Żylaki moszny
wróć do strony głównej
Żylaki moszny, określane w medycynie jako żylaki powrózka nasiennego (łac. varicocele), są patologicznym poszerzeniem splotu wiciowatego żył otaczających powrózek nasienny. Schorzenie to wynika z niewydolności zastawek żylnych lub zaburzeń odpływu krwi żylnej z jąder, co prowadzi do jej zalegania i rozszerzenia naczyń żylnych w obrębie moszny. Żylaki moszny występują u około 10–20% mężczyzn, najczęściej po lewej stronie, ze względu na specyficzne warunki anatomiczne odpływu krwi z lewej żyły jądrowej. U części pacjentów przebiegają bezobjawowo, jednak mogą powodować dyskomfort, ból oraz wpływać na płodność poprzez pogorszenie parametrów nasienia.
Żylaki moszny – przyczyny
Główną przyczyną powstawania żylaków moszny jest zaburzenie prawidłowego odpływu krwi żylnej z jąder, wynikające z niewydolności zastawek żylnych w obrębie żyły jądrowej. Zastawki te w warunkach prawidłowych zapobiegają cofaniu się krwi pod wpływem grawitacji. Gdy ich funkcja jest zaburzona, dochodzi do refluksu żylnego, czyli cofania się krwi i jej zalegania w naczyniach żylnych splotu wiciowatego.
Do najważniejszych czynników sprzyjających powstawaniu żylaków moszny należą:
- uwarunkowania anatomiczne, szczególnie po stronie lewej – lewa żyła jądrowa uchodzi do żyły nerkowej pod kątem prostym, co sprzyja wzrostowi ciśnienia żylnego
- niewydolność zastawek żylnych, prowadząca do cofania się krwi
- zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej, np. przy przewlekłym kaszlu, zaparciach lub intensywnym wysiłku fizycznym
- długotrwałe stanie lub siedzenie, które utrudnia prawidłowy powrót żylny
- ucisk żyły nerkowej (tzw. zespół dziadka do orzechów – nutcracker syndrome), w którym dochodzi do ucisku lewej żyły nerkowej między aortą a tętnicą krezkową górną.
Rzadziej żylaki moszny mogą być wtórne do innych chorób, takich jak guzy jamy brzusznej lub przestrzeni zaotrzewnowej uciskające naczynia żylne. Z tego względu nagłe pojawienie się żylaków, zwłaszcza po prawej stronie lub w starszym wieku, wymaga dokładnej diagnostyki.
Żylaki moszny – objawy
W wielu przypadkach żylaki moszny przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas badania fizykalnego lub diagnostyki niepłodności. U części pacjentów pojawiają się jednak objawy związane z przewlekłym zastojem krwi w obrębie splotu wiciowatego.
Do najczęstszych objawów należą:
- uczucie ciężkości w mosznie, nasilające się podczas długiego stania lub wysiłku fizycznego
- tępy ból jądra lub moszny, który zwykle ustępuje w pozycji leżącej
- widoczne lub wyczuwalne poszerzone żyły, określane często jako „workowate” lub przypominające „pęk robaków”
- asymetria moszny, szczególnie przy większych żylakach
- pogorszenie jakości nasienia, co może prowadzić do problemów z płodnością.
W badaniu fizykalnym lekarz może stwierdzić poszerzone, kręte naczynia żylne nad jądrem, które stają się bardziej wyraźne podczas próby Valsalvy (napinania mięśni brzucha). W diagnostyce wykorzystuje się także badanie ultrasonograficzne z dopplerem, które pozwala ocenić przepływ krwi w żyłach jądrowych oraz stopień refluksu.
Istotnym aspektem klinicznym jest wpływ żylaków na funkcję jąder. Zastój krwi prowadzi do wzrostu temperatury w obrębie moszny, stresu oksydacyjnego i zaburzeń mikrokrążenia, co może pogarszać spermatogenezę (proces powstawania plemników).
Żylaki moszny – leczenie
Leczenie żylaków moszny zależy od nasilenia objawów, wieku pacjenta oraz wpływu choroby na płodność. W przypadkach bezobjawowych, zwłaszcza gdy parametry nasienia są prawidłowe, często stosuje się jedynie obserwację i kontrolne badania.
Wskazaniami do leczenia są najczęściej:
- przewlekły ból lub dyskomfort w mosznie
- pogorszenie parametrów nasienia
- niepłodność męska związana z żylakami powrózka nasiennego
- zahamowanie wzrostu jądra u młodzieży.
Najczęściej stosowaną metodą leczenia jest leczenie chirurgiczne, polegające na podwiązaniu lub zamknięciu niewydolnych żył. Do najważniejszych technik należą:
- mikrochirurgiczna varicocelectomia – uznawana za jedną z najskuteczniejszych metod; wykonuje się ją z użyciem mikroskopu operacyjnego, co pozwala precyzyjnie zamknąć poszerzone żyły i zachować struktury tętnicze oraz naczynia limfatyczne
- laparoskopowe podwiązanie żyły jądrowej, wykonywane przez niewielkie nacięcia w powłokach brzusznych
- embolizacja przezskórna, czyli zamknięcie żyły jądrowej przy użyciu materiałów embolizacyjnych wprowadzanych przez cewnik do układu naczyniowego.
Celem leczenia jest przywrócenie prawidłowego odpływu krwi z jądra, zmniejszenie temperatury w mosznie oraz poprawa funkcji spermatogenezy. W wielu przypadkach po leczeniu obserwuje się poprawę parametrów nasienia, choć efekt ten zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz wieku pacjenta.
Należy podkreślić, że żylaki moszny są schorzeniem stosunkowo częstym i w większości przypadków mają łagodny przebieg, jednak ich wpływ na płodność sprawia, że wymagają właściwej diagnostyki urologicznej i – w razie wskazań – odpowiedniego leczenia.
