Aura migrenowa
wróć do strony głównej
Aura migrenowa to zespół przemijających objawów neurologicznych, które pojawiają się przed napadem migreny lub w jego trakcie, a u części pacjentów mogą występować nawet bez późniejszego bólu głowy. Najczęściej dotyczą one zaburzeń widzenia, rzadziej czucia, mowy lub koordynacji ruchowej. Objawy aury rozwijają się stopniowo, narastają w czasie i zwykle ustępują samoistnie w ciągu 5–60 minut. Z punktu widzenia neurologii aura nie jest „dodatkiem” do migreny, lecz odrębnym zjawiskiem patofizjologicznym, związanym z przejściowym zaburzeniem czynności kory mózgowej. Jej rozpoznanie ma istotne znaczenie diagnostyczne, ponieważ pozwala odróżnić migrenę od innych schorzeń neurologicznych, takich jak przemijające niedokrwienie mózgu czy padaczka ogniskowa.
Aura migrenowa – jak wyglądają pierwsze objawy
Pierwsze objawy aury migrenowej są zwykle subtelne i narastające, co odróżnia je od nagłych incydentów naczyniowych. Najczęściej mają charakter wzrokowy, ale mogą obejmować również inne funkcje neurologiczne.
Najczęstsze objawy aury migrenowej:
- błyski światła, migoczące punkty lub zygzakowate linie (tzw. mroczek migoczący),
- ubytki w polu widzenia (ciemne lub rozmyte obszary),
- zniekształcenie obrazu, falowanie linii, trudność w ocenie odległości,
- drętwienie lub mrowienie twarzy, języka, dłoni (objawy czuciowe),
- przejściowe trudności w mówieniu lub doborze słów,
- rzadziej: zaburzenia równowagi lub koordynacji.
Charakterystyczne jest to, że objawy:
- pojawiają się stopniowo (narastają przez kilka–kilkanaście minut),
- przemieszczają się (np. mrowienie z palców do przedramienia),
- ustępują całkowicie bez pozostawienia deficytów neurologicznych.
U części pacjentów aura kończy się typowym bólem migrenowym, u innych ból jest łagodny lub nie występuje wcale – co bywa przyczyną niepokoju i błędnych podejrzeń poważniejszej choroby neurologicznej.
Aura migrenowa – przyczyny
Podstawowym mechanizmem aury migrenowej jest tzw. korowa depresja szerząca się (cortical spreading depression, CSD), czyli fala przejściowego zahamowania aktywności neuronów, która przemieszcza się po korze mózgowej.
Kluczowe elementy patofizjologii aury:
- przejściowe zaburzenie równowagi jonowej neuronów,
- zmiany w przepływie mózgowym (najpierw krótkotrwały wzrost, następnie spadek),
- aktywacja układu trójdzielno-naczyniowego,
- uwalnianie neuropeptydów prozapalnych (np. CGRP).
Czynniki sprzyjające występowaniu aury:
- predyspozycje genetyczne (migrena z aurą często występuje rodzinnie),
- stres psychiczny i przewlekłe napięcie,
- zaburzenia snu i rytmu dobowego,
- gwałtowne zmiany hormonalne,
- niektóre bodźce wzrokowe (migające światła, długotrwała praca przy ekranie),
- głodzenie, odwodnienie, nagłe wahania glikemii.
Warto podkreślić, że aura migrenowa nie jest spowodowana trwałym niedokrwieniem mózgu, choć jej objawy mogą je przypominać. Mimo to każdy pierwszy epizod aury lub zmiana jej charakteru wymaga diagnostyki neurologicznej.
Aura migrenowa – leczenie
Leczenie aury migrenowej jest uzależnione od częstości jej występowania, nasilenia objawów neurologicznych oraz relacji czasowej z napadem bólu migrenowego. Sama aura, jako zjawisko wynikające z korowej depresji szerzącej się, jest trudna do przerwania w momencie jej trwania. Właściwe postępowanie może jednak ograniczyć intensywność objawów oraz zmniejszyć ryzyko rozwoju pełnoobjawowego napadu migreny.
Postępowanie doraźne w trakcie aury obejmuje:
- ograniczenie bodźców sensorycznych (światło, hałas, bodźce ekranowe),
- odpoczynek w spokojnym, zaciemnionym otoczeniu,
- odpowiednie nawodnienie,
- stosowanie leków przeciwbólowych lub przeciwmigrenowych zgodnie z zaleceniami lekarskimi.
Leczenie profilaktyczne rozważa się w sytuacjach, gdy:
- aura występuje często lub ma nasilony przebieg,
- objawy neurologiczne istotnie zaburzają codzienne funkcjonowanie,
- migrena przebiega z ciężkimi, nawracającymi napadami bólu.
Profilaktyka może obejmować:
- farmakoterapię wpływającą na pobudliwość neuronów i transmisję nerwową,
- metody regulujące czynność autonomicznego układu nerwowego,
- modyfikację stylu życia, w tym normalizację snu, regularność posiłków i redukcję przewlekłego stresu.
Należy podkreślić, że migrena z aurą jest uznawana za niezależny czynnik ryzyka naczyniowego, co ma znaczenie kliniczne m.in. przy planowaniu antykoncepcji hormonalnej oraz ocenie ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Zabiegi na leczenie migreny
U pacjentów z migreną, w tym migreną z aurą, coraz częściej stosuje się zabiegi o udokumentowanym wpływie na układ nerwowy, wykorzystywane jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego i profilaktycznego. Ich celem nie jest przerwanie pojedynczej aury, lecz długofalowe zmniejszenie częstości i nasilenia napadów migreny.
W praktyce klinicznej wykorzystuje się m.in.:
- zabiegi z zastosowaniem toksyny botulinowej - wpływające na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe oraz modulację bólu w obrębie nerwów czaszkowych i szyjnych,
- terapie manualne i fizjoterapeutyczne - ukierunkowane na normalizację napięcia mięśniowo-powięziowego okolic karku, barków i podstawy czaszki, które często stanowią istotny czynnik wyzwalający napady,
- zabiegi neuromodulacyjne i biofizyczne - oddziałujące na układ autonomiczny, poprawiające mikrokrążenie i metabolizm tkanek w obrębie głowy i szyi,
- terapie wspomagające regenerację i równowagę nerwową - stosowane w ramach kompleksowych programów leczenia migreny przewlekłej.
Celem terapii zabiegowych jest:
- zmniejszenie częstości napadów migrenowych,
- złagodzenie ich intensywności,
- poprawa jakości życia pacjenta i jego funkcjonowania między napadami.
Dobór odpowiedniej metody powinien być zawsze poprzedzony szczegółowym wywiadem medycznym oraz diagnostyką neurologiczną, tak aby wykluczyć inne przyczyny objawów i dobrać strategię terapeutyczną adekwatną do indywidualnego profilu pacjenta.
