Łysienie całkowite
wróć do strony głównej
Łysienie całkowite (łac. alopecia totalis) jest ciężką postacią łysienia plackowatego, prowadzącą do całkowitej utraty włosów na owłosionej skórze głowy. Choroba ma podłoże autoimmunologiczne i rozwija się w wyniku nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego skierowanej przeciwko mieszkom włosowym znajdującym się w fazie aktywnego wzrostu (anagenu). W przeciwieństwie do łysienia androgenowego, które postępuje stopniowo i jest związane z działaniem androgenów, łysienie całkowite może rozwinąć się gwałtownie, często w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Mimo całkowitej utraty włosów mieszki włosowe zazwyczaj nie ulegają trwałemu zniszczeniu, dlatego w części przypadków możliwy jest ich ponowny wzrost. Przebieg choroby jest jednak bardzo indywidualny i zależy od wielu czynników immunologicznych oraz genetycznych.
Łysienie całkowite - czym różni się od innych typów łysienia
Łysienie całkowite stanowi jeden z najcięższych wariantów łysienia plackowatego (alopecia areata). Różni się od innych rodzajów utraty włosów zarówno mechanizmem powstawania, jak i obrazem klinicznym.
Najważniejsze różnice obejmują:
Rodzaj łysienia | Charakterystyka |
|---|---|
Łysienie androgenowe | Stopniowe przerzedzenie włosów wynikające z genetycznej nadwrażliwości mieszków włosowych na dihydrotestosteron (DHT). |
Łysienie plackowate | Ogniskowa utrata włosów w postaci okrągłych lub owalnych wyłysień. |
Łysienie całkowite | Całkowita utrata wszystkich włosów na skórze głowy. |
Łysienie uogólnione (alopecia universalis) | Utrata włosów na całym ciele, obejmująca również brwi, rzęsy oraz owłosienie tułowia i kończyn. |
Łysienie bliznowaciejące | Nieodwracalne uszkodzenie mieszków włosowych prowadzące do trwałego wyłysienia. |
W łysieniu całkowitym proces zapalny koncentruje się wokół mieszków włosowych. Limfocyty T atakują komórki mieszka, zaburzając jego prawidłowy cykl wzrostu. Charakterystyczne jest to, że mieszki pozostają zachowane anatomicznie, dlatego choroba potencjalnie może być odwracalna.
U części pacjentów przed rozwinięciem łysienia całkowitego obserwuje się klasyczne ogniska łysienia plackowatego, które z czasem zlewają się i obejmują całą skórę głowy. U innych osób proces może postępować bardzo szybko, bez wyraźnego stadium przejściowego.
Łysienie całkowite - przyczyny
Łysienie całkowite jest chorobą wieloczynnikową. Najważniejszą rolę odgrywa zaburzenie funkcjonowania układu immunologicznego, jednak rozwój choroby zależy od współdziałania predyspozycji genetycznych oraz czynników środowiskowych.
Do najważniejszych przyczyn i czynników ryzyka należą:
- predyspozycje genetyczne, zwłaszcza obecność określonych wariantów genów układu HLA;
- choroby autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa, bielactwo, cukrzyca typu 1 czy celiakia;
- zaburzenia regulacji odpowiedzi immunologicznej;
- silny przewlekły stres, który może pełnić rolę czynnika wyzwalającego, choć sam nie stanowi bezpośredniej przyczyny choroby;
- przebyte infekcje wirusowe lub bakteryjne, mogące aktywować odpowiedź immunologiczną;
- czynniki środowiskowe, których znaczenie pozostaje przedmiotem badań.
U części chorych obserwuje się również współistnienie:
- atopowego zapalenia skóry,
- alergii,
- zmian paznokciowych (punktowe wgłębienia, kruchość płytek),
- dodatniego wywiadu rodzinnego w kierunku chorób autoimmunologicznych.
Nie stwierdzono natomiast, aby łysienie całkowite było wynikiem niewłaściwej pielęgnacji włosów, noszenia nakryć głowy, stosowania kosmetyków czy częstego mycia włosów.
Łysienie całkowite - czy włosy mogą odrosnąć
Możliwość ponownego wzrostu włosów zależy od czasu trwania choroby, aktywności procesu autoimmunologicznego, wieku pacjenta oraz odpowiedzi na leczenie.
Najważniejszą cechą łysienia całkowitego jest zachowanie żywych mieszków włosowych. Oznacza to, że utrata włosów nie jest skutkiem ich trwałego zniszczenia, lecz przejściowego zahamowania funkcji.
Możliwe scenariusze przebiegu choroby obejmują:
- samoistny odrost włosów po kilku miesiącach;
- częściową regenerację owłosienia;
- wielokrotne nawroty choroby;
- utrzymywanie się całkowitego wyłysienia przez wiele lat.
Odrost włosów często rozpoczyna się pojawieniem cienkich, miękkich i bezbarwnych włosów (tzw. włosów meszkowych), które stopniowo odzyskują prawidłową grubość oraz pigmentację.
Niestety rokowanie w łysieniu całkowitym jest mniej korzystne niż w klasycznym łysieniu plackowatym. Im większy obszar utraty włosów oraz dłuższy czas trwania choroby, tym mniejsze prawdopodobieństwo pełnej regeneracji owłosienia.
W ostatnich latach pojawiły się jednak nowe możliwości terapeutyczne, które znacząco poprawiły skuteczność leczenia u części pacjentów.
Łysienie całkowite - leczenie i stymulacja wzrostu włosów
Leczenie łysienia całkowitego powinno odbywać się pod opieką dermatologa, najlepiej specjalizującego się w chorobach włosów i skóry głowy (trichologii klinicznej). Podstawowym celem terapii jest zahamowanie procesu autoimmunologicznego oraz pobudzenie mieszków włosowych do ponownego wejścia w fazę wzrostu.
W zależności od obrazu klinicznego stosowane są:
- glikokortykosteroidy miejscowe, doustne lub w iniekcjach,
- immunoterapia kontaktowa,
- inhibitory kalcyneuryny,
- klasyczne leki immunosupresyjne w wybranych przypadkach,
- inhibitory kinaz Janusowych (JAK), które stanowią obecnie jedno z największych osiągnięć terapeutycznych w leczeniu ciężkich postaci łysienia plackowatego.
Coraz większe znaczenie mają również metody wspomagające poprawiające mikrośrodowisko mieszków włosowych.
Do zabiegów wykorzystywanych jako terapia wspomagająca należą między innymi:
- mezoterapia skóry głowy z substancjami aktywnymi,
- osocze bogatopłytkowe (PRP),
- terapie wykorzystujące fibrynę bogatopłytkową,
- laseroterapia niskoenergetyczna (LLLT),
- zabiegi stymulujące mikrokrążenie skóry głowy.
Należy podkreślić, że metody stymulacyjne nie eliminują przyczyny autoimmunologicznej choroby, jednak u wybranych pacjentów mogą wspierać proces regeneracji mieszków włosowych oraz poprawiać efekty leczenia farmakologicznego.
Przed rozpoczęciem terapii wskazane jest przeprowadzenie pełnej diagnostyki obejmującej badanie dermatologiczne, trichoskopię oraz ocenę chorób współistniejących, zwłaszcza zaburzeń autoimmunologicznych i hormonalnych. Indywidualny dobór leczenia pozwala zwiększyć szansę na uzyskanie odrostu włosów oraz ograniczenie ryzyka nawrotów choroby.
