Hirsutyzm
wróć do strony głównej
Ciemne, grube włosy nad górną wargą, na brodzie, klatce piersiowej czy brzuchu - u kobiet to nie tylko kwestia estetyczna, ale często sygnał zaburzeń hormonalnych. Hirsutyzm dotyczy nawet kilkunastu procent kobiet, a najczęściej stoi za nim zespół policystycznych jajników. Poniżej omawiamy, jak ocenić nasilenie problemu, kiedy konieczna jest diagnostyka hormonalna i dlaczego depilacja laserowa daje najtrwalsze efekty w redukcji owłosienia.
Hirsutyzm - co to jest
Hirsutyzm to nadmierny wzrost ciemnych, grubych i terminalnych włosów u kobiet w miejscach typowych dla owłosienia męskiego, wynikający najczęściej ze zwiększonego wpływu androgenów na mieszki włosowe. Włosy pojawiają się przede wszystkim na twarzy, klatce piersiowej, brzuchu, plecach czy wewnętrznej stronie ud, powodując nie tylko problem estetyczny, ale często również znaczne obciążenie psychiczne.
Hirsutyzm należy odróżnić od hipertrichozy. W hirsutyzmie dochodzi do rozwoju owłosienia zależnego od androgenów w charakterystycznych lokalizacjach, natomiast hipertrichoza oznacza nadmierny wzrost włosów niezależny od hormonów płciowych i może występować zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Za rozwój hirsutyzmu odpowiadają dwa główne mechanizmy:
- zwiększone stężenie androgenów we krwi,
- prawidłowe stężenie androgenów przy jednocześnie zwiększonej wrażliwości mieszków włosowych na ich działanie.
Pod wpływem androgenów cienkie, jasne włosy meszkowe (vellus) stopniowo przekształcają się w grube, ciemne włosy terminalne. Proces ten zachodzi stopniowo i obejmuje kolejne cykle wzrostu włosa, dlatego rozwój hirsutyzmu zwykle trwa wiele miesięcy lub lat.
Najczęstszą przyczyną hirsutyzmu jest zespół policystycznych jajników (PCOS), odpowiadający za większość przypadków. Pozostałe przyczyny obejmują między innymi:
- wrodzony przerost nadnerczy,
- zespół Cushinga,
- guzy jajników lub nadnerczy wydzielające androgeny,
- insulinooporność i otyłość,
- niektóre leki (np. androgeny, danazol, anaboliczne steroidy),
- hirsutyzm idiopatyczny, w którym wyniki badań hormonalnych pozostają prawidłowe.
Najczęściej nadmierne owłosienie pojawia się:
- nad górną wargą,
- na brodzie,
- na policzkach,
- na szyi,
- wokół brodawek sutkowych,
- na mostku,
- na brzuchu (szczególnie w linii białej),
- na plecach,
- na pośladkach,
- na wewnętrznych powierzchniach ud.
Hirsutyzm nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem, który może wskazywać na zaburzenia hormonalne. Z tego względu każda kobieta, u której dochodzi do nagłego lub szybko postępującego wzrostu owłosienia, powinna zostać poddana odpowiedniej diagnostyce.
Hirsutyzm - skala Ferrimana-Gallweya - jak oceniać nasilenie
Najbardziej uznaną metodą oceny nasilenia hirsutyzmu jest skala Ferrimana-Gallweya (Modified Ferriman-Gallwey Score, mFG), stosowana zarówno w praktyce klinicznej, jak i w badaniach naukowych.
Badanie polega na ocenie ilości włosów terminalnych w dziewięciu obszarach ciała zależnych od androgenów.
Oceniane są:
- górna warga,
- broda,
- klatka piersiowa,
- górna część pleców,
- dolna część pleców,
- górna część brzucha,
- dolna część brzucha,
- ramiona,
- uda.
Każdy obszar otrzymuje ocenę od 0 do 4:
- 0 - brak włosów terminalnych,
- 1 - pojedyncze włosy,
- 2 - umiarkowane owłosienie,
- 3 - wyraźne owłosienie,
- 4 - bardzo nasilone owłosienie.
Po zsumowaniu punktów uzyskuje się wynik całkowity.
Najczęściej przyjmuje się:
- poniżej 8 punktów - brak hirsutyzmu,
- 8-15 punktów - hirsutyzm łagodny,
- 16-25 punktów - hirsutyzm umiarkowany,
- powyżej 25 punktów - hirsutyzm znacznie nasilony.
Warto podkreślić, że wartości graniczne różnią się pomiędzy populacjami i grupami etnicznymi. Kobiety pochodzenia śródziemnomorskiego, bliskowschodniego czy południowoazjatyckiego naturalnie posiadają gęstsze owłosienie niż kobiety pochodzenia północnoeuropejskiego, dlatego interpretacja wyniku zawsze powinna uwzględniać pochodzenie pacjentki.
