Żylaki jądra
wróć do strony głównej
Żylaki jądra, określane w terminologii medycznej jako żylaki powrózka nasiennego (varicocele), to patologiczne poszerzenie i krętość splotu żylnego w obrębie moszny, odpowiedzialnego za odpływ krwi z jądra. Schorzenie to dotyczy przede wszystkim młodych mężczyzn i stanowi jedną z najczęstszych przyczyn obniżonej płodności męskiej. W wielu przypadkach żylaki jądra przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas badania urologicznego lub diagnostyki niepłodności. U części pacjentów prowadzą jednak do bólu, uczucia ciężkości moszny oraz postępującego pogorszenia parametrów nasienia. Z punktu widzenia medycyny problem ten ma znaczenie nie tylko estetyczne czy komfortowe, ale przede wszystkim funkcjonalne i hormonalne, ponieważ przewlekłe zaburzenia odpływu żylnego wpływają na temperaturę jądra, metabolizm komórek rozrodczych oraz produkcję testosteronu.
Żylaki jądra – jak wyglądają
Obraz kliniczny żylaków jądra jest zróżnicowany i zależy od stopnia zaawansowania choroby. We wczesnych stadiach zmiany mogą być niewidoczne gołym okiem i wykrywalne wyłącznie w badaniu palpacyjnym lub ultrasonograficznym z zastosowaniem próby Valsalvy.
Typowe cechy wyglądu żylaków jądra obejmują:
- poszerzone, kręte żyły w obrębie moszny, najczęściej po stronie lewej,
- wrażenie „worka z robakami” wyczuwalne palpacyjnie,
- asymetrię moszny, z jej obniżeniem po stronie zajętej chorobą,
- możliwe zmniejszenie objętości jądra (zanik jądra) w zaawansowanych przypadkach.
Objawy subiektywne, które często towarzyszą zmianom anatomicznym, to:
- tępy, ciągnący ból nasilający się w pozycji stojącej,
- uczucie ciężkości lub dyskomfortu w mosznie,
- nasilenie dolegliwości podczas wysiłku fizycznego lub długotrwałego stania,
- zmniejszenie dolegliwości w pozycji leżącej.
Warto podkreślić, że brak widocznych zmian nie wyklucza istotnego klinicznie varicocele. U wielu pacjentów zaburzenia parametrów nasienia występują mimo minimalnych objawów miejscowych.
Żylaki jądra – rodzaje
Podział żylaków jądra opiera się zarówno na stronie występowania, jak i na stopniu zaawansowania klinicznego.
Podział ze względu na lokalizację
- Żylaki lewostronne – stanowią ponad 80% przypadków; wynikają z odmiennej anatomii odpływu żylnego, gdzie żyła jądrowa lewa uchodzi do żyły nerkowej pod kątem prostym.
- Żylaki prawostronne – występują rzadko i zawsze wymagają pogłębionej diagnostyki w kierunku patologii jamy brzusznej lub zaotrzewnowej.
- Żylaki obustronne – spotykane częściej, niż wcześniej sądzono, szczególnie w badaniach ultrasonograficznych.
Podział kliniczny (skala stopni)
- Stopień I – żylaki niewyczuwalne palpacyjnie, widoczne jedynie w USG lub podczas próby Valsalvy.
- Stopień II – żylaki wyczuwalne palpacyjnie w pozycji stojącej.
- Stopień III – żylaki widoczne gołym okiem, z wyraźną deformacją moszny.
Znaczenie kliniczne ma nie tylko stopień zaawansowania, ale również wpływ zmian na:
- parametry nasienia,
- objętość jądra,
- poziom hormonów płciowych,
- dolegliwości bólowe pacjenta.
Żylaki jądra – przyczyny
Etiologia żylaków jądra jest wieloczynnikowa i związana głównie z zaburzeniami odpływu żylnego. Kluczową rolę odgrywa niewydolność zastawek żylnych, prowadząca do cofania się krwi i wzrostu ciśnienia w splocie wiciowatym.
Najważniejsze czynniki patogenetyczne obejmują:
- uwarunkowania anatomiczne (szczególnie po stronie lewej),
- wrodzoną słabość ścian naczyń żylnych,
- zaburzenia funkcji zastawek żylnych,
- przewlekły wzrost ciśnienia w jamie brzusznej.
Czynniki sprzyjające rozwojowi żylaków jądra:
- intensywna aktywność fizyczna z dużym obciążeniem,
- długotrwała praca w pozycji stojącej,
- przewlekłe zaparcia,
- otyłość,
- okres dojrzewania, związany z gwałtownym wzrostem jąder i przepływu krwi.
Z punktu widzenia fizjologii szczególnie istotne są konsekwencje hemodynamiczne:
- wzrost temperatury jądra,
- niedotlenienie tkanek,
- stres oksydacyjny,
- uszkodzenie komórek Sertoliego i Leydiga.
Mechanizmy te prowadzą do pogorszenia spermatogenezy, obniżenia jakości plemników oraz zaburzeń hormonalnych.
Żylaki jądra – leczenie
Postępowanie terapeutyczne w żylakach jądra zależy od wieku pacjenta, nasilenia objawów, stopnia zaawansowania zmian oraz planów prokreacyjnych. Nie każdy przypadek wymaga leczenia operacyjnego.
Zalecana u pacjentów:
- bez dolegliwości bólowych,
- z prawidłowymi parametrami nasienia,
- bez cech zaniku jądra.
Obserwacja obejmuje regularne badania urologiczne, USG moszny oraz okresową ocenę nasienia.
Leczenie operacyjne i zabiegowe
Wskazania do leczenia aktywnego:
- ból lub dyskomfort utrzymujący się mimo leczenia zachowawczego,
- nieprawidłowe parametry nasienia,
- zanik jądra, szczególnie u młodych pacjentów,
- niepłodność męska związana z varicocele.
Stosowane metody:
- mikrochirurgiczna warikocelektomia – uznawana za metodę o najwyższej skuteczności i najniższym odsetku nawrotów,
- laparoskopowe podwiązanie żył jądrowych,
- embolizacja wewnątrznaczyniowa – metoda małoinwazyjna, wykonywana przez radiologa interwencyjnego.
Efekty leczenia:
- poprawa parametrów nasienia (zwykle po 3–6 miesiącach),
- zmniejszenie dolegliwości bólowych,
- stabilizacja lub poprawa objętości jądra,
- poprawa płodności u części pacjentów.
Należy jasno powiedzieć, że leczenie żylaków jądra nie gwarantuje przywrócenia płodności, ale w wielu przypadkach istotnie zwiększa szanse rozrodcze i poprawia funkcję gonad.
