Niedobór białka a skóra
wróć do strony głównej
Niedobór białka to stan, w którym podaż lub przyswajanie aminokwasów nie pokrywa zapotrzebowania organizmu. Najczęściej jest elementem niedożywienia białkowo-energetycznego, a nie izolowanym zaburzeniem. Skóra, włosy i paznokcie są szczególnie podatne na jego skutki, ponieważ wymagają ciągłej syntezy keratyny, kolagenu, elastyny, enzymów, receptorów i białek odpornościowych. Niedobór może prowadzić do suchości, ścieńczenia i osłabienia skóry, zaburzenia gojenia ran, wypadania włosów oraz łamliwości paznokci. Objawy te nie są jednak swoiste wyłącznie dla niedoboru białka. Podobny obraz mogą wywoływać niedobory żelaza, cynku, witamin, choroby tarczycy, zaburzenia wchłaniania i przewlekłe stany zapalne, dlatego podstawą postępowania jest rozpoznanie przyczyny, a nie wyłącznie zastosowanie suplementu lub zabiegu kosmetologicznego.
Niedobór białka a skóra - jak się objawia
Skóra jest narządem o dużej aktywności metabolicznej. Keratynocyty naskórka regularnie się dzielą, fibroblasty skóry właściwej wytwarzają składniki macierzy pozakomórkowej, a komórki układu immunologicznego uczestniczą w utrzymaniu bariery ochronnej. Niedostateczna dostępność aminokwasów może zaburzać wszystkie te procesy.
Do możliwych objawów należą:
- suchość, szorstkość i nadmierne złuszczanie naskórka, wynikające z zaburzenia odnowy komórkowej i funkcji bariery skórnej;
- ścieńczenie i utrata elastyczności skóry, związane ze zmniejszoną syntezą białek podporowych;
- wolniejsze gojenie ran, mniejsza wytrzymałość tworzącej się blizny oraz większa podatność skóry na uszkodzenia;
- zanik tkanki podskórnej i wiotkość tkanek, szczególnie przy jednoczesnym deficycie energii i utracie masy ciała;
- większa podatność na zakażenia, ponieważ białko jest potrzebne do produkcji przeciwciał, cytokin, enzymów i komórek odpornościowych;
- obrzęki, które w ciężkim niedożywieniu mogą współistnieć ze zmniejszeniem stężenia białek osocza, zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej i nasilonym stanem zapalnym;
- zaburzenia pigmentacji, nadżerki i płatowe złuszczanie, obserwowane w ciężkich postaciach niedożywienia, między innymi w kwashiorkorze.
Niedożywienie białkowo-energetyczne może wystąpić w przebiegu restrykcyjnych diet, zaburzeń odżywiania, chorób nowotworowych, przewlekłych zakażeń, chorób nerek i wątroby, niewydolności trzustki, nieswoistych chorób zapalnych jelit, celiakii oraz po operacjach bariatrycznych. Ryzyko wzrasta również u osób starszych, po rozległych urazach, zabiegach chirurgicznych i oparzeniach.
Rozpoznania nie powinno się opierać na samym stężeniu albuminy. Jest ono modyfikowane między innymi przez stan zapalny, nawodnienie, funkcję wątroby i utratę białka przez nerki. Ocena obejmuje wywiad żywieniowy, dynamikę masy ciała, badanie fizykalne, ocenę masy i siły mięśniowej oraz badania dobrane do podejrzewanej przyczyny.
Niedobór białka a skóra - dlaczego hamuje produkcję kolagenu
Kolagen jest głównym białkiem strukturalnym macierzy pozakomórkowej skóry właściwej. Tworzy włókna zapewniające tkankom odporność na rozciąganie, uczestniczy w gojeniu ran i wpływa na architekturę błony podstawnej oraz naczyń krwionośnych. Jego synteza zachodzi przede wszystkim w fibroblastach i wymaga dostępności aminokwasów, zwłaszcza glicyny, proliny i lizyny.
