Znamię melanocytowe

Znamię melanocytowe jest wynikiem proliferacji (nadmiernego namnażania się) melanocytów w obrębie naskórka, skóry właściwej lub obu tych warstw jednocześnie. W warunkach prawidłowych melanocyty rozmieszczone są równomiernie w warstwie podstawnej naskórka. W znamionach tworzą one skupiska, tzw. gniazda melanocytarne.

Do powstawania znamion przyczyniają się:

• uwarunkowania genetyczne,
• ekspozycja na promieniowanie UV,
• zmiany hormonalne (okres dojrzewania, ciąża),
• predyspozycja fenotypowa (jasna karnacja, I–II fototyp skóry).

Wyróżnia się znamiona:

• wrodzone – obecne od urodzenia lub pojawiające się w pierwszych miesiącach życia,
• nabyte – powstające w ciągu życia, najczęściej w dzieciństwie i okresie dojrzewania.

Charakterystyka kliniczna typowego znamienia obejmuje:

• symetryczny kształt,
• regularne, wyraźne granice,
• jednolite zabarwienie,
• średnicę zwykle <6 mm,
• stabilność w czasie.

Każde odstępstwo od tych cech wymaga pogłębionej diagnostyki dermatoskopowej.

Podział znamion melanocytowych opiera się na ich lokalizacji histologicznej (czyli umiejscowieniu komórek w strukturze skóry) oraz obrazie klinicznym.

Podział histologiczny:

1. Znamię graniczne (junctional nevus)
   • melanocyty zlokalizowane są w połączeniu skórno-naskórkowym,
   • zwykle płaskie, ciemne, o wyraźnych granicach.
2. Znamię złożone (compound nevus)
   • komórki obecne są zarówno w naskórku, jak i w skórze właściwej,
   • zmiana lekko wyniosła, często o zróżnicowanej pigmentacji.
3. Znamię śródskórne (intradermal nevus)
   • melanocyty znajdują się wyłącznie w skórze właściwej,
   • zwykle kopulaste, jasnobrązowe lub w kolorze skóry, często owłosione.

Inne istotne typy kliniczne:

• Znamię atypowe (dysplastyczne) – o nieregularnych granicach, niejednorodnej barwie, zwiększonym potencjale transformacji nowotworowej.
• Znamię wrodzone olbrzymie – o dużej powierzchni, obarczone wyższym ryzykiem czerniaka.
• Znamię Spitz – często występuje u dzieci, klinicznie może przypominać czerniaka, wymaga diagnostyki różnicowej.
• Znamię błękitne – o niebieskawym zabarwieniu, wynikającym z głębokiego położenia melanocytów.

Diagnostyka opiera się na:

• badaniu dermatoskopowym,
• dokumentacji fotograficznej,
• w wybranych przypadkach – badaniu histopatologicznym po wycięciu zmiany.

Znamię melanocytowe jako zmiana łagodna nie wymaga leczenia, jeśli nie wykazuje cech atypii ani nie powoduje dolegliwości. Postępowanie zależy od wskazań medycznych lub estetycznych.

Wskazania do usunięcia znamienia:

• podejrzenie transformacji nowotworowej (zmiana spełnia kryteria ABCDE: asymetria, nieregularne brzegi, zmienny kolor, średnica >6 mm, ewolucja),
• urazy mechaniczne (np. w miejscach narażonych na podrażnienia),
• szybki wzrost lub zmiana struktury,
• wskazania estetyczne.

Metody usuwania:

• Chirurgiczne wycięcie z marginesem tkanek – metoda z wyboru w przypadku zmian podejrzanych onkologicznie; materiał przekazywany jest do badania histopatologicznego.
• Laseroterapia – stosowana wyłącznie w przypadku jednoznacznie łagodnych zmian barwnikowych, po wcześniejszej ocenie dermatologicznej.
• Elektrochirurgia lub radiochirurgia – w wybranych przypadkach zmian powierzchownych.

Należy podkreślić, że:

• każda zmiana barwnikowa przed usunięciem powinna zostać oceniona dermatoskopowo,
• usuwanie znamion bez uprzedniej diagnostyki może utrudnić rozpoznanie czerniaka,
• samodzielne „domowe” próby usuwania zmian są przeciwwskazane.

Profilaktyka i kontrola

• coroczne badanie dermatoskopowe u dermatologa,
• samoobserwacja skóry co 1–2 miesiące,
• ochrona przeciwsłoneczna (SPF 30–50, unikanie ekspozycji w godzinach szczytu),
• unikanie solarium.

Wczesne wykrycie czerniaka istotnie zwiększa odsetek wyleczeń, dlatego regularna kontrola znamion stanowi element profilaktyki onkologicznej.