Skala Ferrimana-Gallweya nie zastępuje diagnostyki lekarskiej, ale stanowi cenne narzędzie do:
- monitorowania postępu choroby,
- oceny skuteczności leczenia hormonalnego,
- planowania terapii dermatologicznej,
- dokumentowania efektów leczenia.
Hirsutyzm - kiedy wymaga diagnostyki hormonalnej
Nie każdy przypadek nadmiernego owłosienia wymaga rozbudowanej diagnostyki. Istnieją jednak sytuacje, w których konieczna jest pilna konsultacja endokrynologiczna lub ginekologiczna.
Szczególną uwagę powinny zwrócić:
- nagły rozwój hirsutyzmu w ciągu kilku miesięcy,
- bardzo szybkie nasilanie się objawów,
- współistniejące zaburzenia miesiączkowania,
- trudności z zajściem w ciążę,
- trądzik o ciężkim przebiegu,
- łysienie androgenowe,
- pogłębienie głosu,
- zwiększenie masy mięśniowej,
- powiększenie łechtaczki,
- wydzielina z brodawek sutkowych,
- objawy zespołu Cushinga.
Diagnostyka obejmuje przede wszystkim ocenę stężenia hormonów odpowiedzialnych za gospodarkę androgenową.
Najczęściej wykonywane badania to:
- testosteron całkowity i wolny,
- DHEA-S,
- androstendion,
- SHBG,
- 17-hydroksyprogesteron,
- LH i FSH,
- prolaktyna,
- TSH,
- kortyzol w uzasadnionych przypadkach.
U wielu pacjentek wykonuje się również:
- USG jajników,
- ocenę gospodarki węglowodanowej,
- oznaczenie insuliny i glukozy,
- ocenę profilu lipidowego.
Jeżeli nadmierne owłosienie pojawia się nagle, bardzo szybko narasta i towarzyszą mu objawy wirylizacji (maskulinizacji), konieczne jest wykluczenie rzadkich, ale potencjalnie groźnych guzów wydzielających androgeny.
Właściwa diagnostyka ma ogromne znaczenie, ponieważ leczenie przyczynowe często ogranicza dalszy rozwój hirsutyzmu i poprawia skuteczność terapii estetycznych.
Hirsutyzm - depilacja laserowa jako metoda długotrwałej redukcji
Depilacja laserowa jest obecnie uznawana za najskuteczniejszą metodę długotrwałej redukcji owłosienia u kobiet z hirsutyzmem. Zabieg nie eliminuje przyczyny hormonalnej, jednak skutecznie zmniejsza liczbę aktywnych mieszków włosowych i znacząco poprawia komfort życia pacjentek.
Laser emituje światło o odpowiednio dobranej długości fali, które wybiórczo pochłaniane jest przez melaninę znajdującą się w łodydze oraz cebulce włosa. Energia świetlna zamieniana jest w ciepło, prowadząc do selektywnego uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za wzrost włosa, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa otaczających tkanek.
Najlepsze efekty uzyskuje się w przypadku:
- ciemnych włosów,
- jasnej skóry,
- włosów znajdujących się w fazie anagenu.
Ponieważ tylko część włosów znajduje się jednocześnie w aktywnej fazie wzrostu, terapia wymaga wykonania serii zabiegów.
Najczęściej obejmuje ona:
- 6-10 zabiegów wykonywanych co 4-8 tygodni w zależności od okolicy,
- następnie zabiegi przypominające wykonywane indywidualnie, zwykle raz na 6-12 miesięcy.
U kobiet z aktywnymi zaburzeniami hormonalnymi liczba wymaganych zabiegów może być większa, a leczenie podtrzymujące wykonywane częściej. Najlepsze rezultaty osiąga się poprzez jednoczesne leczenie przyczyny hirsutyzmu oraz wykonywanie depilacji laserowej.
Korzyści terapii laserowej obejmują:
- trwałą redukcję liczby włosów,
- zmniejszenie grubości i ciemnego zabarwienia odrastających włosów,
- ograniczenie problemu wrastających włosów,
- zmniejszenie ryzyka zapalenia mieszków włosowych,
- poprawę wyglądu skóry,
- ograniczenie konieczności codziennego golenia lub depilacji,
- wyraźną poprawę jakości życia oraz komfortu psychicznego.
Nowoczesne systemy laserowe wyposażone w zaawansowane systemy chłodzenia umożliwiają bezpieczne wykonywanie zabiegów na różnych fototypach skóry oraz w wielu okolicach ciała. Kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowa kwalifikacja pacjentki, odpowiedni dobór parametrów zabiegu oraz doświadczenie personelu wykonującego terapię.
W przypadku hirsutyzmu depilacja laserowa stanowi element kompleksowego postępowania terapeutycznego. Połączenie diagnostyki hormonalnej, leczenia przyczynowego oraz nowoczesnych metod laserowych pozwala uzyskać najbardziej trwałe i satysfakcjonujące efekty zarówno pod względem medycznym, jak i estetycznym.
