Przepuklina odbytu

Obraz kliniczny zależy od stopnia zaawansowania zmian oraz rodzaju patologii.

Najczęściej obserwuje się:

• Widoczne uwypuklenie w obrębie odbytu, pojawiające się podczas parcia.
• Czerwoną, wilgotną masę tkankową wysuwającą się z kanału odbytu.
• W początkowych stadiach – samoistne cofanie się zmiany po wypróżnieniu.
• W stadiach zaawansowanych – konieczność ręcznego odprowadzenia odbytnicy.
• W ciężkich przypadkach – stałe wypadanie tkanek.

Wypadanie może mieć charakter:

• Częściowy (śluzówkowy) – dotyczy wyłącznie błony śluzowej.
• Całkowity – obejmuje wszystkie warstwy ściany odbytnicy.

Różnicowanie obejmuje inne schorzenia okolicy odbytu:

• guzki krwawnicze (hemoroidy),
• szczelinę odbytu,
• przetoki odbytu,
• nowotwory odbytnicy,
• przepukliny krocza.

Badanie proktologiczne, w tym ocena per rectum oraz anoskopia, pozwalają na ustalenie właściwego rozpoznania. W przypadkach wątpliwych stosuje się defekografię, ultrasonografię przezodbytniczą lub rezonans magnetyczny dna miednicy.

Objawy mają charakter miejscowy oraz czynnościowy i mogą narastać stopniowo.

Najczęstsze symptomy:

• Uczucie ciała obcego w odbycie.
• Widoczne wysuwanie się tkanek podczas wypróżnienia.
• Nietrzymanie gazów lub stolca.
• Trudności w utrzymaniu higieny.
• Świąd i podrażnienie skóry.
• Wydzielina śluzowa.
• Uczucie niepełnego wypróżnienia.

W miarę postępu choroby dochodzi do:

• osłabienia zwieraczy odbytu,
• zaburzeń kontroli defekacji,
• przewlekłych stanów zapalnych skóry okolicy odbytu,
• owrzodzeń błony śluzowej.

Czynniki sprzyjające rozwojowi przepukliny odbytu:

• przewlekłe zaparcia,
• długotrwałe parcie,
• porody drogami natury,
• operacje w obrębie miednicy,
• otyłość,
• przewlekły kaszel,
• zaburzenia neurologiczne,
• osłabienie mięśni dna miednicy.

Ból nie zawsze jest objawem dominującym. Charakter dolegliwości zależy od stopnia wypadania oraz powikłań.

Możliwe scenariusze:

• W początkowej fazie – często brak bólu, dominuje dyskomfort.
• W zaawansowanych stadiach – uczucie ciągnięcia, rozpierania.
• W przypadku obrzęku lub zakrzepicy – ból może być silny.
• Przy uwięźnięciu (braku możliwości odprowadzenia) – narastający, ostry ból wymagający pilnej interwencji chirurgicznej.

Ból może również wynikać z wtórnych powikłań:

• owrzodzeń śluzówki,
• infekcji,
• podrażnienia skóry,
• współistniejących hemoroidów lub szczeliny odbytu.

Należy podkreślić, że brak silnego bólu nie wyklucza zaawansowanej patologii. Wypadanie odbytu jest stanem postępującym i nieleczone prowadzi do trwałych zaburzeń czynnościowych.

Postępowanie zależy od stopnia zaawansowania oraz ogólnego stanu pacjenta.

Leczenie zachowawcze

Stosowane w początkowych stadiach:

• regulacja rytmu wypróżnień,
• dieta bogatoresztkowa,
• odpowiednie nawodnienie,
• preparaty zmiękczające stolec,
• ćwiczenia mięśni dna miednicy (tzw. trening Kegla),
• biofeedback.

Leczenie zachowawcze nie eliminuje przyczyny anatomicznej, lecz może spowolnić progresję.

Leczenie operacyjne

Jest metodą z wyboru w przypadku wypadania całkowitego.

Najczęściej wykonywane procedury:

• Rektopeksja brzuszna (klasyczna lub laparoskopowa) – przymocowanie odbytnicy do kości krzyżowej.
• Resekcja nadmiaru odbytnicy.
• Operacje przezodbytowe (np. metoda Delorme’a, Altemeiera).

Wybór techniki zależy od:

• wieku pacjenta,
• chorób współistniejących,
• stopnia wypadania,
• wydolności zwieraczy.

Celem leczenia jest:

• przywrócenie prawidłowej anatomii,
• poprawa kontroli zwieraczy,
• zmniejszenie ryzyka nawrotu.

Współcześnie preferuje się techniki małoinwazyjne, które skracają hospitalizację i zmniejszają ryzyko powikłań.

Przepuklina odbytu, najczęściej odpowiadająca wypadaniu odbytnicy, jest schorzeniem wynikającym z osłabienia struktur dna miednicy. Objawia się wysuwaniem się tkanek przez odbyt, zaburzeniami kontroli defekacji oraz dyskomfortem. Ból nie zawsze jest obecny, jednak choroba ma charakter postępujący. Wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie chirurgiczne znacząco poprawiają rokowanie oraz jakość życia pacjenta.