Znamię spitz
wróć do strony głównej
Znamię Spitz (ang. Spitz nevus) to łagodny nowotwór melanocytowy, czyli zmiana skórna wywodząca się z komórek barwnikowych – melanocytów. Najczęściej występuje u dzieci i młodzieży, rzadziej u dorosłych. Klinicznie może przypominać czerniaka złośliwego, co czyni je zmianą wymagającą szczególnej czujności diagnostycznej. Histopatologicznie charakteryzuje się obecnością dużych, wrzecionowatych lub nabłonkowatych melanocytów o obfitej cytoplazmie. Mimo że w większości przypadków ma charakter łagodny, ze względu na potencjalne trudności w różnicowaniu z czerniakiem, każda podejrzana zmiana tego typu wymaga konsultacji dermatologicznej i często chirurgicznego usunięcia oraz badania histopatologicznego.
Znamię Spitz – jak wygląda?
Obraz kliniczny znamienia Spitz bywa charakterystyczny, choć niejednorodny. Najczęściej jest to:
- gładki, kopułowaty guzek,
- dobrze odgraniczony od otaczającej skóry,
- o średnicy zwykle do 1 cm,
- o barwie:
- różowej, czerwonej lub cielistej (tzw. forma bezbarwnikowa),
- rzadziej brązowej lub czarnej (postać barwnikowa).
Typowe cechy:
- szybki wzrost w ciągu kilku tygodni lub miesięcy,
- pojedyncza zmiana,
- lokalizacja głównie na twarzy i kończynach dolnych u dzieci,
- u dorosłych częściej na tułowiu.
W dermatoskopii mogą być widoczne:
- symetryczny układ struktur,
- promieniste wypustki (tzw. starburst pattern),
- jednorodna struktura naczyniowa w postaci kropek lub przecinków.
Problem diagnostyczny polega na tym, że część znamion Spitz – szczególnie u dorosłych – może klinicznie i dermatoskopowo imitować czerniaka. Dlatego szybki wzrost, asymetria, nieregularne brzegi czy zmiana koloru wymagają pilnej diagnostyki.
Znamię Spitz – czy jest groźne?
W klasycznej postaci znamię Spitz jest zmianą łagodną. Nie wykazuje tendencji do przerzutowania ani agresywnego naciekania tkanek. Jednak jego „groźność” wynika z kilku istotnych aspektów:
- Podobieństwo do czerniaka – zarówno kliniczne, jak i histopatologiczne.
- Istnienie zmian o niejednoznacznym charakterze biologicznym, określanych jako:
- atypowe guzy Spitz (AST – Atypical Spitz Tumor),
- spitzoidalne czerniaki.
U dorosłych każda nowo powstała, szybko rosnąca zmiana melanocytowa powinna być traktowana z większą ostrożnością niż u dzieci.
Czynniki wymagające szczególnej czujności:
- pojawienie się zmiany po 30. roku życia,
- średnica powyżej 1 cm,
- owrzodzenie,
- krwawienie,
- nieregularne granice,
- asymetria.
W praktyce klinicznej przyjmuje się zasadę: każda podejrzana zmiana typu Spitz powinna zostać usunięta i oceniona histopatologicznie, ponieważ jedynie badanie mikroskopowe pozwala jednoznacznie określić charakter zmiany.
Znamię Spitz – czy to rak?
Klasyczne znamię Spitz nie jest rakiem i nie jest czerniakiem złośliwym. Jest to łagodny nowotwór melanocytowy.
Jednak w spektrum zmian spitzoidalnych wyróżnia się trzy grupy:
- Znamię Spitz klasyczne – łagodne.
- Atypowy guz Spitz (AST) – zmiana o cechach pośrednich, potencjalnie niejednoznaczna biologicznie.
- Czerniak spitzoidalny – nowotwór złośliwy, histologicznie przypominający znamię Spitz.
Różnicowanie między tymi jednostkami może być trudne nawet dla doświadczonego patomorfologa. W diagnostyce wykorzystuje się:
- klasyczne badanie histopatologiczne,
- badania immunohistochemiczne (np. Ki-67, HMB-45),
- techniki molekularne (np. FISH, CGH),
- ocenę mutacji genetycznych (np. HRAS, BRAF, ALK).
W przeciwieństwie do czerniaka, klasyczne znamię Spitz:
- jest symetryczne,
- wykazuje dojrzewanie komórek w głąb skóry właściwej,
- nie wykazuje głębokich, atypowych podziałów komórkowych.
Podsumowując: nie każde znamię Spitz to rak, ale każda zmiana o takim obrazie powinna być traktowana poważnie diagnostycznie.
Znamię Spitz – leczenie
Postępowanie terapeutyczne zależy od wieku pacjenta, lokalizacji zmiany oraz jej obrazu klinicznego i dermatoskopowego.
1. Wycięcie chirurgiczne
Standardem postępowania jest:
- całkowite wycięcie zmiany z marginesem zdrowej tkanki,
- przesłanie preparatu do badania histopatologicznego.
Margines wycięcia zwykle wynosi:
- 1–2 mm przy podejrzeniu łagodnego znamienia,
- szerszy margines przy niejednoznacznym wyniku.
2. Obserwacja (wybrane przypadki u dzieci)
W wybranych sytuacjach, u małych dzieci z typowym obrazem klinicznym i dermatoskopowym, możliwa jest ścisła obserwacja. Jednak w praktyce klinicznej coraz częściej preferuje się wycięcie zmiany ze względu na bezpieczeństwo diagnostyczne.
3. Postępowanie w przypadku zmian atypowych
W przypadku rozpoznania:
- atypowego guza Spitz – możliwe jest poszerzenie marginesu wycięcia,
- czerniaka spitzoidalnego – stosuje się standardy leczenia czerniaka (poszerzenie marginesów, ewentualnie biopsja węzła wartowniczego).
Każda nowa, szybko rosnąca zmiana barwnikowa – szczególnie u dorosłych – wymaga:
- badania dermatoskopowego,
- dokumentacji fotograficznej,
- ewentualnej kwalifikacji do wycięcia.
Regularne kontrole dermatologiczne pozwalają na:
- wczesne wykrycie czerniaka,
- różnicowanie zmian melanocytowych,
- bezpieczne monitorowanie znamion atypowych.
W przypadku zmian barwnikowych kluczowe jest, aby decyzję o metodzie postępowania podejmował lekarz dermatolog lub chirurg onkolog, opierając się na aktualnych standardach diagnostyki dermatoonkologicznej.
