Uśmiech dziąsłowy
wróć do strony głównej
Uśmiech dziąsłowy, określany w piśmiennictwie jako gummy smile lub nadmierna ekspozycja dziąseł, oznacza widoczną podczas pełnego uśmiechu zbyt dużą, w subiektywnej ocenie pacjenta, powierzchnię dziąsła szczęki. Nie jest samodzielną chorobą, lecz cechą wynikającą z wzajemnych proporcji zębów, dziąseł, wargi górnej, mięśni mimicznych oraz kości szczęki. Najczęściej przyjmuje się, że ekspozycja przekraczająca 2–3 mm może być odbierana jako nadmierna, jednak granica ta nie jest bezwzględnym kryterium rozpoznania. Uśmiech dziąsłowy może mieć podłoże zębowe, dziąsłowe, mięśniowe lub szkieletowe, a u wielu osób współistnieje kilka mechanizmów. Z tego względu skuteczne leczenie wymaga diagnostyki przyczynowej, a nie wyłącznie oceny wyglądu uśmiechu.
Uśmiech dziąsłowy - co to jest
Uśmiech dziąsłowy to zaburzenie proporcji tzw. estetyki czerwono-białej, czyli relacji pomiędzy wargami, dziąsłami i zębami. W prawidłowo zharmonizowanym uśmiechu dolny brzeg górnej wargi przebiega w pobliżu szyjek górnych zębów przednich, odsłaniając ich korony oraz niewielki pas dziąsła. O uznaniu ekspozycji dziąseł za nadmierną decyduje jednak nie tylko jej wysokość wyrażona w milimetrach, ale również:
- długość i proporcje koron klinicznych zębów;
- przebieg oraz symetria linii dziąseł;
- szerokość uśmiechu;
- położenie i ruchomość górnej wargi;
- wysokość dolnego piętra twarzy;
- wiek, płeć i indywidualna anatomia pacjenta;
- osobista ocena wyglądu uśmiechu.
W publikacjach naukowych spotyka się różne wartości graniczne. Za estetyczną najczęściej uznaje się ekspozycję około 0–2 mm dziąsła, natomiast widoczność przekraczająca 2–3 mm bywa klasyfikowana jako nadmierna [1–3]. Są to jednak wartości orientacyjne, a nie kryteria rozpoznania choroby. U części osób nawet większa ekspozycja pozostaje harmonijna i nie powoduje dyskomfortu.
Uśmiech dziąsłowy należy odróżnić od przerostu dziąseł, który może być związany ze stanem zapalnym, działaniem niektórych leków lub chorobą ogólnoustrojową. Nadmierna widoczność prawidłowego anatomicznie dziąsła nie oznacza również automatycznie choroby przyzębia ani wady zgryzu.
Ocena powinna obejmować twarz w spoczynku, uśmiech spontaniczny i maksymalny, ekspozycję siekaczy, proporcje zębów oraz stan tkanek przyzębia. Zdjęcie wykonane w jednej chwili może nie odzwierciedlać rzeczywistej dynamiki uśmiechu, dlatego coraz częściej wykorzystuje się również dokumentację filmową.
Uśmiech dziąsłowy - skąd się bierze
Mechanizm uśmiechu dziąsłowego jest wieloczynnikowy. Najczęstsze przyczyny można podzielić na dziąsłowo-zębowe, mięśniowe i szkieletowe.
Zmienione wyrzynanie bierne zębów (altered passive eruption) występuje wtedy, gdy brzeg dziąsła nie przemieszcza się dostatecznie w kierunku szyjki zęba po zakończeniu jego wyrzynania. Część szkliwa pozostaje pokryta dziąsłem, przez co korony kliniczne wydają się krótkie i szerokie. Podobny obraz może powodować przerost dziąseł związany z płytką bakteryjną, niektórymi lekami, między innymi wybranymi antagonistami wapnia, lekami przeciwpadaczkowymi i immunosupresyjnymi, albo rzadziej z chorobą układową [4].
Do przyczyn zębowo-wyrostkowych należy nadmierne wyrznięcie górnych siekaczy, niekiedy związane ze zgryzem głębokim. Zęby wraz z otaczającym je wyrostkiem zębodołowym i dziąsłem są wówczas położone zbyt nisko względem wargi.
Komponent mięśniowy wynika najczęściej z nadmiernego unoszenia górnej wargi podczas uśmiechu. Uczestniczą w tym przede wszystkim mięsień dźwigacz wargi górnej i skrzydła nosa, dźwigacz wargi górnej oraz mięsień jarzmowy mniejszy. Warga hiperaktywna może przemieszczać się ku górze w większym zakresie niż przeciętnie, mimo prawidłowej długości w spoczynku. Inną przyczyną jest anatomicznie krótka warga górna.
Najważniejszą przyczyną szkieletową jest nadmierny pionowy wzrost szczęki (vertical maxillary excess). Towarzyszyć mu mogą wydłużenie dolnego piętra twarzy, zwiększona szpara między wargami w spoczynku, niepełne zwarcie warg i duża ekspozycja siekaczy. Mechanizm ten może współistnieć z wadami zgryzu.
U znacznej części pacjentów uśmiech dziąsłowy ma etiologię mieszaną, na przykład zmienione wyrzynanie bierne współwystępuje z krótką lub hiperaktywną wargą. Leczenie tylko jednego elementu może wówczas nie przynieść pełnej korekcji .
