Żylaki przełyku
wróć do strony głównej
Żylaki przełyku to patologicznie poszerzone, kręte naczynia żylne zlokalizowane w ścianie dolnej części przełyku, powstające najczęściej w wyniku nadciśnienia wrotnego – czyli podwyższonego ciśnienia w układzie żyły wrotnej. Stanowią jedno z najpoważniejszych powikłań marskości wątroby i innych chorób prowadzących do zaburzeń przepływu krwi przez wątrobę. Ich obecność może przez długi czas nie dawać objawów, jednak pęknięcie żylaka i masywny krwotok do przewodu pokarmowego stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Rozpoznanie opiera się na badaniu endoskopowym, a postępowanie obejmuje zarówno leczenie przyczynowe nadciśnienia wrotnego, jak i profilaktykę oraz terapię krwawień.
Żylaki przełyku – przyczyny
Główną przyczyną powstawania żylaków przełyku jest nadciśnienie wrotne, czyli wzrost ciśnienia w żyle wrotnej doprowadzającej krew z narządów jamy brzusznej do wątroby. W warunkach prawidłowych krew przepływa swobodnie przez miąższ wątroby. Gdy dochodzi do zwiększenia oporu przepływu, organizm tworzy krążenie oboczne, m.in. w obrębie przełyku.
Najczęstsze przyczyny nadciśnienia wrotnego:
- marskość wątroby (alkoholowa, wirusowa – HBV, HCV, metaboliczna, autoimmunologiczna),
- zakrzepica żyły wrotnej,
- zakrzepica żył wątrobowych (zespół Budda–Chiariego),
- masywne włóknienie wątroby,
- guzy uciskające żyłę wrotną,
- wrodzone zaburzenia naczyniowe.
W patomechanizmie dochodzi do:
- wzrostu oporu naczyniowego w obrębie wątroby,
- zwiększenia przepływu trzewnego,
- powstawania połączeń między układem wrotnym a żyłami układu ogólnoustrojowego (krążenie oboczne),
- poszerzenia żył podśluzówkowych przełyku.
Ryzyko rozwoju żylaków rośnie wraz z zaawansowaniem marskości wątroby (klasyfikacja Child-Pugh). U pacjentów z marskością żylaki stwierdza się nawet u 50–70% chorych.
Żylaki przełyku – objawy
Żylaki przełyku przez długi czas mogą przebiegać bezobjawowo. Najczęściej rozpoznawane są podczas planowej gastroskopii wykonywanej u pacjentów z rozpoznaną marskością wątroby.
Objawy pojawiają się zwykle dopiero w przypadku powikłania – krwawienia z żylaka.
Typowe objawy krwotoku:
- nagłe, obfite wymioty świeżą krwią (hematemesis),
- fusowate wymioty (krew częściowo strawiona),
- smoliste stolce (melena),
- spadek ciśnienia tętniczego,
- przyspieszona akcja serca,
- zawroty głowy, osłabienie,
- w ciężkich przypadkach – wstrząs hipowolemiczny.
Nasilenie krwawienia może być bardzo duże – utrata krwi bywa gwałtowna i masywna.
Czynniki zwiększające ryzyko pęknięcia żylaka:
- duży rozmiar żylaków (III stopień),
- obecność czerwonych znamion na powierzchni żylaka (tzw. red wale marks),
- wysokie ciśnienie wrotne,
- zaawansowana niewydolność wątroby.
Śmiertelność pierwszego epizodu krwawienia sięga 15–20%, a ryzyko nawrotu w ciągu roku jest wysokie bez odpowiedniej profilaktyki.
Żylaki przełyku – czy można wyleczyć?
Żylaki przełyku są konsekwencją zaburzeń hemodynamicznych w obrębie układu wrotnego. Oznacza to, że nie leczy się ich w oderwaniu od przyczyny, czyli nadciśnienia wrotnego.
Możliwość całkowitego wyleczenia zależy od:
- odwracalności przyczyny (np. ostra zakrzepica),
- stopnia uszkodzenia wątroby,
- skuteczności leczenia choroby podstawowej.
W przypadku marskości wątroby zmiany mają charakter przewlekły i postępujący. Leczenie skupia się na:
- zmniejszeniu ciśnienia wrotnego,
- zapobieganiu krwawieniom,
- eliminacji lub zmniejszeniu żylaków metodami endoskopowymi.
W wybranych przypadkach, takich jak zaawansowana marskość z powikłaniami, jedyną metodą radykalną pozostaje przeszczepienie wątroby.
Warto podkreślić:
- nieleczone żylaki nie cofają się samoistnie,
- nawet po skutecznej terapii endoskopowej mogą nawracać,
- konieczna jest regularna kontrola endoskopowa (co 1–3 lata, zależnie od stopnia zaawansowania).
Żylaki przełyku – leczenie
Leczenie żylaków przełyku obejmuje trzy zasadnicze obszary: profilaktykę pierwotną, leczenie ostrego krwawienia oraz profilaktykę wtórną.
1. Profilaktyka pierwotna (przed pierwszym krwawieniem)
Stosuje się u pacjentów z rozpoznanymi żylakami, u których nie doszło jeszcze do krwotoku.
Metody:
- nieselektywne beta-blokery (np. propranolol, karwedilol) – obniżają ciśnienie wrotne,
- endoskopowe podwiązywanie żylaków (EVL – endoscopic variceal ligation).
2. Leczenie ostrego krwawienia
Stan zagrożenia życia wymagający hospitalizacji.
Postępowanie obejmuje:
- stabilizację hemodynamiczną (płyny, przetoczenia krwi),
- leki obkurczające naczynia trzewne (terlipresyna, somatostatyna),
- pilną gastroskopię z podwiązaniem żylaka,
- w niektórych przypadkach – tamponadę balonową,
- antybiotykoterapię profilaktyczną.
W sytuacjach opornych stosuje się:
- TIPS (transjugular intrahepatic portosystemic shunt) – wytworzenie wewnątrzwątrobowego zespolenia omijającego nadciśnienie wrotne.
3. Profilaktyka wtórna (po epizodzie krwawienia)
- regularne podwiązywanie żylaków,
- stałe stosowanie beta-blokerów,
- kontrola funkcji wątroby,
- leczenie choroby podstawowej.
