gojącą się tkankę;
- indywidualna skłonność do blizn przerostowych lub keloidów;
- palenie tytoniu, cukrzyca i inne czynniki pogarszające gojenie.
Po zabiegu chirurgicznym ograniczenie ruchu nie zawsze wynika z samej powięzi. Przyczyną mogą być także przykurcz torebki stawowej, uszkodzenie mięśnia lub ścięgna, podrażnienie nerwu, obrzęk, ból oraz ochronne zmniejszenie aktywności. Dlatego określenie każdego pooperacyjnego ograniczenia jako „zrostu” jest uproszczeniem.
Zrosty powięziowe - czy ograniczają ruch
Zmniejszony ślizg tkanek może ograniczać ruch, szczególnie gdy blizna przebiega nad stawem, ścięgnem lub strukturą wykonującą znaczne przesunięcia. Włóknienie może zwiększać bierny opór tkanki, natomiast ból i nadwrażliwość powodują ochronne hamowanie ruchu. Następstwem bywa zmiana wzorca motorycznego, w której sąsiednie stawy lub mięśnie przejmują część obciążenia.
Możliwe konsekwencje obejmują:
- zmniejszenie zakresu ruchu i elastyczności;
- ból podczas aktywności, rozciągania lub współżycia;
- zaburzenie pracy ściany brzucha i dna miednicy po operacjach lub porodzie;
- pogorszenie ślizgu ścięgna albo nerwu;
- osłabienie mięśni wynikające z bólu i ograniczenia aktywności;
- wtórne przeciążenia w innych częściach układu ruchu.
Związek pomiędzy zmianą wyczuwalną w powięzi a bólem nie jest jednak prosty. Niektóre blizny są wyraźnie sztywne, lecz bezobjawowe, podczas gdy silny ból może występować bez uchwytnego włóknienia. Na odczuwanie bólu wpływają również układ nerwowy, sen, stres, wcześniejsze doświadczenia bólowe i ogólny stan zdrowia. Celem terapii powinno być zatem odzyskanie funkcji, a nie samo mechaniczne „rozbijanie zrostów”.
Zrosty powięziowe - jak się je opracowuje
Postępowanie dobiera się do fazy gojenia, lokalizacji i rzeczywistej przyczyny ograniczenia. Pracę z raną można rozpocząć dopiero po potwierdzeniu prawidłowego gojenia. Intensywne manipulowanie świeżą, niezagojoną tkanką może ją uszkodzić.
Podstawę zachowawczego postępowania stanowią:
- Ocena fizjoterapeutyczna obejmująca bliznę, zakres ruchu, siłę, czucie, kontrolę nerwowo-mięśniową i wpływ problemu na codzienne czynności.
- Stopniowana mobilizacja blizny i tkanek miękkich, prowadzona w różnych kierunkach i warstwach, bez przekraczania tolerancji tkanki.
- Ćwiczenia czynne, rozciągające i wzmacniające, które dostarczają kontrolowanych bodźców potrzebnych do adaptacji tkanek oraz utrwalenia odzyskanego ruchu.
- Edukacja i autoterapia, w tym bezpieczne dawkowanie aktywności. Nie należy zakładać, że silniejszy ból podczas terapii oznacza większą skuteczność.
- Leczenie przyczyny medycznej, jeżeli ograniczenie wynika z uszkodzenia nerwu, przepukliny, przykurczu stawu, zakażenia albo zrostów wewnątrz jamy ciała.
W ofercie Ambasady Urody z problemami blizn, ograniczonego ślizgu i ruchomości tkanek związane są:
- fizjoterapia i terapia manualna, w tym techniki tkanek miękkich, praca powięziowa, mobilizacja blizny, ćwiczenia i terapia manualna według koncepcji Maitlanda;
- fizjoterapia uroginekologiczna oraz manualna terapia blizn po porodzie, obejmująca między innymi bliznę po cesarskim cięciu, nacięciu lub pęknięciu krocza i zabiegach ginekologicznych;
- INDIBA® Elite NS 448 kHz, stosowana jako metoda wspomagająca fizjoterapię, mobilizację blizn i regenerację tkanek;
- INDIBA® Elite NS Intima, przeznaczona do terapii blizn i ograniczeń tkankowych w okolicy krocza, pochwy oraz po cesarskim cięciu;
- INDIBA® Sport, wykorzystywana pomocniczo w rehabilitacji urazów i blizn pooperacyjnych;
- Icoone®, czyli mechaniczna stymulacja podciśnieniowa tkanek, która w wybranych przypadkach może uzupełniać pracę z blizną;
- kinesiotaping i masaż próżniowy, jako możliwe elementy terapii skojarzonej.
Dla manualnego leczenia blizn dostępne są wyniki sugerujące poprawę bólu, ruchomości i podatności tkanki, jednak protokoły badań są niejednorodne. W przypadku radiofrekwencji 448 kHz baza badań odnoszących się bezpośrednio do zrostów powięziowych jest ograniczona, dlatego metodę należy traktować jako uzupełnienie, a nie zamiennik diagnostyki, ćwiczeń i leczenia przyczynowego. Utrwalone zrosty wewnętrzne wymagają oceny lekarskiej, a czasem leczenia operacyjnego.
