Białe pryszcze
wróć do strony głównej
Białe pryszcze to potoczna nazwa zmian skórnych o charakterze grudek lub krost z widoczną, jasną treścią ropną bądź łojową. W dermatologii najczęściej odpowiadają one zaskórnikom zamkniętym (whiteheads) lub krostom zapalnym w przebiegu trądziku pospolitego. Powstają w wyniku zablokowania ujścia mieszka włosowego przez nadmiar sebum (łoju), zrogowaciałe komórki naskórka oraz bakterie, głównie Cutibacterium acnes. Białe pryszcze mogą występować na twarzy (szczególnie w strefie T), plecach, klatce piersiowej i ramionach. Ich obecność bywa przejściowa, jednak u części pacjentów stanowią element przewlekłej dermatozy wymagającej leczenia dermatologicznego.
Białe pryszcze – skąd się biorą
Patogeneza białych pryszczy jest wieloczynnikowa i obejmuje cztery kluczowe mechanizmy charakterystyczne dla trądziku:
- Nadmierna produkcja sebum
- stymulowana przez androgeny (szczególnie w okresie dojrzewania),
- nasilana przez stres, niewyspanie, dietę o wysokim indeksie glikemicznym.
- Zaburzenia rogowacenia ujścia mieszka włosowego (hiperkeratynizacja)
- prowadzą do zaczopowania przewodu wyprowadzającego gruczołu łojowego,
- skutkują powstaniem zaskórnika zamkniętego z białą, niewidoczną na powierzchni czopem łojowym.
- Namnażanie bakterii Cutibacterium acnes
- bakterie te rozkładają lipidy sebum, wywołując reakcję zapalną,
- w efekcie dochodzi do powstania krosty z widoczną białą treścią ropną.
- Reakcja zapalna skóry
- aktywacja cytokin prozapalnych (IL-1, TNF-α),
- obrzęk i zaczerwienienie otaczających tkanek.
Czynniki sprzyjające powstawaniu białych pryszczy:
- stosowanie kosmetyków komedogennych,
- niedokładny demakijaż,
- zaburzenia hormonalne (np. hiperandrogenizm, PCOS),
- przewlekły stres,
- niewłaściwa pielęgnacja (nadmierne przesuszanie skóry).
Warto podkreślić, że pojedyncze białe pryszcze nie zawsze oznaczają chorobę – problemem klinicznym stają się dopiero w przypadku zmian licznych, nawracających lub pozostawiających blizny
Białe pryszcze – czy wyciskać
Wyciskanie białych pryszczy jest jednym z najczęstszych błędów pielęgnacyjnych i dermatologicznych. Mechaniczne uciskanie zmiany może prowadzić do:
- rozsiewu bakterii do głębszych warstw skóry,
- nasilenia stanu zapalnego,
- powstania przebarwień pozapalnych (PIH),
- tworzenia blizn zanikowych lub przerostowych.
Szczególnie niebezpieczne jest manipulowanie zmianami w tzw. „trójkącie śmierci” twarzy (okolica nosa i górnej wargi), gdzie istnieje ryzyko szerzenia się zakażenia drogą żylną.
Wyjątkiem są profesjonalne zabiegi oczyszczania wykonywane w kontrolowanych warunkach przez lekarza lub wykwalifikowanego kosmetologa. Procedura taka obejmuje:
- odpowiednie przygotowanie skóry (rozpulchnienie, dezynfekcja),
- sterylne narzędzia,
- kontrolę głębokości ucisku,
- zastosowanie preparatów przeciwzapalnych po zabiegu.
Z perspektywy medycznej wyciskanie w warunkach domowych nie jest rekomendowane. W przypadku zmian bolesnych, rozległych lub nawracających wskazana jest konsultacja dermatologiczna.
Białe pryszcze – jak usunąć
Postępowanie zależy od nasilenia zmian oraz ich przyczyny. Leczenie obejmuje zarówno terapię miejscową, jak i zabiegi wspomagające.
1. Leczenie miejscowe
Najczęściej stosowane substancje aktywne:
- retinoidy (np. adapalen, tretinoina) – normalizują rogowacenie,
- kwas salicylowy – działa keratolitycznie i przeciwzapalnie,
- nadtlenek benzoilu – ogranicza rozwój bakterii,
- kwas azelainowy – redukuje stan zapalny i przebarwienia,
- antybiotyki miejscowe (w określonych wskazaniach).
2. Leczenie ogólne
W przypadku trądziku umiarkowanego i ciężkiego:
- antybiotyki doustne (np. doksycyklina),
- leczenie hormonalne (u kobiet z hiperandrogenizmem),
- izotretynoina doustna – w ciężkich, opornych postaciach.
3. Zabiegi dermatologiczne i medycyny estetycznej
W terapii wspomagającej stosuje się:
- peelingi chemiczne (kwas salicylowy, migdałowy, TCA),
- oczyszczanie manualne lub aparaturowe,
- laseroterapię przeciwzapalną,
- radiofrekwencję mikroigłową i laseroterapię frakcyjną w celu redukcji blizn,
- terapię światłem LED o działaniu bakteriobójczym.
W praktyce klinicznej skuteczność leczenia zależy od:
- systematyczności terapii,
- właściwej pielęgnacji domowej,
- eliminacji czynników prowokujących,
- indywidualnego doboru procedur.
Białe pryszcze, choć często bagatelizowane, są manifestacją zaburzeń funkcjonowania jednostki włosowo-łojowej. Wczesne wdrożenie celowanej terapii pozwala ograniczyć ryzyko przewlekłego stanu zapalnego i powstawania trwałych następstw w postaci blizn oraz przebarwień.