Proces powstawania prawidłowego włókna kolagenowego obejmuje:
- Translację łańcuchów prokolagenu z wykorzystaniem aminokwasów dostarczanych z puli ustrojowej.
- Hydroksylację proliny i lizyny, zależną między innymi od witaminy C, żelaza i tlenu.
- Tworzenie potrójnej helisy prokolagenu oraz jej wydzielanie poza fibroblast.
- Przekształcenie prokolagenu w tropokolagen i powstawanie uporządkowanych włókien.
- Sieciowanie kolagenu, które zwiększa mechaniczną wytrzymałość tkanki.
Przy niewystarczającej podaży białka organizm ogranicza procesy anaboliczne i przeznacza dostępne aminokwasy przede wszystkim na podtrzymanie funkcji niezbędnych do przeżycia. Synteza białek strukturalnych skóry może wówczas ulec ograniczeniu. Jednoczesny niedobór energii powoduje wykorzystywanie aminokwasów jako substratu energetycznego, co jeszcze bardziej zmniejsza ich dostępność dla fibroblastów.
Niedożywienie może również osłabiać proliferację komórek, angiogenezę, odpowiedź immunologiczną i tworzenie ziarniny. W efekcie zmniejsza się odkładanie kolagenu, pogarsza jego organizacja, a rana uzyskuje mniejszą wytrzymałość mechaniczną. Dostarczenie pojedynczego aminokwasu lub hydrolizatu kolagenu nie zastępuje odpowiedniej podaży pełnowartościowego białka i energii. Badania nad suplementami kolagenowymi wskazują na możliwość niewielkiej poprawy niektórych parametrów skóry, jednak wyniki są niejednorodne, a wiele badań ma wysokie ryzyko błędu systematycznego [1].
W Ambasadzie Urody dostępne są procedury ukierunkowane na kontrolowaną stymulację i przebudowę skóry, między innymi:
- radiofrekwencja mikroigłowa DeAge EX i mikroplazma Pixel RF;
- mezoterapia mikroigłowa i mezoterapia kolagenowa;
- osocze bogatopłytkowe Regeneris, Regeneris Extra i Regeneris Plus;
- terapia aminokwasowa Sunekos;
- stymulatory tkankowe: Karisma, Profhilo, polinukleotydy, Xela Rederm, Juvelook, Sculptra, Asplla, Radiesse i Lenisna;
- zabiegi laserowe, HIFU oraz terapia światłem LED, stosowane według indywidualnych wskazań.
Procedury te mogą poprawiać nawilżenie, gęstość, napięcie lub strukturę skóry, ale nie leczą niedoboru białka. Aktywne niedożywienie może ograniczać odpowiedź regeneracyjną i zwiększać ryzyko zaburzonego gojenia. Zabiegi naruszające ciągłość skóry powinny być poprzedzone oceną lekarską i wyrównaniem stanu odżywienia.
Niedobór białka a skóra - jak wpływa na włosy i paznokcie
Łodyga włosa oraz płytka paznokciowa są zbudowane głównie z twardej keratyny. Jej produkcja wymaga stałej dostępności aminokwasów, w tym aminokwasów siarkowych: cysteiny i metioniny. Organizm nie magazynuje białka w wyspecjalizowanym rezerwuarze, dlatego przewlekły deficyt może prowadzić do ograniczenia aktywności metabolicznej mieszków włosowych i macierzy paznokcia.
W obrębie włosów mogą wystąpić:
- rozlane przerzedzenie i zwiększone wypadanie;
- przejście większej liczby mieszków z fazy wzrostu do fazy spoczynku, czyli łysienie telogenowe;
- spowolnienie wzrostu, zmniejszenie średnicy i wytrzymałości łodygi;
- suchość, łamliwość, matowość i łatwiejsze rozdwajanie włosów;
- w ciężkim niedożywieniu zmiany pigmentacji i charakterystyczne naprzemienne pasma różnego zabarwienia.
