Cebulka włosa
wróć do strony głównej
Cebulka włosa to dolna, żywa część mieszka włosowego, zlokalizowana w głębokich warstwach skóry właściwej, a w przypadku włosów terminalnych nawet w tkance podskórnej. Stanowi kluczowy element aparatu włosowego, odpowiedzialny za wzrost, odżywienie i pigmentację włosa. W jej obrębie znajdują się intensywnie proliferujące komórki macierzy, brodawka skórna oraz melanocyty produkujące barwnik. Cebulka włosa jest strukturą dynamiczną – jej aktywność zależy od fazy cyklu włosowego (anagen, katagen, telogen). Uszkodzenie cebulki może prowadzić do zaburzeń wzrostu włosa, jego ścieńczenia, a w niektórych przypadkach do trwałej utraty owłosienia.
Cebulka włosa – jak wygląda
Cebulka włosa ma kształt rozszerzonej, kulistej struktury przypominającej „cebulę”, od której pochodzi jej nazwa. Jest to dolna część mieszka włosowego, otaczająca brodawkę skórną (papilla dermalis), bogato unaczynioną i unerwioną.
W budowie cebulki wyróżniamy:
- Macierz włosa (matrix) – komórki intensywnie dzielące się mitotycznie, odpowiedzialne za wzrost łodygi włosa.
- Brodawkę skórną – strukturę łącznotkankową z siecią naczyń krwionośnych, dostarczających tlen i składniki odżywcze.
- Melanocyty – komórki produkujące melaninę, warunkującą kolor włosa.
- Osłonki wewnętrzne i zewnętrzne – warstwy ochronne i podporowe mieszka włosowego.
W obrazie mikroskopowym cebulka w fazie anagenu jest duża, dobrze odgraniczona i silnie unaczyniona. W fazie katagenu ulega obkurczeniu, natomiast w telogenie przekształca się w tzw. włos maczugowaty – z zanikiem aktywnej macierzy.
Makroskopowo, podczas wyrwania włosa w fazie telogenu, widoczna jest jasna, zgrubiała końcówka – to właśnie obumarła część cebulki.
Cebulka włosa – czy odrasta
Możliwość odrostu włosa zależy od stopnia uszkodzenia struktur macierzy i brodawki skórnej.
Odrastanie włosa jest możliwe, gdy:
- zachowana jest brodawka skórna,
- nie doszło do trwałego zniszczenia komórek macierzystych w obrębie mieszka,
- nie występuje włóknienie (bliznowacenie) w obrębie mieszka włosowego.
Wyrwanie włosa (np. depilacja mechaniczna) zwykle nie niszczy trwale cebulki – włos odrasta, ponieważ mieszki włosowe przechodzą kolejne cykle wzrostu.
Natomiast w przypadku:
- łysienia bliznowaciejącego,
- głębokich oparzeń,
- ciężkich stanów zapalnych,
- przewlekłego łysienia androgenowego w zaawansowanym stadium,
może dojść do trwałej destrukcji mieszka i utraty zdolności do regeneracji.
Istotną rolę odgrywają także czynniki ogólnoustrojowe:
- zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy),
- niedobory żelaza, cynku, witaminy D,
- przewlekły stres oksydacyjny,
- choroby autoimmunologiczne (np. łysienie plackowate).
Współczesna trychologia i medycyna regeneracyjna wykorzystują m.in. mezoterapię, osocze bogatopłytkowe czy terapie stymulujące mikrokrążenie w celu poprawy funkcji cebulki – pod warunkiem, że nie doszło do jej nieodwracalnego uszkodzenia.
Cebulka włosa – jaki ma kolor
Kolor cebulki włosa zależy od fazy cyklu wzrostu oraz obecności melaniny.
- W fazie anagenu cebulka jest silnie ukrwiona i zawiera aktywne melanocyty – może mieć ciemniejszy, brunatny odcień (szczególnie u osób z ciemnymi włosami).
- W fazie telogenu cebulka przyjmuje postać jasnej, białawo-przezroczystej struktury (tzw. włos maczugowaty).
- W przypadku siwienia dochodzi do stopniowego zaniku melanocytów w obrębie macierzy – cebulka staje się pozbawiona pigmentu.
Warto podkreślić, że widoczna „biała końcówka” wyrwanego włosa nie oznacza zawsze choroby – w większości przypadków jest to fizjologiczna postać telogenowa.
Zmiana koloru cebulki może jednak towarzyszyć:
- zaburzeniom pigmentacji,
- przewlekłym procesom zapalnym,
- toksycznemu uszkodzeniu mieszka (np. chemioterapia).
Cebulka włosa – choroby
Cebulka włosa może być objęta procesami zapalnymi, autoimmunologicznymi oraz degeneracyjnymi. Do najważniejszych jednostek chorobowych należą:
1. Łysienie androgenowe
- postępująca miniaturyzacja mieszków,
- skrócenie fazy anagenu,
- zmniejszenie objętości cebulki.
2. Łysienie plackowate (alopecia areata)
- choroba autoimmunologiczna,
- naciek limfocytarny wokół cebulki,
- zahamowanie aktywności macierzy.
3. Łysienia bliznowaciejące
- trwałe zniszczenie mieszka włosowego,
- zastąpienie struktury włóknistą tkanką łączną,
- brak możliwości odrostu.
4. Zapalenie mieszków włosowych
- etiologia bakteryjna, grzybicza lub wirusowa,
- bolesność, rumień, krosty,
- możliwe wtórne uszkodzenie cebulki.
5. Telogen effluvium
- nadmierne przechodzenie włosów w fazę spoczynku,
- zwykle odwracalne po eliminacji czynnika wywołującego.
Diagnostyka obejmuje:
- trichoskopię,
- badania laboratoryjne,
- w wybranych przypadkach biopsję skóry.
Wczesna identyfikacja zaburzeń funkcji cebulki włosa ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia. Procesy zapalne i autoimmunologiczne wymagają często terapii ogólnoustrojowej, natomiast zaburzenia metaboliczne – korekty niedoborów i wsparcia mikrokrążenia.
