Grzybica nosa

Grzybica nosa (mykoza nosa, grzybicze zapalenie jamy nosowej i zatok przynosowych) stanowi zakażenie wywołane przez grzyby oportunistyczne, najczęściej z rodzaju Aspergillus lub Candida. Schorzenie to może przebiegać w postaci powierzchownej lub inwazyjnej, przy czym cięższe formy dotyczą głównie osób z obniżoną odpornością. Grzybica nosa obejmuje błonę śluzową jamy nosowej oraz zatoki przynosowe i może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, destrukcji tkanek, a w skrajnych przypadkach do powikłań oczodołowych lub wewnątrzczaszkowych. W praktyce klinicznej istotne jest szybkie rozpoznanie oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia, ponieważ nieleczona infekcja może mieć charakter postępujący.

Grzybica nosa – co to

Grzybica nosa należy do grupy zakażeń grzybiczych górnych dróg oddechowych i obejmuje kilka odmiennych postaci klinicznych, różniących się przebiegiem i rokowaniem. Wyróżnia się przede wszystkim:

nieinwazyjną grzybicę zatok – najczęściej w postaci grzybniaka (tzw. fungal ball), ograniczonego do światła zatoki,
alergiczną grzybicę zatok – związaną z reakcją nadwrażliwości na antygeny grzybicze,
inwazyjną grzybicę nosa i zatok – ostrą lub przewlekłą, z naciekaniem tkanek i potencjalnym zajęciem kości oraz struktur oczodołu.

Czynniki predysponujące obejmują:

zaburzenia odporności (np. cukrzyca, leczenie immunosupresyjne),
przewlekłe zapalenie zatok,
długotrwałą antybiotykoterapię,
zaburzenia mikrobiomu błony śluzowej,
obecność ciał obcych lub wcześniejsze zabiegi chirurgiczne w obrębie nosa.

Patogeneza opiera się na kolonizacji błony śluzowej przez grzyby oraz zaburzeniu mechanizmów obronnych nabłonka oddechowego. W formach inwazyjnych dochodzi do penetracji grzybni w głąb tkanek i naczyń krwionośnych, co może skutkować martwicą.

Grzybica nosa – objawy

Obraz kliniczny grzybicy nosa zależy od postaci choroby oraz stopnia zaawansowania procesu zapalnego. W początkowych stadiach objawy bywają niespecyficzne, co utrudnia wczesne rozpoznanie.

Do najczęstszych objawów należą:

przewlekła niedrożność nosa (uczucie zatkania),
wydzielina z nosa – często gęsta, o nieprzyjemnym zapachu, czasem z domieszką krwi,
ból lub uczucie rozpierania w obrębie zatok przynosowych,
zmniejszenie lub utrata węchu (anosmia),
świąd i pieczenie błony śluzowej nosa.

W postaciach bardziej zaawansowanych mogą wystąpić:

obrzęk tkanek twarzy,
ból oczodołu,
zaburzenia widzenia,
objawy ogólne, takie jak gorączka czy osłabienie.

Postać inwazyjna, szczególnie u pacjentów immunoniekompetentnych, może przebiegać gwałtownie i prowadzić do martwicy tkanek oraz szerzenia się zakażenia na struktury sąsiednie, w tym mózg. W diagnostyce kluczowe znaczenie mają badania obrazowe (TK, MRI) oraz badania mikrobiologiczne i histopatologiczne.

Grzybica nosa – domowe sposoby

Postępowanie domowe w grzybicy nosa ma charakter wyłącznie wspomagający i nie stanowi alternatywy dla leczenia przyczynowego. Może jednak odgrywać rolę w łagodzeniu objawów oraz poprawie funkcji błony śluzowej.

Do najczęściej stosowanych metod należą:

irygacje nosa roztworami soli fizjologicznej lub hipertonicznej – wspomagają oczyszczanie jamy nosowej i usuwanie wydzieliny,
nawilżanie powietrza – poprawia funkcję śluzowo-rzęskową,
unikanie czynników drażniących (dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza),
wsparcie odporności organizmu poprzez dietę bogatą w witaminy (A, C, D) i mikroelementy (cynk, selen).

Należy podkreślić, że stosowanie substancji o potencjalnym działaniu przeciwgrzybiczym (np. olejków eterycznych) w obrębie jamy nosowej wiąże się z ryzykiem podrażnienia błony śluzowej i nie znajduje potwierdzenia w standardach medycznych. W przypadku utrzymujących się objawów konieczna jest konsultacja lekarska.

Grzybica nosa – leczenie

Leczenie grzybicy nosa zależy od postaci choroby, jej zaawansowania oraz stanu ogólnego pacjenta. Postępowanie ma charakter wieloetapowy i obejmuje terapię farmakologiczną oraz – w wybranych przypadkach – leczenie zabiegowe.

1. Leczenie farmakologiczne:

leki przeciwgrzybicze (np. azole – itrakonazol, worykonazol),
leczenie miejscowe w postaci preparatów donosowych,
terapia chorób współistniejących (np. wyrównanie glikemii w cukrzycy).

2. Leczenie chirurgiczne:

W przypadku grzybniaka lub postaci inwazyjnych stosuje się:

endoskopowe oczyszczenie zatok (FESS – Functional Endoscopic Sinus Surgery),
usunięcie zmienionych tkanek,
poprawę drenażu zatok.

3. Postępowanie wspomagające:

regularne płukanie nosa,
kontrola laryngologiczna,
monitorowanie ewentualnych powikłań.

W praktyce klinicznej coraz większe znaczenie ma również odbudowa prawidłowej funkcji błony śluzowej oraz mikrobiomu. Leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą specjalisty (laryngologa lub specjalisty chorób zakaźnych), szczególnie w przypadku pacjentów z grup ryzyka.