Krosty w uchu

Patogeneza krost w uchu jest wieloczynnikowa. Obejmuje mechanizmy związane z nadmierną produkcją łoju, kolonizacją bakteryjną, mikrourazami mechanicznymi oraz zaburzeniami odporności miejscowej skóry.

1. Zapalenie mieszka włosowego (folliculitis)

Najczęstszą przyczyną pojedynczej bolesnej krosty w przewodzie słuchowym jest bakteryjne zapalenie mieszka włosowego.

• Czynnik etiologiczny: najczęściej Staphylococcus aureus.
• Mechanizm: penetracja bakterii do uszkodzonego mieszka włosowego.
• Objawy: bolesna, zaczerwieniona grudka z centralnym czopem ropnym.

W obrębie przewodu słuchowego nawet niewielki obrzęk może wywoływać silny ból nasilający się przy ucisku małżowiny usznej lub żuciu.

2. Czyrak przewodu słuchowego (furunculus)

Czyrak jest głębszą postacią zakażenia obejmującą mieszek włosowy oraz tkanki okołomieszkowe.

Charakterystyka kliniczna:

• silny, pulsujący ból,
• obrzęk przewodu słuchowego,
• czasem przejściowe pogorszenie słuchu,
• możliwa gorączka w cięższych przypadkach.

U osób z cukrzycą czyraki mogą mieć cięższy przebieg i wymagać antybiotykoterapii ogólnej.

3. Zaczopowanie gruczołów łojowych i woskowinowych

Przewód słuchowy zawiera zmodyfikowane gruczoły potowe (gruczoły apokrynowe), produkujące woskowinę. Nadmierna produkcja łoju oraz gęsta wydzielina mogą prowadzić do:

• powstania zaskórników,
• wtórnego nadkażenia bakteryjnego,
• tworzenia się drobnych torbieli naskórkowych.

Mechanizm ten jest częstszy u osób z łojotokiem oraz trądzikiem pospolitym

4. Mikrourazy i czynniki mechaniczne

Skóra przewodu słuchowego jest cienka i ściśle przylega do podłoża chrzęstnego lub kostnego, co czyni ją podatną na urazy.

Do najczęstszych czynników prowokujących należą:

• czyszczenie uszu patyczkami higienicznymi,
• wkładanie ostrych przedmiotów do ucha,
• drapanie przy świądzie,
• noszenie słuchawek dousznych,
• aparaty słuchowe.

Mikrouszkodzenia stanowią wrota zakażenia dla bakterii i grzybów.

5. Wilgoć i zaburzenie bariery skórnej

Przewlekła ekspozycja na wilgoć sprzyja maceracji naskórka. Dotyczy to szczególnie:

• osób często pływających,
• korzystających z basenów,
• pracujących w wilgotnym środowisku.

Wilgoć zmniejsza integralność bariery skórnej i sprzyja rozwojowi bakterii oraz drożdżaków (Candida, Malassezia).

6. Choroby dermatologiczne

Krosty w uchu mogą być manifestacją schorzeń zapalnych skóry:

• Trądzik pospolity (acne vulgaris) – zmiany grudkowo-krostkowe mogą lokalizować się także w obrębie małżowiny.
• Łojotokowe zapalenie skóry – rumień i złuszczanie w obrębie przewodu słuchowego.
• Atopowe zapalenie skóry – świąd, suchość i wtórne nadkażenia.
• Trądzik różowaty – rzadziej, ale możliwe zmiany zapalne w obrębie małżowiny.

7. Czynniki ogólnoustrojowe

Nawracające krosty mogą sugerować:

• cukrzycę,
• zaburzenia odporności,
• przewlekłe nosicielstwo gronkowca,
• zaburzenia hormonalne (nadmiar androgenów).

W takich przypadkach konieczna jest diagnostyka przyczynowa.

Postępowanie terapeutyczne zależy od charakteru zmiany, jej lokalizacji oraz nasilenia objawów. Kluczowe znaczenie ma odróżnienie łagodnej krosty od rozwijającego się zapalenia przewodu słuchowego zewnętrznego (otitis externa).

1. Postępowanie w łagodnych przypadkach

W przypadku pojedynczej, niewielkiej zmiany bez objawów ogólnych zaleca się:

• Unikanie wyciskania – ucisk może prowadzić do szerzenia zakażenia w głąb tkanek.
• Zaniechanie manipulacji w uchu – przerwanie używania patyczków higienicznych.
• Miejscowe środki antyseptyczne – stosowane ostrożnie w obrębie małżowiny (nie wprowadzane głęboko do przewodu).
• Ciepłe, suche okłady – wspomagają naturalny drenaż ropnej treści.

W większości przypadków niewielka krosta ustępuje samoistnie w ciągu 3–7 dni.

2. Leczenie farmakologiczne

W przypadku nasilonych objawów lub utrzymywania się zmiany powyżej kilku dni konieczna jest konsultacja lekarska.

Możliwe metody leczenia obejmują:

• Miejscowe antybiotyki (maści lub krople do ucha),
• Preparaty z glikokortykosteroidem w przypadku silnego stanu zapalnego,
• Antybiotykoterapia ogólna – przy rozległym zakażeniu lub czynnikach ryzyka,
• Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.

W przypadku czyraka lekarz może wykonać nacięcie i drenaż w warunkach ambulatoryjnych.

3. Różnicowanie z zapaleniem ucha zewnętrznego

Jeżeli oprócz krosty występują:

• nasilony ból przy pociąganiu za małżowinę,
• obrzęk całego przewodu słuchowego,
• wyciek surowiczy lub ropny,
• pogorszenie słuchu,

należy podejrzewać ostre zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego wymagające leczenia specjalistycznego.
 

4. Profilaktyka nawrotów

Aby ograniczyć ryzyko powstawania krost w uchu, zaleca się:

• mycie małżowiny usznej wodą z delikatnym środkiem myjącym,
• unikanie wprowadzania przedmiotów do przewodu słuchowego,
• dokładne osuszanie uszu po kąpieli,
• ograniczenie stosowania słuchawek przy aktywnym stanie zapalnym,
• kontrolę chorób przewlekłych (np. cukrzycy),
• w przypadku nawracających zmian – wykonanie wymazu bakteriologicznego.

5. Kiedy zgłosić się do lekarza?

Bezwzględnej konsultacji wymagają sytuacje, gdy pojawia się:

• silny, narastający ból,
• obrzęk uniemożliwiający wgląd do przewodu słuchowego,
• gorączka,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• nawracające lub mnogie czyraki.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób z obniżoną odpornością oraz cukrzycą, u których zakażenia mogą mieć cięższy przebieg.

Krosty w uchu są najczęściej wynikiem miejscowego zapalenia mieszka włosowego lub zaczopowania gruczołów łojowych. Choć zwykle mają charakter łagodny, ich lokalizacja w obrębie przewodu słuchowego sprawia, że mogą powodować znaczący dyskomfort. Prawidłowa higiena, unikanie manipulacji w uchu oraz wczesna reakcja na objawy zapalne stanowią podstawę profilaktyki. W przypadku zmian nasilonych, bolesnych lub nawracających konieczna jest diagnostyka lekarska w celu wykluczenia chorób dermatologicznych lub ogólnoustrojowych.