Blizna po mastektomii
wróć do strony głównej
Blizna po mastektomii powstaje w następstwie chirurgicznego usunięcia całej piersi, niekiedy wraz z kompleksem brodawka-otoczka, fragmentem skóry oraz węzłami chłonnymi pachy. Jej wygląd i przebieg zależą od zakresu operacji, zastosowanej techniki rekonstrukcyjnej, napięcia tkanek, indywidualnej skłonności do bliznowacenia oraz leczenia uzupełniającego, zwłaszcza radioterapii. Blizna nie jest wyłącznie zmianą estetyczną. Może powodować ból, świąd, nadwrażliwość, uczucie ciągnięcia, ograniczenie ruchomości barku lub zrosty pomiędzy skórą, powięzią i mięśniami ściany klatki piersiowej. Prawidłowa opieka obejmuje kontrolę gojenia rany, profilaktykę blizny przerostowej, fizjoterapię oraz, po zakończeniu leczenia onkologicznego i uzyskaniu zgody lekarza, odpowiednio dobrane metody przebudowy blizny.
Blizna po mastektomii - jak wygląda
Wygląd blizny zależy przede wszystkim od rodzaju mastektomii i sposobu zamknięcia ubytku. Po mastektomii prostej najczęściej pozostaje poprzeczna lub lekko ukośna blizna biegnąca przez przednią powierzchnię klatki piersiowej. Po operacji oszczędzającej skórę albo kompleks brodawka-otoczka linia cięcia może znajdować się wokół otoczki, w fałdzie podpiersiowym lub w bocznej części piersi. Rekonstrukcja płatem tkankowym może pozostawić dodatkową bliznę w miejscu pobrania tkanek, na przykład na brzuchu, plecach lub udzie.
W prawidłowym przebiegu blizna:
- początkowo jest różowa lub czerwona, lekko uniesiona i twardsza;
- w kolejnych miesiącach stopniowo blednie, mięknie i spłaszcza się;
- może przez pewien czas powodować świąd, drętwienie, mrowienie albo nadwrażliwość;
- ostatecznie zwykle staje się jaśniejsza od otaczającej skóry, chociaż u osób z ciemniejszym fototypem może pozostać przebarwiona.
Po przecięciu drobnych nerwów skórnych może występować trwałe lub częściowo odwracalne zaburzenie czucia. Ból palący, kłujący lub przypominający porażenie prądem może wskazywać na ból neuropatyczny albo powstanie nerwiaka, czyli nadmiernie reaktywnej tkanki w miejscu uszkodzenia nerwu.
Nieprawidłowe postacie blizny obejmują:
- bliznę przerostową, wypukłą, zaczerwienioną i pozostającą w granicach pierwotnego cięcia;
- keloid, czyli bliznowiec przekraczający granice rany;
- bliznę zanikową lub poszerzoną, cienką i zagłębioną;
- bliznę zrostową, słabo przesuwalną względem głębszych tkanek;
- bliznę przykurczową, ograniczającą ruchomość skóry, klatki piersiowej lub kończyny górnej.
Radioterapia może wywoływać włóknienie, zaburzenia mikrokrążenia, ścieńczenie lub stwardnienie skóry oraz teleangiektazje. Zmiany te nie powinny być automatycznie traktowane jako zwykłe „starzenie się” blizny. Nowy guzek, niegojące się owrzodzenie, krwawienie, narastające stwardnienie albo zmiana wyglądu dawno ustabilizowanej blizny wymagają kontroli onkologicznej w celu wykluczenia wznowy miejscowej.
Blizna po mastektomii - jak długo się goi
Gojenie przebiega etapowo, a granice pomiędzy poszczególnymi fazami są płynne:
- Faza zapalna, zwykle pierwsze 3-5 dni. Dochodzi do hemostazy, napływu komórek zapalnych i usuwania uszkodzonych tkanek. Obrzęk, umiarkowana bolesność i różowe zabarwienie brzegów rany mogą być fizjologiczne.
- Faza proliferacyjna, od kilku dni do około 3-6 tygodni. Fibroblasty wytwarzają macierz pozakomórkową i kolagen typu III, rozwijają się nowe naczynia, a rana uzyskuje ciągłość naskórka. Rana pooperacyjna często zamyka się w ciągu 2-4 tygodni, ale nie oznacza to odzyskania pełnej wytrzymałości.
- Faza przebudowy, rozpoczynająca się po kilku tygodniach i trwająca zwykle 12-18 miesięcy, niekiedy do 24 miesięcy. Kolagen typu III jest stopniowo zastępowany kolagenem typu I, włókna zmieniają orientację, a blizna blednie i mięknie. Nawet dojrzała blizna nie odzyskuje wszystkich właściwości mechanicznych nieuszkodzonej skóry.
