Objaw Hertoghe
wróć do strony głównej
Objaw Hertoghe, nazywany również objawem królowej Anny (Queen Anne’s sign), to charakterystyczne przerzedzenie lub całkowity zanik zewnętrznej, bocznej części brwi. Nie stanowi samodzielnej choroby, lecz objaw kliniczny, który może wskazywać na zaburzenia endokrynologiczne, dermatologiczne, autoimmunologiczne lub ogólnoustrojowe. Najczęściej kojarzony jest z niedoczynnością tarczycy oraz atopowym zapaleniem skóry, jednak występuje również w przebiegu wielu innych schorzeń. Ze względu na stosunkowo dużą wartość diagnostyczną pojawienie się objawu Hertoghe wymaga dokładnej oceny klinicznej oraz ustalenia przyczyny utraty włosów. Rozpoznanie opiera się na badaniu lekarskim, ocenie obrazu skóry oraz, w razie potrzeby, badaniach laboratoryjnych i dermatoskopowych.
Objaw Hertoghe - jak wygląda
Objaw Hertoghe polega na postępującym przerzedzeniu lub zaniku włosów w bocznej jednej trzeciej części brwi. Utrata owłosienia może być jednostronna lub obustronna, przy czym najczęściej dotyczy obu brwi w podobnym stopniu. Proces zwykle rozwija się stopniowo i przez długi czas pozostaje niezauważony przez pacjenta.
Typowe cechy objawu obejmują:
- stopniowe zmniejszenie gęstości włosów na końcowym odcinku brwi,
- skrócenie długości brwi od strony skroni,
- zachowanie prawidłowego owłosienia w części przyśrodkowej,
- brak wyraźnie odgraniczonych ognisk wyłysienia,
- symetryczny charakter zmian.
Wygląd skóry w miejscu utraty włosów zależy od choroby podstawowej. W niedoczynności tarczycy skóra często staje się sucha, chłodna i szorstka. W atopowym zapaleniu skóry mogą współistnieć rumień, świąd, pogrubienie skóry oraz ślady przewlekłego drapania. W innych chorobach zapalnych mogą występować złuszczanie, przebarwienia lub cechy przewlekłego stanu zapalnego.
Sam objaw Hertoghe nie powoduje bólu ani świądu. Dolegliwości, jeśli występują, wynikają z choroby odpowiedzialnej za utratę włosów.
Objaw Hertoghe - gdzie szukać ubytku
Charakterystyczną lokalizacją objawu Hertoghe jest boczna jedna trzecia łuku brwiowego, czyli fragment znajdujący się najbliżej skroni. Jest to miejsce o największej wartości diagnostycznej, ponieważ utrata włosów w tej okolicy znacznie częściej wiąże się z chorobami ogólnoustrojowymi niż z fizjologicznym starzeniem.
Podczas badania lekarz ocenia:
- zakres utraty włosów,
- symetrię zmian,
- obecność złamania lub ścieńczenia włosów,
- stan skóry pod brwią,
- obecność cech stanu zapalnego lub bliznowacenia.
W diagnostyce pomocna jest trichoskopia brwi, czyli badanie dermatoskopowe włosów i skóry. Pozwala ono ocenić mieszki włosowe, średnicę włosów oraz obecność zmian zapalnych lub charakterystycznych cech różnych typów łysienia.
Objaw Hertoghe może obejmować wyłącznie końcówkę brwi lub stopniowo zajmować większy fragment łuku. W zaawansowanych przypadkach dochodzi do niemal całkowitego zaniku bocznych części obu brwi.
Należy pamiętać, że niewielkie przerzedzenie końcowych odcinków brwi może występować fizjologicznie u osób starszych. O objawie Hertoghe mówi się wtedy, gdy utrata włosów jest wyraźna, postępująca i związana z chorobą podstawową.
Objaw Hertoghe - które choroby go wywołują
Objaw Hertoghe nie jest rozpoznaniem, lecz sygnałem wskazującym na możliwość występowania różnych schorzeń. Najczęściej związany jest z chorobami wpływającymi na cykl wzrostu włosa lub przewlekłym stanem zapalnym skóry.
