Znamię
wróć do strony głównej
Znamię to ograniczona zmiana skórna powstała w wyniku miejscowego nagromadzenia melanocytów (komórek barwnikowych) lub innych struktur skóry. Znamiona mogą mieć charakter wrodzony albo nabyty i różnią się wielkością, kolorem, kształtem oraz lokalizacją. W większości przypadków są zmianami łagodnymi, jednak część z nich wymaga regularnej obserwacji dermatologicznej ze względu na potencjalne ryzyko transformacji nowotworowej. Ocena znamion opiera się na badaniu klinicznym, dermatoskopii oraz – w uzasadnionych przypadkach – analizie histopatologicznej. Współczesna dermatologia i chirurgia skóry dysponują skutecznymi, bezpiecznymi metodami diagnostyki i usuwania znamion, dostosowanymi do ich typu, lokalizacji oraz wskazań medycznych.
Znamię – jak wygląda
Wygląd znamienia jest zróżnicowany i zależy od jego typu histologicznego oraz głębokości umiejscowienia komórek barwnikowych. Najczęściej spotykane są znamiona barwnikowe, ale wyróżnia się również znamiona naskórkowe, naczyniowe czy łącznotkankowe.
Typowe cechy znamion:
- barwa: od jasnobeżowej, przez brązową, do niemal czarnej; rzadziej różowa lub czerwonawa,
- kształt: okrągły lub owalny,
- powierzchnia: gładka, brodawkowata lub lekko wyniosła,
- wielkość: od kilku milimetrów do kilku centymetrów,
- granice: zwykle wyraźne i regularne.
W praktyce klinicznej stosuje się zasadę ABCDE, pomocną w ocenie znamion barwnikowych:
- A (asymmetry) – asymetria kształtu,
- B (border) – nieregularne, poszarpane brzegi,
- C (color) – niejednorodne zabarwienie,
- D (diameter) – średnica > 6 mm,
- E (evolution) – zmiana wyglądu w czasie.
Pojawienie się jednej lub kilku z powyższych cech wymaga pilnej konsultacji dermatologicznej.
Znamię – czy jest groźne
Zdecydowana większość znamion ma charakter łagodny i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Istnieją jednak zmiany, które mogą ulec transformacji nowotworowej, w szczególności w kierunku czerniaka skóry.
Czynniki zwiększające ryzyko złośliwienia znamienia:
- intensywna i przewlekła ekspozycja na promieniowanie UV,
- liczne oparzenia słoneczne w dzieciństwie,
- jasny fototyp skóry (I–II),
- duża liczba znamion barwnikowych (>50),
- obecność znamion atypowych,
- dodatni wywiad rodzinny w kierunku czerniaka.
Objawy alarmowe obejmują:
- szybki wzrost zmiany,
- zmianę koloru lub kształtu,
- krwawienie, sączenie, świąd lub ból,
- pojawienie się stanu zapalnego wokół znamienia.
Każde podejrzenie zmiany charakteru znamienia jest wskazaniem do diagnostyki specjalistycznej, a w razie potrzeby – do jego usunięcia.
Znamię – leczenie
Postępowanie ze znamieniem zależy od oceny klinicznej i dermatoskopowej. W przypadku znamion łagodnych najczęściej wystarczają regularne kontrole dermatologiczne, zwłaszcza u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka.
Możliwe strategie postępowania:
- obserwacja okresowa (dermatoskopia manualna lub cyfrowa),
- profilaktyczne usunięcie znamienia narażonego na urazy mechaniczne,
- usunięcie diagnostyczne w przypadku niejednoznacznego obrazu,
- leczenie chirurgiczne z badaniem histopatologicznym.
Nie zaleca się samodzielnego usuwania znamion ani stosowania preparatów „wypalających”, ponieważ może to:
- opóźnić rozpoznanie nowotworu,
- utrudnić ocenę histopatologiczną,
- zwiększyć ryzyko powikłań i blizn.
Decyzja terapeutyczna powinna być zawsze podejmowana przez lekarza, w oparciu o aktualne wytyczne i stan kliniczny pacjenta.
Znamię – metody usuwania
Wybór metody usuwania znamienia jest uzależniony od jego typu, głębokości, lokalizacji oraz wskazań medycznych.
1. Chirurgiczne wycięcie znamienia
- metoda z wyboru przy podejrzeniu zmiany złośliwej,
- umożliwia pełne badanie histopatologiczne,
- wykonywana w znieczuleniu miejscowym,
- pozostawia bliznę zależną od techniki i lokalizacji.
2. Shave excision (płytkie usunięcie)
- stosowane w wybranych znamionach łagodnych,
- bez konieczności szycia,
- ograniczone możliwości oceny histopatologicznej.
3. Laseroterapia
- wykorzystywana wyłącznie w znamionach łagodnych,
- brak materiału do badania histopatologicznego,
- metoda estetyczna, wymagająca ścisłej kwalifikacji.
4. Elektrochirurgia / radiofrekwencja
- precyzyjne usuwanie zmian powierzchownych,
- krótki czas gojenia,
- wyłącznie po wykluczeniu cech atypii.
Dobór techniki musi być poprzedzony dokładną diagnostyką, a celem nadrzędnym jest bezpieczeństwo onkologiczne pacjenta.
Zabiegi usuwania znamion
W warunkach klinicznych zabiegi usuwania znamion wykonywane są zgodnie z zasadami aseptyki i bezpieczeństwa medycznego. Procedura obejmuje kwalifikację dermatologiczną, dobór metody oraz – w razie wskazań – zabezpieczenie materiału do badania histopatologicznego.
Standardowy przebieg postępowania:
- konsultacja dermatologiczna i dermatoskopia,
- kwalifikacja do konkretnej metody usunięcia,
- zabieg w znieczuleniu miejscowym,
- instrukcje pozabiegowe (ochrona UV, pielęgnacja rany),
- kontrola po zabiegu i omówienie wyniku histopatologii.
Zabiegi usuwania znamion obejmują chirurgiczne wycięcie zmian, metody elektrochirurgiczne oraz laserowe, każdorazowo po specjalistycznej kwalifikacji lekarskiej i z zachowaniem aktualnych standardów dermatologii i chirurgii skóry.
