Perimenopauza a skóra
wróć do strony głównej
Perimenopauza to okres przejściowy poprzedzający menopauzę, w którym stopniowe wygaszanie czynności jajników prowadzi do nieregularnych wahań stężenia estrogenów i progesteronu. Zmiany hormonalne oddziałują na skórę, ponieważ keratynocyty, fibroblasty, melanocyty, mieszki włosowe, gruczoły łojowe i naczynia krwionośne wykazują wrażliwość na hormony płciowe. Skóra może stawać się bardziej sucha, cienka, reaktywna i mniej elastyczna, a jednocześnie u części kobiet pojawia się trądzik dorosłych. Zmniejsza się zawartość kolagenu, glikozaminoglikanów i naturalnych lipidów naskórkowych, co osłabia barierę skórną oraz przyspiesza powstawanie zmarszczek. Nasilenie objawów jest indywidualne i zależy również od wieku, fotouszkodzeń, palenia tytoniu, chorób przewlekłych, stresu, sposobu odżywiania oraz dotychczasowej pielęgnacji.
Perimenopauza a skóra - kiedy się zaczyna
Perimenopauza najczęściej rozpoczyna się w czwartej lub piątej dekadzie życia, zwykle około 40.-45. roku życia, ale u części kobiet pierwsze objawy występują wcześniej. Nie jest ona pojedynczym momentem, lecz kilkuletnim etapem biologicznym. Według klasyfikacji STRAW+10 wczesna faza przejścia menopauzalnego wiąże się przede wszystkim ze zmianą długości kolejnych cykli miesiączkowych o co najmniej siedem dni. W fazie późnej pojawiają się przerwy w miesiączkowaniu trwające 60 dni lub dłużej. Menopauzę rozpoznaje się retrospektywnie po 12 kolejnych miesiącach bez miesiączki, jeżeli brak krwawienia nie wynika z innej przyczyny.
W tym okresie liczba pęcherzyków jajnikowych wyraźnie się zmniejsza. Stężenia estradiolu mogą przejściowo zarówno spadać, jak i wzrastać, natomiast produkcja progesteronu staje się mniej regularna z powodu coraz częstszych cykli bezowulacyjnych. Z tego powodu pojedynczy pomiar hormonów nie zawsze odzwierciedla etap perimenopauzy. U kobiet po 45. roku życia rozpoznanie opiera się zwykle na obrazie klinicznym i zmianach miesiączkowania, a badania laboratoryjne wykonuje się w określonych wskazaniach.
Do objawów mogących towarzyszyć zmianom skórnym należą:
- nieregularne, krótsze lub dłuższe cykle miesiączkowe;
- uderzenia gorąca i napadowe zaczerwienienie skóry;
- nocne poty, zaburzenia snu i przewlekłe zmęczenie;
- zmiany nastroju i większa podatność na stres;
- suchość błon śluzowych;
- zmiana rozmieszczenia tkanki tłuszczowej;
- przerzedzenie włosów oraz pojawianie się grubszych włosów na twarzy.
Wcześniejszej konsultacji ginekologicznej lub endokrynologicznej wymaga podejrzenie niewydolności jajników przed 40. rokiem życia, a także bardzo obfite krwawienia, krwawienia międzymiesiączkowe lub krwawienie występujące po 12 miesiącach braku miesiączki.
Perimenopauza a skóra - jakie zmiany zachodzą w skórze
Skóra jest narządem hormonozależnym. Receptory estrogenowe występują między innymi w keratynocytach naskórka, fibroblastach skóry właściwej, gruczołach łojowych, mieszkach włosowych i naczyniach. Estrogeny wspierają syntezę kolagenu, elastyny, kwasu hialuronowego i lipidów naskórkowych, regulują gojenie oraz pomagają utrzymywać właściwe nawodnienie tkanek. Ich niestabilne, a następnie obniżające się stężenie wpływa więc jednocześnie na wiele struktur skóry.
Najważniejsze zmiany obejmują:
- Osłabienie bariery naskórkowej. Zmniejszenie ilości lipidów, w tym ceramidów, sprzyja wzrostowi przeznaskórkowej utraty wody. Skóra staje się sucha, szorstka, napięta i bardziej podatna na pieczenie po zastosowaniu kosmetyków.
