Nadmiar tkanki tłuszczowej
wróć do strony głównej
Nadmiar tkanki tłuszczowej oznacza stan, w którym ilość tłuszczu zgromadzonego w organizmie przekracza fizjologiczne potrzeby metaboliczne i energetyczne człowieka. Tkanka tłuszczowa pełni ważne funkcje biologiczne - uczestniczy w magazynowaniu energii, termoregulacji, produkcji hormonów oraz ochronie narządów wewnętrznych. Jej nadmierna ilość prowadzi jednak do zaburzeń metabolicznych, hormonalnych i mechanicznych. Problem ten dotyczy zarówno osób z otyłością, jak i pacjentów o prawidłowej masie ciała, u których występuje zwiększony udział tłuszczu przy jednoczesnym niedoborze tkanki mięśniowej. Nadmiar tkanki tłuszczowej wpływa nie tylko na zdrowie ogólne, lecz także na wygląd sylwetki, kondycję skóry oraz procesy starzenia organizmu.
Nadmiar tkanki tłuszczowej - czym jest
Tkanka tłuszczowa jest wyspecjalizowaną tkanką łączną zbudowaną głównie z adipocytów, czyli komórek tłuszczowych. W organizmie człowieka występują dwa podstawowe rodzaje tłuszczu:
- tkanka tłuszczowa podskórna - zlokalizowana pod skórą,
- tkanka tłuszczowa trzewna (wisceralna) - otaczająca narządy wewnętrzne.
Fizjologiczna ilość tkanki tłuszczowej jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do nadmiernego powiększenia adipocytów lub zwiększenia ich liczby. Proces ten określa się odpowiednio jako hipertrofię i hiperplazję tkanki tłuszczowej.
Nadmiar tkanki tłuszczowej nie zawsze oznacza otyłość w klasycznym rozumieniu. Coraz częściej obserwuje się zjawisko określane jako otyłość metaboliczna przy prawidłowej masie ciała (MONW - metabolically obese normal weight). Dotyczy ono osób szczupłych, u których występuje wysoki poziom tłuszczu trzewnego i zaburzenia metaboliczne mimo prawidłowego BMI.
Tkanka tłuszczowa jest również aktywnym narządem endokrynnym. Produkuje liczne substancje biologicznie czynne, między innymi:
- leptynę,
- adiponektynę,
- rezystynę,
- cytokiny prozapalne.
Z tego względu jej nadmiar wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, a nie wyłącznie na wygląd sylwetki.
Nadmiar tkanki tłuszczowej - jak go określić
Ocena nadmiaru tkanki tłuszczowej wymaga analizy składu ciała, a nie wyłącznie masy ciała. Najczęściej stosowanym wskaźnikiem pozostaje BMI (Body Mass Index), jednak parametr ten posiada ograniczoną wartość diagnostyczną, ponieważ nie rozróżnia tkanki tłuszczowej od mięśniowej.
W praktyce klinicznej wykorzystuje się kilka metod oceny ilości tkanki tłuszczowej.
Najczęściej stosowane metody diagnostyczne
Metoda | Charakterystyka |
|---|---|
BMI | Ocena relacji masy ciała do wzrostu |
Analiza składu ciała BIA | Pomiar procentowej zawartości tłuszczu i mięśni |
DEXA | Bardzo dokładna ocena składu ciała |
Pomiar obwodu talii | Ocena otyłości brzusznej |
Wskaźnik WHR | Ocena rozmieszczenia tkanki tłuszczowej |
Za szczególnie niebezpieczny uznaje się nadmiar tłuszczu trzewnego, który wiąże się z większym ryzykiem:
- cukrzycy typu 2,
- nadciśnienia tętniczego,
- miażdżycy,
- chorób sercowo-naczyniowych,
- stłuszczenia wątroby.
Orientacyjne wartości procentowej zawartości tkanki tłuszczowej u osób dorosłych wynoszą:
- kobiety: około 20-30%,
- mężczyźni: około 10-20%.
Wartości przekraczające te zakresy mogą świadczyć o nadmiernym otłuszczeniu organizmu, szczególnie gdy współistnieją zaburzenia metaboliczne lub zwiększony obwód talii.
Nadmiar tkanki tłuszczowej - przyczyny
Rozwój nadmiaru tkanki tłuszczowej ma charakter wieloczynnikowy. Kluczowe znaczenie posiada dodatni bilans energetyczny, czyli sytuacja, w której ilość dostarczanej energii przewyższa jej wydatkowanie. Mechanizm ten jest jednak znacznie bardziej złożony niż proste „przejadanie się”.
Istotną rolę odgrywają czynniki hormonalne i metaboliczne. W regulacji apetytu oraz magazynowania tłuszczu uczestniczą między innymi:
- leptyna,
- grelina,
- insulina,
- kortyzol,
- hormony tarczycy.