Wypadanie telogenowe zwykle pojawia się z opóźnieniem, często po kilku tygodniach lub miesiącach od okresu niedożywienia, gwałtownej redukcji masy ciała albo ciężkiej choroby. Odrastanie również wymaga czasu i zależy od usunięcia przyczyny.
Zmiany paznokciowe mogą obejmować zwiększoną łamliwość, rozwarstwianie płytki, bruzdy poprzeczne, spowolnienie wzrostu i zmniejszenie grubości paznokcia. Nie są to objawy swoiste. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić niedobór żelaza i cynku, choroby tarczycy, łuszczycę, grzybicę, urazy mechaniczne i przewlekłe działanie detergentów.
W przypadku włosów w Ambasadzie Urody stosowane są między innymi mezoterapia igłowa skóry głowy preparatami zawierającymi aminokwasy lub peptydy oraz autologiczne terapie osoczem bogatopłytkowym, w tym Regeneris i system Angel. W obrębie dłoni dostępne są mezoterapia, PRP i procedury biostymulujące skórę. Mogą one wspierać miejscowe procesy regeneracyjne, ale nie zastępują diagnostyki przyczyny wypadania włosów ani leczenia niedożywienia. Przy aktywnym niedoborze pierwszeństwo ma terapia żywieniowa i leczenie choroby podstawowej.
Niedobór białka a skóra - ile białka potrzebuje skóra
Nie istnieje odrębna norma spożycia białka „dla skóry”. Zapotrzebowanie określa się dla całego organizmu, a prawidłowo odżywiona skóra korzysta ze wspólnej puli aminokwasów. Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności referencyjne spożycie dla zdrowych osób dorosłych wynosi 0,83 g białka na kilogram masy ciała na dobę [2]. Odpowiada to około:
Masa ciała | Referencyjna ilość białka |
|---|---|
50 kg | 42 g/dobę |
60 kg | 50 g/dobę |
70 kg | 58 g/dobę |
80 kg | 66 g/dobę |
90 kg | 75 g/dobę |
Są to wartości populacyjne dla zdrowych dorosłych, a nie dawki lecznicze. Zapotrzebowanie może być większe u osób starszych, aktywnych fizycznie, niedożywionych, w okresie rekonwalescencji, gojenia ran, ciąży i laktacji. W ranach przewlekłych niektóre strategie żywieniowe wykorzystują około 1,25–1,5 g/kg/dobę, ale wymagają indywidualnej kwalifikacji, zwłaszcza przy chorobach nerek, wątroby lub zaburzeniach metabolicznych [3].
Pełnowartościowe źródła białka obejmują jaja, ryby, mięso, mleko i jego przetwory. W diecie roślinnej odpowiednią podaż aminokwasów można uzyskać z roślin strączkowych, soi i jej przetworów, zbóż, orzechów oraz nasion, dbając o urozmaicenie jadłospisu i odpowiednią wartość energetyczną. Kolagen spożywczy nie jest białkiem pełnowartościowym i nie powinien stanowić podstawowego źródła białka.
Nagłe zwiększanie podaży białka bez rozpoznania przyczyny objawów nie jest właściwym postępowaniem. Obrzęki, niezamierzona utrata masy ciała, niegojące się rany, nasilone wypadanie włosów lub rozległe zmiany skórne wymagają konsultacji lekarskiej. W ciężkim niedożywieniu żywienie należy wprowadzać stopniowo i pod nadzorem medycznym ze względu na ryzyko zespołu ponownego odżywienia, zwanego także zespołem realimentacyjnym. Jest to potencjalnie niebezpieczna reakcja metaboliczna wywołana zbyt szybkim dostarczeniem energii po okresie głodzenia lub znacznego ograniczenia jedzenia. Może prowadzić do gwałtownego obniżenia stężenia fosforanów, potasu i magnezu, niedoboru tiaminy oraz zatrzymywania płynów. Objawami alarmowymi są narastające osłabienie, obrzęki, duszność, kołatanie serca, zaburzenia świadomości lub drgawki. W takich przypadkach konieczna jest pilna pomoc medyczna.
