Żylaki macicy
wróć do strony głównej
Żylaki macicy (ang. pelvic varices, element zespołu przekrwienia miednicy mniejszej – pelvic congestion syndrome, PCS) to patologiczne poszerzenia i niewydolność żył splotu macicznego oraz żył jajnikowych. Dochodzi w nich do zastoju krwi żylnej, utraty wydolności zastawek i przewlekłego przekrwienia narządów miednicy mniejszej. Schorzenie dotyczy głównie kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie wieloródek. Objawia się najczęściej przewlekłym bólem podbrzusza o charakterze tępym, nasilającym się w pozycji stojącej lub pod koniec dnia. Żylaki macicy stanowią istotny, choć niedostatecznie rozpoznawany czynnik przewlekłego bólu miednicy.
Żylaki macicy – przyczyny
Patogeneza żylaków macicy związana jest z niewydolnością żył jajnikowych i macicznych oraz z nadciśnieniem żylnym w obrębie miednicy mniejszej.
Najważniejsze czynniki etiologiczne:
- Niewydolność zastawek żył jajnikowych – prowadzi do cofania się krwi (refluksu żylnego).
- Ciąża i wielorództwo – powiększona macica uciska żyły biodrowe, a wysoki poziom progesteronu powoduje rozluźnienie ściany naczyń.
- Czynniki hormonalne – estrogeny sprzyjają rozszerzeniu żył i zmniejszeniu napięcia ściany naczyniowej.
- Wrodzona słabość tkanki łącznej – predysponuje do niewydolności żylnej (często współistnieją żylaki kończyn dolnych).
- Zespół ucisku żyły nerkowej lewej (tzw. nutcracker syndrome) – zwiększone ciśnienie w żyle jajnikowej lewej.
- Długotrwała pozycja stojąca lub siedząca – utrudnia odpływ żylny.
Mechanizm choroby polega na utrzymującym się wzroście ciśnienia w żyłach miednicy, co prowadzi do ich poszerzenia, krętości oraz powstania splotów żylnych wokół macicy i przydatków. W badaniach obrazowych obserwuje się żyły o średnicy >5–6 mm oraz obecność refluksu w żyłach jajnikowych.
Żylaki macicy – objawy
Obraz kliniczny jest często niespecyficzny, dlatego choroba bywa mylona z endometriozą, zapaleniem przydatków czy zaburzeniami psychosomatycznymi.
Typowe objawy obejmują:
- Przewlekły ból podbrzusza (trwający >6 miesięcy), tępy, rozpierający
- Nasilenie bólu:
- w pozycji stojącej
- pod koniec dnia
- przed miesiączką
- w trakcie lub po stosunku (dyspareunia)
- Uczucie ciężkości w miednicy
- Bolesne miesiączki
- Obrzęk i żylaki sromu lub krocza
- Współistniejące żylaki kończyn dolnych
Charakterystyczne jest zmniejszenie dolegliwości w pozycji leżącej – poprawa odpływu żylnego redukuje przekrwienie.
Diagnostyka obejmuje:
- USG przezpochwowe z oceną przepływu (Doppler)
- Rezonans magnetyczny miednicy
- Flebografię (złoty standard diagnostyczny)
- Tomografię komputerową w wybranych przypadkach
W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie ma korelacja objawów z obrazem radiologicznym.
Żylaki macicy – czy są groźne?
Żylaki macicy rzadko stanowią bezpośrednie zagrożenie życia, jednak mogą znacząco obniżać jakość funkcjonowania.
Możliwe konsekwencje:
- Przewlekły zespół bólowy miednicy
- Zaburzenia życia seksualnego
- Nasilenie objawów w kolejnych ciążach
- Współistnienie z żylakami sromu i krocza
- Rzadko – zakrzepica żył miednicy
Nie wykazano jednoznacznego związku żylaków macicy z niepłodnością, jednak przewlekły stan przekrwienia może wpływać na komfort współżycia i dobrostan psychiczny pacjentki.
Warto podkreślić, że schorzenie ma charakter przewlekły i bez leczenia zwykle nie ustępuje samoistnie, choć objawy mogą się okresowo zmniejszać.
Żylaki macicy – leczenie
Postępowanie terapeutyczne zależy od nasilenia objawów oraz wyników badań obrazowych.
1. Leczenie zachowawcze
- Farmakoterapia (np. diosmina, hesperydyna)
- Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe
- Terapia hormonalna (w wybranych przypadkach)
- Modyfikacja stylu życia:
- unikanie długiego stania
- regularna aktywność fizyczna
- redukcja masy ciała
Skuteczność leczenia farmakologicznego bywa ograniczona w zaawansowanych stadiach.
2. Leczenie zabiegowe
Embolizacja żył jajnikowych – obecnie metoda z wyboru.
Polega na wewnątrznaczyniowym zamknięciu niewydolnych żył przy użyciu spiral embolizacyjnych lub kleju naczyniowego. Zabieg wykonywany jest pod kontrolą angiografii i cechuje się wysoką skutecznością (poprawa objawów u 70–90% pacjentek).
Inne metody:
- Skleroterapia
- Leczenie chirurgiczne (rzadko, w ciężkich przypadkach)
Zabieg embolizacji jest małoinwazyjny, nie wymaga dużych nacięć i pozwala na szybki powrót do aktywności.
