Łojotokowe zapalenie skóry
wróć do strony głównej
Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS, łac. dermatitis seborrhoica) jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry, która rozwija się przede wszystkim w okolicach o największej aktywności gruczołów łojowych. Najczęściej obejmuje owłosioną skórę głowy, twarz, brwi, okolice nosa, uszy oraz górną część klatki piersiowej. Choroba ma złożone podłoże i wynika ze współdziałania zwiększonej produkcji łoju, indywidualnej reakcji immunologicznej organizmu oraz obecności drożdżaków z rodzaju Malassezia, które naturalnie zasiedlają skórę człowieka. Łojotokowe zapalenie skóry nie jest chorobą zakaźną ani wynikiem niewłaściwej higieny. Przebiega okresami zaostrzeń i remisji, dlatego celem leczenia pozostaje długotrwała kontrola objawów oraz ograniczenie częstości nawrotów.
Łojotokowe zapalenie skóry – charakterystyka
Łojotokowe zapalenie skóry należy do najczęstszych przewlekłych dermatoz zapalnych. Szacuje się, że dotyczy około 2–5% populacji ogólnej, natomiast łagodniejsze postacie mogą występować znacznie częściej. Choroba pojawia się najczęściej u niemowląt, młodych dorosłych oraz osób po 50. roku życia. Większą częstość obserwuje się u mężczyzn, co wiąże się z silniejszym wpływem androgenów na aktywność gruczołów łojowych.
Typowe objawy obejmują:
- rumień (zaczerwienienie skóry),
- złuszczanie naskórka,
- tłuste, żółtawe łuski,
- świąd o różnym nasileniu,
- uczucie pieczenia lub napięcia skóry.
Zmiany rozwijają się w miejscach bogatych w gruczoły łojowe, ponieważ środowisko bogate w lipidy sprzyja namnażaniu drożdżaków Malassezia. Same drobnoustroje nie wywołują jednak choroby. Kluczowe znaczenie ma nadmierna reakcja zapalna skóry na produkty ich metabolizmu oraz zaburzenia integralności bariery naskórkowej.
Ryzyko rozwoju ŁZS zwiększają między innymi:
- predyspozycje genetyczne,
- wzmożony łojotok,
- przewlekły stres,
- niedobór snu,
- choroby neurologiczne (zwłaszcza choroba Parkinsona),
- zakażenie HIV,
- immunosupresja,
- niektóre leki oraz zaburzenia odporności.
Łojotokowe zapalenie skóry nie prowadzi do trwałego uszkodzenia skóry, jednak przewlekły stan zapalny może powodować znaczny dyskomfort oraz pogorszenie jakości życia.
Łojotokowe zapalenie skóry – różnica między łojotokowym zapaleniem skóry a łupieżem
Łupież oraz łojotokowe zapalenie skóry należą do tego samego spektrum zaburzeń i mają wiele wspólnych mechanizmów patogenetycznych. Obie jednostki wiążą się z obecnością drożdżaków Malassezia, jednak różnią się nasileniem procesu zapalnego.
Łupież stanowi najłagodniejszą postać zaburzenia. Dominuje w nim przyspieszone złuszczanie naskórka bez wyraźnego stanu zapalnego. Skóra głowy pokryta jest białymi lub lekko żółtawymi łuskami, natomiast rumień zwykle pozostaje niewielki lub nie występuje.
Łojotokowe zapalenie skóry obejmuje znacznie bardziej nasilony proces zapalny. Oprócz łuszczenia pojawiają się:
- wyraźne zaczerwienienie,
- świąd,
- tłuste, przylegające łuski,
- podrażnienie skóry,
- zajęcie także innych okolic ciała poza skórą głowy.
W praktyce klinicznej granica pomiędzy ciężkim łupieżem a łagodnym ŁZS bywa płynna. Nieleczony łupież może stopniowo przechodzić w postać zapalną, zwłaszcza u osób z predyspozycjami do nadmiernego łojotoku.
ŁZS należy również różnicować z innymi chorobami skóry, takimi jak:
- łuszczyca,
- atopowe zapalenie skóry,
- kontaktowe zapalenie skóry,
- grzybica skóry owłosionej,
- toczeń rumieniowaty.
Prawidłowe rozpoznanie opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym oraz lokalizacji zmian.
Łojotokowe zapalenie skóry – dlaczego nawraca
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech łojotokowego zapalenia skóry jest jego przewlekły i nawrotowy przebieg. Nawet po całkowitym ustąpieniu zmian choroba może ponownie ulec aktywacji po tygodniach lub miesiącach.
