Brodawki na twarzy

Obraz kliniczny brodawek zależy od ich typu, czasu trwania oraz reakcji immunologicznej pacjenta. Zmiany te mają charakter grudkowy (wyniosły ponad powierzchnię skóry), o różnym stopniu rogowacenia.

Najczęstsze cechy kliniczne:

• średnica od 1–10 mm (rzadko większe),
• barwa cielista, żółtawa, brunatna lub szarawa,
• powierzchnia gładka (brodawki płaskie) lub szorstka, hiperkeratotyczna,
• wyraźnie odgraniczone brzegi,
• brak bolesności (wyjątkiem są zmiany podrażnione lub wtórnie zakażone).

W dermatoskopii widoczne są charakterystyczne:

• pętle naczyniowe lub punktowe naczynia krwionośne,
• obszary hiperkeratozy,
• drobne, ciemne punkty odpowiadające zakrzepłym naczyniom.

W obrębie twarzy często obserwuje się:

• liczne, drobne grudki w okolicy czoła i policzków (brodawki płaskie),
• pojedyncze, nitkowate wypustki w okolicy powiek i ust (brodawki nitkowate).

Zmiany mogą utrzymywać się miesiącami lub latami. U części pacjentów dochodzi do samoistnej regresji wskutek aktywacji odpowiedzi immunologicznej, jednak proces ten jest nieprzewidywalny.

Bezpośrednią przyczyną powstawania brodawek jest zakażenie wirusem HPV, należącym do rodziny Papillomaviridae. Zidentyfikowano ponad 200 typów HPV, z których część wykazuje tropizm do skóry.

Najczęstsze typy HPV związane z brodawkami skórnymi:

• HPV 1, 2, 4 – brodawki zwykłe,
• HPV 3, 10 – brodawki płaskie.

Do zakażenia dochodzi poprzez:

• bezpośredni kontakt skóra–skóra,
• kontakt z przedmiotami skażonymi wirusem,
• autoinokulację (przeniesienie wirusa z innych okolic ciała).

Czynniki sprzyjające zakażeniu i rozwojowi zmian:

• mikrourazy naskórka (golenie, depilacja, peelingi mechaniczne),
• obniżona odporność (np. immunosupresja, przewlekły stres),
• atopowe zapalenie skóry,
• młody wiek (częstsze u dzieci i młodzieży).

Wirus HPV infekuje keratynocyty warstwy podstawnej naskórka, indukując ich niekontrolowaną proliferację. Proces ten prowadzi do powstania hiperplastycznej zmiany o charakterystycznej budowie histopatologicznej (akantoza, hiperkeratoza, obecność koilocytów).

W obrębie twarzy wyróżnia się kilka typów brodawek, różniących się morfologią i przebiegiem klinicznym:

1. Brodawki płaskie (verrucae planae)

• liczne, drobne (1–5 mm),
• gładkie, lekko wyniosłe,
• barwa cielista lub jasnobrązowa,
• najczęściej u dzieci i młodych dorosłych,
• lokalizacja: czoło, policzki, okolica żuchwy.

2. Brodawki zwykłe (verrucae vulgares)

• szorstka, hiperkeratotyczna powierzchnia,
• większe niż brodawki płaskie,
• mogą występować pojedynczo lub mnogie,
• rzadziej w obrębie twarzy niż na dłoniach.

3. Brodawki nitkowate (verrucae filiformes)

• wąskie, wydłużone wypustki,
• lokalizacja: powieki, okolica ust, szyja,
• często pojedyncze,
• łatwo ulegają podrażnieniu mechanicznemu.

4. Różnicowanie

Zmiany należy odróżnić od:

• włókniaków miękkich,
• rogowacenia łojotokowego,
• mięczaka zakaźnego,
• znamion melanocytowych,
• raka podstawnokomórkowego (w przypadku zmian atypowych).

Prawidłowa diagnostyka opiera się na badaniu dermatologicznym, dermatoskopii, a w wątpliwych przypadkach – na badaniu histopatologicznym.

Usuwanie brodawek zlokalizowanych w obrębie twarzy wymaga szczególnej precyzji oraz doświadczenia klinicznego. Skóra twarzy jest cienka, bogato unaczyniona i podatna na przebarwienia pozapalne oraz bliznowacenie. Wybór metody powinien uwzględniać:

• typ brodawki (płaska, zwykła, nitkowata),
• wielkość i głębokość zmiany,
• liczbę ognisk,
• fototyp skóry (ryzyko hiperpigmentacji),
• wiek pacjenta,
• obecność chorób towarzyszących i zaburzeń odporności.

Nie każda brodawka wymaga natychmiastowego usunięcia — u dzieci część zmian ulega samoistnej regresji. Jednak w przypadku zmian mnogich, narastających, podatnych na urazy lub budzących wątpliwości diagnostyczne wskazana jest interwencja medyczna.