Najważniejsze przyczyny obejmują:
Choroba | Mechanizm powstawania objawu Hertoghe |
|---|---|
spowolnienie cyklu wzrostu włosów, zwiększone przechodzenie mieszków do fazy spoczynku | |
Atopowe zapalenie skóry | przewlekły stan zapalny oraz mechaniczne uszkadzanie włosów wskutek świądu i drapania |
Niedobory żelaza | upośledzenie wzrostu włosów i zwiększone wypadanie |
Niedobory cynku | zaburzenia proliferacji komórek mieszka włosowego |
Niedobory biotyny lub białka | osłabienie wzrostu włosów |
Kiła II okresu | rozsiane niebliznowaciejące wypadanie włosów obejmujące również brwi |
Trąd | uszkodzenie mieszków włosowych w przebiegu przewlekłego zakażenia |
Przewlekłe dermatozy zapalne | uszkodzenie mieszków włosowych przez proces zapalny |
Rzadziej objaw Hertoghe obserwuje się w przebiegu:
- przewlekłego tocznia rumieniowatego,
- sarkoidozy,
- ciężkich chorób ogólnoustrojowych,
- długotrwałego niedożywienia,
- przewlekłego stresu metabolicznego.
Diagnostyka powinna obejmować ocenę funkcji tarczycy (TSH, fT4), morfologię krwi, gospodarkę żelazową (ferrytyna), stężenie cynku oraz innych parametrów zależnie od obrazu klinicznego. W wybranych przypadkach wykonuje się również badania immunologiczne, serologiczne lub biopsję skóry.
Objaw Hertoghe - jak odróżnić od łysienia plackowatego brwi
Najważniejszym elementem diagnostyki jest odróżnienie objawu Hertoghe od łysienia plackowatego brwi (alopecia areata). Choć oba schorzenia prowadzą do utraty włosów, różnią się mechanizmem powstawania, obrazem klinicznym i wynikami badania dermatoskopowego.
Najważniejsze różnice przedstawia poniższa tabela.
Cecha | Objaw Hertoghe | Łysienie plackowate brwi |
|---|---|---|
Lokalizacja | boczna 1/3 brwi | dowolny fragment brwi |
Charakter utraty włosów | stopniowe przerzedzenie | nagłe ogniskowe wyłysienie |
Symetria | zwykle obustronna | często asymetryczna |
Przyczyna | choroba ogólnoustrojowa lub dermatologiczna | choroba autoimmunologiczna |
Dermatoskopia | brak charakterystycznych włosów dystroficznych | włosy wykrzyknikowe, czarne kropki, żółte kropki |
Rokowanie | zależy od leczenia choroby podstawowej | przebieg nawrotowy, nieprzewidywalny |
W łysieniu plackowatym utrata włosów pojawia się zwykle gwałtownie, a ogniska są dobrze odgraniczone. W badaniu dermatoskopowym widoczne są charakterystyczne cechy aktywnego procesu autoimmunologicznego, takie jak włosy wykrzyknikowe czy czarne kropki.
Natomiast w objawie Hertoghe utrata włosów rozwija się powoli i ma przewlekły charakter. Leczenie polega przede wszystkim na rozpoznaniu oraz skutecznej terapii choroby podstawowej. W wielu przypadkach, zwłaszcza po wyrównaniu niedoczynności tarczycy lub opanowaniu stanu zapalnego skóry, dochodzi do stopniowej odbudowy owłosienia brwi. W sytuacjach, gdy mieszki włosowe zachowały zdolność regeneracji, poprawę mogą wspierać zabiegi stymulujące ich aktywność, takie jak mezoterapia igłowa, osocze bogatopłytkowe (PRP) czy terapie wykorzystujące czynniki wzrostu. Jeśli doszło do trwałego uszkodzenia mieszków włosowych, możliwości odtworzenia owłosienia są ograniczone i wymagają indywidualnej kwalifikacji do leczenia.