Tempo gojenia mogą spowalniać:
- radioterapia lub chemioterapia;
- zakażenie, rozejście rany, krwiak albo surowiczak;
- rekonstrukcja z użyciem implantu lub płata tkankowego;
- palenie tytoniu, cukrzyca, niedokrwistość i niedożywienie;
- otyłość, znaczne napięcie brzegów rany i zaburzenia ukrwienia płatów skórnych;
- stosowanie niektórych leków, między innymi glikokortykosteroidów;
- obrzęk limfatyczny i nawracające zapalenia skóry.
Pilnej konsultacji wymagają: narastające zaczerwienienie, wzrost miejscowej temperatury, ropna wydzielina, nieprzyjemny zapach, gorączka, rozejście rany, szybko powiększający się obrzęk albo nagłe zasinienie. Podobnie należy postąpić przy odsłonięciu implantu lub utrzymującym się wycieku płynu.
Blizna po mastektomii - kiedy można zacząć jej terapię
Termin rozpoczęcia terapii zależy od rodzaju postępowania. Nie wolno wykonywać masażu, nakłuwania ani zabiegów wykorzystujących energię na otwartej, sączącej się lub zakażonej ranie. Pierwszeństwo zawsze ma leczenie onkologiczne oraz bezpieczeństwo rekonstrukcji.
Orientacyjny schemat postępowania obejmuje:
- bezpośrednio po operacji: ochrona rany zgodnie z zaleceniami chirurga, odpowiednie żywienie, zaprzestanie palenia oraz delikatne ćwiczenia oddechowe i ruchowe zalecone przez fizjoterapeutę;
- po pełnym zamknięciu rany i usunięciu szwów lub drenów: po akceptacji chirurga można rozważyć silikonowy żel albo plastry silikonowe; preparatu nie stosuje się na ranę niezasklepioną;
- zwykle po około 4-6 tygodniach: możliwa jest ostrożna mobilizacja blizny i tkanek sąsiednich, jeśli nie występują powikłania;
- po ustabilizowaniu gojenia oraz uzgodnieniu z chirurgiem i onkologiem: można kwalifikować pacjentkę do procedur dermatologicznych lub medycyny estetycznej.
Podstawą postępowania zachowawczego są silikon, ochrona przed promieniowaniem UV oraz stopniowa fizjoterapia. Silikon zwiększa uwodnienie warstwy rogowej i może ograniczać aktywność fibroblastów. Najlepiej udokumentowano jego zastosowanie w profilaktyce i leczeniu blizn przerostowych, chociaż jakość dowodów nie jest jednolita. Masaż i mobilizacja mogą poprawiać przesuwalność tkanek oraz zmniejszać uczucie ciągnięcia, jednak nie powinny być bolesne ani powodować utrzymującego się zaczerwienienia.
W przypadku bólu, ograniczenia ruchomości barku, zrostów lub obrzęku wskazana jest fizjoterapia onkologiczna. Powinna obejmować ocenę ruchomości obręczy barkowej, ślizgu tkanek, funkcji klatki piersiowej i ryzyka obrzęku limfatycznego. Obrzęku kończyny po stronie operowanej nie należy intensywnie masować bez wcześniejszego rozpoznania i opracowania specjalistycznego planu terapii.
W ofercie Ambasady Urody znajdują się następujące procedury przeznaczone do przebudowy blizn pooperacyjnych, które mogą być rozważane także w przypadku blizny po mastektomii:
- laser frakcyjny CO₂ oraz ablacyjny laser Er:YAG/iPixel, stosowane w celu przebudowy pogrubiałej, nierównej lub przykurczowej tkanki;
- laser frakcyjny nieablacyjny 1540 nm, działający w skórze właściwej przy zachowaniu ciągłości naskórka;
- laser hybrydowy Alma Hybrid/OScar, łączący działanie ablacyjne CO₂ i nieablacyjne 1540 nm;
- ClearLift Q-Switch, oferowany jako łagodniejsza metoda nieablacyjna;
- radiofrekwencja mikroigłowa 3D DeAge EX, wykorzystująca mikronakłuwanie i kontrolowane ogrzewanie skóry właściwej;
- mikroplazma Pixel RF, oddziałująca frakcyjnie na naskórek i głębsze warstwy;
- terapie autologiczne: osocze bogatopłytkowe, fibryna, koncentrat osocza i CGF;
- karboksyterapia, mezoterapia kolagenowa, terapia LED oraz infuzja tlenowa, traktowane jako procedury wspomagające.
Laseroterapia frakcyjna może poprawiać grubość, elastyczność, teksturę i objawy blizny, ale nie usuwa jej całkowicie. W przypadku blizny po mastektomii parametry muszą uwzględniać radioterapię, grubość tkanek nad implantem, zaburzenia czucia i stan rekonstrukcji. Dowody dla części procedur wspomagających, zwłaszcza mezoterapii, karboksyterapii, infuzji tlenowej i preparatów autologicznych, są słabsze niż dla silikonu i wybranych metod laserowych. Nie powinny one zastępować kontroli chirurgicznej, leczenia blizny przerostowej ani rehabilitacji onkologicznej.