Uśmiech dziąsłowy - kiedy jest wadą zgryzu, a kiedy nadmiarem pracy mięśnia
Uśmiech dziąsłowy nie jest synonimem wady zgryzu. O podłożu decyduje badanie ortodontyczne, periodontologiczne i analiza tkanek miękkich. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy nadmierna ekspozycja wynika z położenia kości i zębów, czy z dynamiki górnej wargi.
Cecha diagnostyczna | Podłoże zębowe lub szkieletowe | Podłoże mięśniowe |
|---|---|---|
Wygląd w spoczynku | Możliwa zwiększona ekspozycja siekaczy i niepełne zwarcie warg | Najczęściej prawidłowy |
Zakres unoszenia wargi | Może być prawidłowy | Wyraźnie zwiększony |
Proporcje twarzy | Niekiedy wydłużone dolne piętro twarzy | Zwykle prawidłowe |
Zgryz | Możliwy zgryz głęboki, nadmierne wyrznięcie siekaczy lub inne nieprawidłowości | Często prawidłowy |
Korony kliniczne zębów | Mogą być prawidłowe albo pozornie skrócone | Zwykle prawidłowe |
Podstawowe leczenie | Ortodontyczne, periodontologiczne lub chirurgiczne | Ograniczenie aktywności mięśni albo repozycja wargi |
Za komponent ortodontyczny może odpowiadać zgryz głęboki z nadmiernym wyrznięciem siekaczy szczęki, zaburzenie płaszczyzny zgryzu lub nieprawidłowa pozycja zębów przednich. Komponent szkieletowy rozpoznaje się na podstawie proporcji twarzy oraz badań cefalometrycznych. W uzasadnionych przypadkach diagnostykę uzupełnia obrazowanie radiologiczne. Tomografia CBCT nie powinna być jednak wykonywana rutynowo wyłącznie z powodów estetycznych, jeżeli nie zmieni sposobu leczenia.
O nadmiernej aktywności mięśni świadczy prawidłowa długość wargi w spoczynku połączona z jej ponadprzeciętnym unoszeniem podczas pełnego uśmiechu. Ocenia się różnicę położenia brzegu wargi między spoczynkiem a uśmiechem oraz kierunek odsłaniania dziąsła. Ekspozycja może być przednia, tylna, mieszana lub asymetryczna.
Ważnym elementem jest badanie periodontologiczne: pomiar koron klinicznych, sondowanie dziąseł, lokalizacja połączenia szkliwno-cementowego i ocena położenia brzegu kostnego. Pozwala ono odróżnić nadmierną pracę mięśni od zmienionego wyrzynania biernego. Dopiero zestawienie danych z badania twarzy, zgryzu, przyzębia i ruchu wargi umożliwia wiarygodne rozpoznanie.
Uśmiech dziąsłowy - jak go zlikwidować
Uśmiech dziąsłowy nie wymaga leczenia, jeżeli nie jest następstwem choroby i nie stanowi problemu dla pacjenta. Jeśli korekcja jest planowana, jej metoda powinna odpowiadać rozpoznanej przyczynie.
- Leczenie periodontologiczne stosuje się przy nadmiarze tkanek dziąsłowych. Może obejmować leczenie zapalenia, gingiwektomię lub chirurgiczne wydłużenie koron klinicznych. Gdy brzeg kości leży zbyt blisko połączenia szkliwno-cementowego, sama redukcja dziąsła może być niewystarczająca i konieczna bywa korekta kości wyrostka. Niewłaściwa kwalifikacja grozi nawrotem, odsłonięciem korzeni albo naruszeniem biologicznych warunków przyzębia.
- Leczenie ortodontyczne jest wskazane przy nadmiernym wyrznięciu lub nieprawidłowym położeniu zębów. Intruzja, czyli kontrolowane przesunięcie zębów ku górze, może być prowadzona z wykorzystaniem stałych aparatów i zakotwienia szkieletowego. Plan leczenia musi uwzględniać poziom dziąseł, korzeni i kości.
- Chirurgia ortognatyczna, najczęściej impakcja szczęki w osteotomii Le Fort I, jest metodą przyczynową w nasilonym pionowym przeroście szczęki. Jest to rozległe leczenie wymagające pełnej diagnostyki szczękowo-twarzowej i zwykle współpracy z ortodontą. W wybranych przypadkach łagodniejszej deformacji lub hiperaktywnej wargi rozważa się chirurgiczną repozycję wargi, jednak możliwe są nawrót i przejściowe ograniczenie jej ruchomości [6].
- Przy dominującym komponencie mięśniowym stosuje się toksynę botulinową typu A, dostępną również w ofercie Ambasady Urody. Podana do właściwie wybranych mięśni czasowo ogranicza uwalnianie acetylocholiny w połączeniach nerwowo-mięśniowych, zmniejszając unoszenie wargi. Efekt nie jest trwały i stopniowo ustępuje. Badania wskazują na skuteczność tej metody w łagodnej i umiarkowanej ekspozycji zależnej od mięśni, ale jakość dowodów oraz jednolitość protokołów dawkowania pozostają ograniczone [7–9].
Możliwe działania niepożądane obejmują asymetrię uśmiechu, nadmierne wydłużenie wargi, trudność w artykulacji, piciu lub układaniu ust. Dlatego zabieg powinien wykonywać lekarz znający anatomię mięśni mimicznych. Toksyna botulinowa nie koryguje nadmiernego pionowego wzrostu szczęki, zmienionego wyrzynania biernego ani wady zgryzu.
W etiologii mieszanej najlepsze wyniki może zapewnić zaplanowane leczenie skojarzone.