Nawroty wynikają z utrzymywania się czynników odpowiedzialnych za rozwój choroby:
- indywidualnej predyspozycji genetycznej,
- aktywności gruczołów łojowych,
- obecności drożdżaków Malassezia,
- zwiększonej reaktywności układu immunologicznego.
Do najczęstszych czynników zaostrzających należą:
- stres psychiczny,
- przemęczenie,
- niedobór snu,
- infekcje organizmu,
- okres jesienno-zimowy,
- suche powietrze,
- niewłaściwa pielęgnacja skóry,
- kosmetyki drażniące lub silnie odtłuszczające.
Znaczenie ma również uszkodzenie bariery hydrolipidowej skóry. Paradoksalnie zbyt intensywne oczyszczanie oraz częste stosowanie silnych detergentów może nasilać objawy poprzez zwiększenie stanu zapalnego.
Z tego względu współczesne postępowanie opiera się nie tylko na leczeniu zaostrzeń, lecz także na terapii podtrzymującej, której celem jest wydłużenie okresów remisji.
Łojotokowe zapalenie skóry – twarz, brwi, linia włosów – gdzie szukać zmian
Zmiany skórne rozwijają się niemal wyłącznie w okolicach o największej koncentracji gruczołów łojowych.
Najczęstsze lokalizacje obejmują:
- owłosioną skórę głowy,
- linię włosów,
- brwi,
- fałdy nosowo-wargowe,
- skrzydełka nosa,
- okolice za uszami,
- przewody słuchowe zewnętrzne,
- brodę,
- okolice mostka,
- międzyłopatkową część pleców.
Na twarzy dominują rumień oraz drobnopłatowe złuszczanie, często przypominające przesuszenie skóry. W obrębie brwi obserwuje się charakterystyczne gromadzenie tłustych łusek pomiędzy włosami, którym towarzyszy świąd i okresowe zaczerwienienie.
Na granicy czoła i skóry owłosionej powstaje często wyraźny pas rumieniowo-złuszczający, określany jako “korona łojotokowa”. W cięższych przypadkach zmiany mogą obejmować całą owłosioną skórę głowy.
Przewlekły stan zapalny może przejściowo zwiększać wypadanie włosów, jednak ŁZS samo w sobie nie prowadzi do trwałego łysienia. Po opanowaniu procesu zapalnego cykl wzrostu włosa zwykle wraca do normy.
Łojotokowe zapalenie skóry – leczenie i pielęgnacja
Leczenie łojotokowego zapalenia skóry obejmuje jednoczesne ograniczenie stanu zapalnego, zmniejszenie liczby drożdżaków Malassezia oraz odbudowę bariery ochronnej skóry.
W zależności od lokalizacji i nasilenia zmian stosuje się:
- preparaty przeciwgrzybicze (np. ketokonazol, cyklopiroks),
- miejscowe glikokortykosteroidy stosowane krótkotrwale,
- inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus),
- preparaty keratolityczne ułatwiające usuwanie łusek,
- szampony lecznicze zawierające ketokonazol, siarczek selenu, pirytionian cynku lub dziegcie.
Równie istotna pozostaje codzienna pielęgnacja skóry.
Zaleca się:
- stosowanie łagodnych preparatów myjących o fizjologicznym pH,
- regularne nawilżanie skóry,
- unikanie kosmetyków zawierających alkohol i silne substancje drażniące,
- ochronę bariery hydrolipidowej,
- systematyczne stosowanie preparatów podtrzymujących remisję.
W przypadku utrwalonego rumienia lub współistniejącego rozszerzenia naczyń krwionośnych zastosowanie znajdują również zabiegi z wykorzystaniem technologii światła IPL oraz laserów naczyniowych, które redukują przewlekłe zaczerwienienie skóry po opanowaniu aktywnego stanu zapalnego. U części pacjentów korzystne efekty przynosi także profesjonalna terapia odbudowująca barierę naskórkową oraz indywidualnie dobrane zabiegi dermatologiczne wspomagające regenerację skóry.
Skuteczne postępowanie wymaga długoterminowej współpracy z dermatologiem oraz systematycznej pielęgnacji. Dzięki odpowiednio dobranej terapii u większości pacjentów możliwe jest uzyskanie wielomiesięcznych okresów remisji oraz znaczne ograniczenie częstości nawrotów.