- Ubytek kolagenu i spadek grubości skóry. Malejąca aktywność fibroblastów oraz przewaga enzymów rozkładających macierz pozakomórkową prowadzą do stopniowej utraty gęstości i wytrzymałości mechanicznej. Po menopauzie proces ten przyspiesza. W literaturze opisuje się utratę nawet około 30% kolagenu skórnego w pierwszych pięciu latach po menopauzie, choć wartość ta nie powinna być bezpośrednio odnoszona do każdej kobiety ani do całej perimenopauzy.
- Zmniejszenie elastyczności. Degradacja włókien sprężystych i zaburzenie organizacji kolagenu sprzyjają wiotkości, zmarszczkom oraz mniej wyraźnemu owalowi twarzy.
- Wolniejsza regeneracja. Spada zdolność naskórka do odnowy, a gojenie może przebiegać wolniej. Ma to znaczenie przy planowaniu peelingów, laseroterapii i procedur naruszających ciągłość skóry.
- Większa reaktywność naczyniowa. Uderzeniom gorąca może towarzyszyć przemijający rumień twarzy, szyi i klatki piersiowej. U osób z trądzikiem różowatym wahania temperatury i napady wazomotoryczne mogą zaostrzać dolegliwości.
- Nierówny koloryt. Skumulowana ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe, stres oksydacyjny i zmiany hormonalne mogą uwidaczniać przebarwienia posłoneczne. Melasma nie jest jednak swoistym objawem perimenopauzy i wymaga różnicowania z innymi zaburzeniami pigmentacji.
- Zmiany owłosienia. Włosy na skórze głowy mogą ulegać miniaturyzacji, zwłaszcza w okolicy przedziałka, natomiast na brodzie lub nad górną wargą mogą pojawiać się grubsze włosy terminalne.
Starzenie hormonalne nakłada się na starzenie chronologiczne i fotostarzenie. Dlatego nie każda zmiana obserwowana w tym wieku wynika wyłącznie z perimenopauzy.
Perimenopauza a skóra - dlaczego pojawia się trądzik dorosłych
Trądzik dorosłych jest przewlekłą chorobą zapalną jednostki włosowo-łojowej. W perimenopauzie może ujawnić się po raz pierwszy albo stanowić kontynuację trądziku występującego wcześniej. Typowe są zapalne grudki, krosty lub bolesne guzki zlokalizowane w dolnej części twarzy, szczególnie na brodzie, wzdłuż żuchwy i na szyi. Obraz kliniczny nie zawsze jest jednak ograniczony do tych okolic.
W patogenezie uczestniczą cztery powiązane procesy:
- zaburzenie rogowacenia ujścia mieszka włosowego;
- zmiana ilości i składu łoju;
- aktywność Cutibacterium acnes w obrębie mieszka;
- miejscowa odpowiedź zapalna i immunologiczna.
W okresie perimenopauzy znaczenie ma nie tyle bezwzględny nadmiar androgenów, ile zmiana proporcji pomiędzy działaniem estrogenowym a androgenowym oraz indywidualna wrażliwość gruczołów łojowych na androgeny. Dlatego prawidłowe wyniki badań hormonalnych nie wykluczają hormonalnego udziału w patogenezie trądziku. Równocześnie skóra może być odwodniona i reaktywna. Intensywne odtłuszczanie jej preparatami przeznaczonymi dla nastolatków często nasila uszkodzenie bariery, pieczenie i stan zapalny.
Zaostrzeniu zmian mogą sprzyjać stres, niedobór snu, palenie tytoniu, kosmetyki komedogenne, niektóre leki i suplementy oraz dieta o wysokim ładunku glikemicznym. Nie należy jednak przypisywać trądziku pojedynczemu produktowi spożywczemu bez indywidualnej oceny.
Nagłego pojawienia się nasilonego trądziku nie powinno się automatycznie uznawać za fizjologiczny objaw perimenopauzy. Diagnostyki wymagają zwłaszcza: szybko narastające owłosienie typu męskiego, łysienie androgenowe, obniżenie głosu, zaburzenia miesiączkowania lub inne cechy wirylizacji. Mogą one wskazywać między innymi na zespół policystycznych jajników, zaburzenia nadnerczy albo rzadziej guz wydzielający androgeny.