1. Krioterapia (ciekły azot)

Mechanizm: destrukcja komórek zakażonych HPV poprzez szybkie zamrożenie i wtórną martwicę.

Najlepsze wskazania:

• brodawki zwykłe,
• pojedyncze, niewielkie zmiany.

Zalety:

• szybka procedura,
• wysoka skuteczność w zmianach hiperkeratotycznych.

Ograniczenia w obrębie twarzy:

• mniejsza kontrola głębokości działania,
• ryzyko przebarwień pozapalnych (szczególnie u wyższych fototypów),
• możliwość powstania pęcherza i przejściowego obrzęku.

Nie jest metodą pierwszego wyboru w brodawkach płaskich i w okolicy powiek.

2. Laseroterapia (laser CO₂, Er:YAG)

Mechanizm: kontrolowana ablacja (odparowanie) zmiany z jednoczesną koagulacją naczyń.

Najlepsze wskazania:

• brodawki nitkowate,
• pojedyncze zmiany w newralgicznych okolicach (powieki, okolica ust),
• zmiany oporne na leczenie zachowawcze.

Zalety:

• bardzo wysoka precyzja,
• kontrola głębokości penetracji,
• minimalne uszkodzenie tkanek sąsiednich,
• dobre efekty estetyczne.

Laser CO₂ jest preferowany przy zmianach bardziej wyniosłych, natomiast Er:YAG umożliwia jeszcze delikatniejszą ablację powierzchowną – korzystną przy zmianach drobnych.

3. Elektrokoagulacja

Mechanizm: termiczna koagulacja i zniszczenie tkanki przy użyciu prądu wysokiej częstotliwości.

Najlepsze wskazania:

• pojedyncze brodawki zwykłe i nitkowate,
• zmiany o wyraźnych granicach.

Zalety:

• szybkie usunięcie,
• możliwość jednoczesnej hemostazy.

Ograniczenia:

• większe ryzyko blizny przy głębokiej koagulacji,
• wymaga bardzo precyzyjnej techniki w obrębie twarzy.

​4. Plazma medyczna (Plexr Plus)

Plazma medyczna działa poprzez wytworzenie mikrowyładowania plazmowego między końcówką urządzenia a powierzchnią skóry. Powoduje to sublimację (odparowanie) tkanki bez bezpośredniego kontaktu z podłożem.

Najlepsze wskazania:

• brodawki nitkowate,
• drobne brodawki płaskie,
• zmiany w okolicach trudnych anatomicznie (powieki, okolica ust),
• pacjenci z wysokim ryzykiem bliznowacenia.

Zalety plazmy:

• brak bezpośredniego kontaktu ze skórą (mniejsze ryzyko infekcji),
• bardzo precyzyjne działanie punktowe,
• minimalna strefa uszkodzenia termicznego,
• krótszy czas rekonwalescencji w porównaniu z klasyczną elektrokoagulacją,
• niskie ryzyko blizn przy prawidłowej kwalifikacji.

Plazma jest szczególnie ceniona w dermatologii estetycznej w obszarach o cienkiej skórze, gdzie wymagana jest maksymalna kontrola zabiegu.

5. Leczenie miejscowe

Preparaty keratolityczne (kwas salicylowy) – stosowane głównie poza twarzą; w obrębie twarzy ich użycie jest ograniczone z uwagi na ryzyko podrażnień.

Retinoidy miejscowe – preferowane w brodawkach płaskich, zwłaszcza u młodzieży; działają poprzez normalizację proliferacji keratynocytów.

Imikwimod – moduluje odpowiedź immunologiczną; stosowany w wybranych przypadkach, zwłaszcza przy zmianach nawrotowych.

Leczenie farmakologiczne jest zwykle mniej skuteczne niż metody zabiegowe w przypadku pojedynczych, wyraźnie odgraniczonych zmian.

6. Chirurgiczne wycięcie

Zarezerwowane dla:

• zmian atypowych,
• zmian o niejednoznacznym obrazie klinicznym,
• podejrzenia transformacji nowotworowej.

Pozwala na wykonanie badania histopatologicznego, co jest kluczowe w diagnostyce różnicowej.

Postępowanie po zabiegu

Niezależnie od metody konieczne jest:

• fotoprotekcja (SPF 50),
• unikanie drażniących kosmetyków,
• kontrola dermatologiczna w przypadku nawrotu.

Należy podkreślić, że usunięcie zmiany nie eliminuje wirusa z organizmu. Nawrót może wystąpić, szczególnie u osób z obniżoną odpornością. Kluczowa jest zatem nie tylko metoda destrukcji zmiany, ale także ocena ogólnego stanu immunologicznego pacjenta.