Przewlekły stres oraz podwyższony poziom kortyzolu sprzyjają odkładaniu tłuszczu trzewnego, szczególnie w okolicy brzucha. Dodatkowo zaburzenia snu wpływają na rozregulowanie mechanizmów sytości i głodu.
Znaczenie mają również:
- predyspozycje genetyczne,
- wiek,
- spadek aktywności fizycznej,
- dieta wysokoprzetworzona,
- niedobór białka,
- siedzący tryb życia,
- zaburzenia hormonalne,
- menopauza i andropauza,
- niektóre leki, zwłaszcza glikokortykosteroidy.
Współczesny problem nadmiaru tkanki tłuszczowej wynika również ze zmniejszenia spontanicznej aktywności fizycznej oraz wysokiej dostępności żywności bogatej w cukry proste i tłuszcze trans.
Warto podkreślić, że rozmieszczenie tkanki tłuszczowej jest indywidualne. U części osób tłuszcz gromadzi się głównie w okolicy brzucha, u innych w obrębie ud, bioder, twarzy lub ramion. Wynika to między innymi z różnic hormonalnych oraz genetycznych.
Nadmiar tkanki tłuszczowej - skutki zdrowotne i estetyczne
Nadmiar tkanki tłuszczowej wpływa na funkcjonowanie niemal wszystkich układów organizmu. Tkanka tłuszczowa w nadmiarze prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu, który odgrywa istotną rolę w rozwoju chorób cywilizacyjnych.
Najważniejsze skutki zdrowotne
- insulinooporność,
- cukrzyca typu 2,
- nadciśnienie tętnicze,
- miażdżyca,
- zaburzenia lipidowe,
- obturacyjny bezdech senny,
- zwyrodnienia stawów,
- zaburzenia hormonalne,
- niepłodność,
- zwiększone ryzyko niektórych nowotworów.
Nadmiar tkanki tłuszczowej wpływa również na wygląd sylwetki i kondycję skóry. Do najczęstszych zmian estetycznych należą:
- utrata wyraźnych proporcji ciała,
- miejscowe otłuszczenie,
- cellulit,
- pogorszenie napięcia skóry,
- deformacja owalu twarzy,
- drugi podbródek,
- pogłębienie starzenia grawitacyjnego.
Znaczna ilość tkanki tłuszczowej może prowadzić do przeciążenia włókien kolagenowych i elastynowych skóry. W efekcie skóra stopniowo traci jędrność oraz zdolność do obkurczania się.
W medycynie estetycznej obserwuje się również zjawisko gwałtownej utraty tkanki tłuszczowej po intensywnym odchudzaniu lub farmakoterapii agonistami GLP-1. Może ono prowadzić do utraty objętości twarzy, wiotkości skóry i nasilenia cech starzenia.
Nadmiar tkanki tłuszczowej a wiotkość skóry - związek
Między nadmiarem tkanki tłuszczowej a wiotkością skóry istnieje ścisły związek biomechaniczny i metaboliczny. Długotrwałe rozciąganie skóry przez zwiększającą się objętość tkanki tłuszczowej prowadzi do przeciążenia włókien podporowych skóry.
Kolagen odpowiada za wytrzymałość skóry, natomiast elastyna za jej sprężystość. Przy przewlekłym rozciąganiu dochodzi do:
- degradacji włókien kolagenowych,
- utraty elastyczności,
- osłabienia rusztowania skóry,
- zmniejszenia zdolności regeneracyjnych.
Problem często nasila się po gwałtownej redukcji masy ciała. Skóra, która przez długi czas była rozciągnięta, nie zawsze posiada zdolność do pełnego obkurczenia się. Ryzyko wiotkości wzrasta szczególnie u osób:
- po dużej utracie masy ciała,
- po operacjach bariatrycznych,
- po intensywnym odchudzaniu farmakologicznym,
- w starszym wieku,
- z niską ilością kolagenu i elastyny.
Na nasilenie wiotkości wpływają także:
- palenie tytoniu,
- promieniowanie UV,
- niedobory białka,
- przewlekły stan zapalny,
- glikacja włókien kolagenowych.
Współczesna medycyna estetyczna wykorzystuje różne metody poprawy napięcia skóry po redukcji tkanki tłuszczowej. Zastosowanie znajdują między innymi:
- radiofrekwencja mikroigłowa,
- HIFU,
- biostymulatory tkankowe,
- laseroterapia,
- zabiegi stymulujące kolagen,
- endermologia,
- technologie redukcji miejscowego otłuszczenia połączone z ujędrnianiem skóry.
Dobór terapii wymaga indywidualnej oceny jakości skóry, wieku pacjenta, stopnia wiotkości oraz ilości utraconej tkanki tłuszczowej.