Leczenie ustala dermatolog. Zależnie od obrazu klinicznego może ono obejmować retinoid miejscowy, nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy, krótkotrwale stosowane antybiotyki lub leczenie ogólne, w tym odpowiednio dobrane leczenie hormonalne. Należy uwzględnić możliwość ciąży aż do potwierdzenia menopauzy, ponieważ retinoidy są przeciwwskazane w ciąży.
Perimenopauza a skóra - jak zmienia się pielęgnacja
Podstawowym celem pielęgnacji jest jednoczesne ograniczanie fotostarzenia, odbudowa bariery naskórkowej i leczenie konkretnych dermatoz. Liczba preparatów ma mniejsze znaczenie niż ich regularne stosowanie i dobra tolerancja.
Codzienny schemat powinien uwzględniać:
- łagodne oczyszczanie preparatem bez agresywnych detergentów i intensywnych substancji zapachowych;
- nawilżanie i odbudowę bariery za pomocą kosmetyków zawierających ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe, glicerynę, mocznik w małym stężeniu lub kwas hialuronowy;
- ochronę przeciwsłoneczną o szerokim spektrum, najlepiej SPF 30-50, stosowaną codziennie i ponawianą przy dłuższej ekspozycji;
- retinoid lub retinol, wprowadzany stopniowo, jeżeli jest tolerowany i nie występują przeciwwskazania. Retinoidy wspierają leczenie trądziku, normalizują keratynizację i pobudzają przebudowę macierzy skórnej;
- niacynamid, witaminę C lub kwas azelainowy, dobierane zależnie od dominującego problemu: zaburzeń bariery, przebarwień, rumienia albo zmian trądzikowych.
Nowe substancje aktywne należy wprowadzać pojedynczo, początkowo kilka razy w tygodniu. Jednoczesne stosowanie silnego retinoidu, kilku kwasów i peelingów mechanicznych zwiększa ryzyko podrażnienia. Menopauzalnej terapii hormonalnej nie rozpoczyna się wyłącznie w celu poprawy wyglądu skóry. Jej wskazania, korzyści i przeciwwskazania ocenia lekarz w odniesieniu do całego stanu zdrowia pacjentki.
W Ambasadzie Urody dostępne są procedury, które mogą być rozważane w zależności od dominującego problemu skóry:
- przy suchości i utracie sprężystości: mezoterapia igłowa, mezoterapia mikroigłowa Dermapen, skinboostery, bioremodeling stabilizowanym kwasem hialuronowym, stymulatory tkankowe oraz osocze bogatopłytkowe PRP, fibryna I-PRF i koncentraty czynników wzrostu;
- przy wiotkości i zmniejszeniu gęstości: radiofrekwencja mikroigłowa DeAge EX, mikroplazma Pixel RF, klasyczna radiofrekwencja Pellevé, Alma Accent Prime i Reaction RF, termolifting Zaffiro oraz HIFU SonoQueen;
- przy zmarszczkach, nierównej strukturze i fotouszkodzeniu: lasery frakcyjne, resurfacing laserowy, laserowe odmładzanie Fotona, fotoodmładzanie, peelingi medyczne, w tym PRX-T33 i kuracje retinolowe;
- przy aktywnym trądziku i jego następstwach: peelingi chemiczne, terapie laserowe, światło LED, mikronakłuwanie, laser frakcyjny i RF mikroigłowa stosowane odpowiednio do aktywności choroby oraz rodzaju blizn;
- przy utracie objętości tkanek: modelowanie kwasem hialuronowym i inne procedury wolumetryczne, które nie leczą niedoboru estrogenów ani ścieńczenia naskórka, lecz mogą korygować wybrane zmiany konturu twarzy.
Procedury powinny być dobierane po ocenie dermatologicznej lub lekarskiej. Aktywny stan zapalny, zaburzenia bariery, infekcja, skłonność do nieprawidłowego bliznowacenia, choroby autoimmunologiczne, przyjmowane leki i wcześniejsze wypełniacze mogą wpływać na kwalifikację. Zabiegi estetyczne wspomagają poprawę jakości skóry, ale nie zastępują leczenia trądziku, trądziku różowatego, chorób hormonalnych ani ochrony przeciwsłonecznej.
