Grzybica skóry owłosionej
wróć do strony głównej
Grzybica skóry owłosionej (tinea capitis) jest zakażeniem dermatofitowym obejmującym skórę głowy oraz mieszki włosowe. Choroba dotyczy przede wszystkim dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, jednak może występować również u dorosłych, zwłaszcza z obniżoną odpornością. Czynnikiem etiologicznym są dermatofity – grzyby keratynofilne zdolne do rozkładu keratyny, czyli podstawowego białka budującego naskórek i włosy. Zakażenie prowadzi do uszkodzenia łodygi włosa, ognisk wyłysienia oraz odczynu zapalnego o różnym nasileniu. Nieleczona grzybica może skutkować trwałą utratą włosów w wyniku bliznowacenia. Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym oraz potwierdzeniu mykologicznym.
Grzybica skóry owłosionej - przyczyny
Czynnikiem wywołującym chorobę są dermatofity z rodzajów:
- Trichophyton (np. T. tonsurans, T. violaceum)
- Microsporum (np. M. canis)
- rzadziej Epidermophyton
Źródło zakażenia może być:
- antropofilne – przenoszone między ludźmi (najczęstsze w szkołach i przedszkolach),
- zoofilne – po kontakcie z zakażonym zwierzęciem (koty, psy, gryzonie),
- wyjątkowo geofilne – ze środowiska (gleba).
Do transmisji dochodzi poprzez:
- bezpośredni kontakt z osobą chorą,
- wspólne używanie szczotek, grzebieni, czapek, ręczników,
- kontakt z zakażonym zwierzęciem.
Czynniki predysponujące:
- niedojrzałość układu immunologicznego (dzieci),
- mikrourazy skóry głowy,
- obniżona odporność (choroby przewlekłe, leczenie immunosupresyjne),
- nieprawidłowa higiena.
W patogenezie kluczowe znaczenie ma zdolność dermatofitów do penetrowania mieszka włosowego i namnażania się w obrębie łodygi włosa (zakażenie typu endothrix lub ectothrix). Powoduje to osłabienie struktury włosa i jego łamliwość tuż przy powierzchni skóry.
Grzybica skóry owłosionej - objawy
Obraz kliniczny zależy od rodzaju patogenu oraz odpowiedzi immunologicznej gospodarza. Wyróżnia się kilka postaci:
1. Postać powierzchowna
- ogniska złuszczające się, okrągłe,
- włosy ułamane na wysokości 1–3 mm („czarne kropki”),
- świąd o niewielkim nasileniu,
- brak bliznowacenia.
2. Postać drobnozarodnikowa (najczęściej Microsporum canis)
- wyraźnie odgraniczone ogniska,
- włosy ułamane równomiernie,
- fluorescencja w świetle lampy Wooda.
3. Postać zapalna (kerion)
- bolesny, nacieczony guz zapalny,
- ropna wydzielina,
- powiększone węzły chłonne,
- ryzyko trwałego wyłysienia bliznowaciejącego.
Objawy ogólne (rzadko):
- stan podgorączkowy,
- złe samopoczucie.
W różnicowaniu należy uwzględnić:
- łysienie plackowate,
- łojotokowe zapalenie skóry,
- łuszczycę skóry głowy,
- trichotillomanię.
Rozpoznanie potwierdza:
- badanie mikologiczne bezpośrednie (preparat KOH),
- hodowla grzyba,
- badanie w lampie Wooda,
- dermatoskopia (charakterystyczne „comma hairs”, „corkscrew hairs”).
Grzybica skóry owłosionej - jak leczyć
Leczenie grzybicy skóry owłosionej zawsze wymaga terapii ogólnoustrojowej, ponieważ preparaty miejscowe nie penetrują dostatecznie głęboko do mieszka włosowego.
Leczenie systemowe
Najczęściej stosowane leki:
- terbinafina – lek pierwszego wyboru w zakażeniach Trichophyton,
- gryzeofulwina – skuteczna szczególnie w zakażeniach Microsporum,
- itrakonazol,
- flukonazol.
Czas terapii:
- zwykle 4–8 tygodni,
- w postaci zapalnej nawet dłużej.
Dobór leku powinien być oparty na identyfikacji patogenu.
Leczenie miejscowe (uzupełniające)
- szampony przeciwgrzybicze (ketokonazol, cyklopiroks),
- skracanie włosów w ogniskach chorobowych,
- dezynfekcja przedmiotów osobistych.
Postać zapalna (kerion)
Wymaga:
- leczenia ogólnego przeciwgrzybiczego,
- czasem krótkotrwałej terapii glikokortykosteroidami w celu ograniczenia bliznowacenia.
Profilaktyka
- leczenie wszystkich domowników w przypadku nosicielstwa,
- kontrola zwierząt domowych,
- unikanie wspólnego używania przyborów higienicznych,
- szybkie wdrożenie terapii po rozpoznaniu.
Rokowanie jest dobre przy wczesnym leczeniu. Opóźnienie terapii w postaci zapalnej może prowadzić do trwałego wyłysienia.
